📖 Şems Suresi 6. Ayette “Yere Ve Onu Yayıp Döşeyene Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Yeryüzü, Yaşanabilirlik, Düzen, Denge, Hayat Alanı

Şems Suresi 6. Ayette “Yere Ve Onu Yayıp Döşeyene Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Yeryüzü, Yaşanabilirlik, Düzen, Denge, Hayat Alanı, İnsan Sorumluluğu Ve İlahi Kudret Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“İnsan üzerinde yürüdüğü toprağı sıradan sanabilir; oysa her adımını taşıyan yeryüzü, hayatın kurulabildiği büyük bir denge alanıdır. Bazen en büyük nimetler, hep altında oldukları için görünmez hâle gelir.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

“وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا — Ve’l Ardı Ve Mâ Tahâhâ” Ne Demektir ​

Şems Suresi’nin altıncı ayetinde şöyle buyrulur:


وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا


Anlam olarak:


“Yere ve onu yayıp döşeyene andolsun.”
(Şems Suresi, 91/6)


Bir önceki ayette:


göğe ve onun kuruluşuna


dikkat çekilmişti.


Şimdi bakış yukarıdan aşağıya iner:


yeryüzüne.


Böylece insanın üzerinde yaşadığı, yürüdüğü, ürettiği ve hayatını kurduğu zemin de ilahi yeminin konusu olur.

“Arz” Kelimesi Ne Anlama Gelmektedir ​

Arz kelimesi genel olarak:


yer,


yeryüzü,


toprak,


insanın yaşadığı dünya yüzeyi


anlamlarını taşır.


İnsan gökyüzüne bakarak hayret eder.


Fakat aslında en büyük mucizelerden biri sürekli ayaklarının altındadır:


Üzerinde hayat kurulabilen bir yeryüzü.


Toprak:


taşır,


besler,


ürün verir,


barınmaya imkân sağlar.


Bu yüzden yeryüzü yalnız bir mekân değil, hayatın sahnesidir.

“Tahâhâ” Kelimesi Ne Anlama Gelir ​

Ayette geçen “tahâhâ” ifadesi:


yaymak,


genişletmek,


döşemek,


yaşanabilir bir alan hâline getirmek


anlam alanı taşır.


Buradaki ifade dünyanın geometrik şekli hakkında teknik bir tarif vermeyi amaçlamaz.


İnsan açısından yeryüzünün:


üzerinde yürünebilir,


yerleşilebilir,


üretim yapılabilir


bir alan oluşuna dikkat çeker.


Yani ayet insanın deneyimlediği yaşanabilir yeryüzünü merkeze alır.

Yeryüzünün “Döşenmiş” Olması Ne Düşündürür ​

Bir evde döşeme insanın üzerinde rahatça hareket edebileceği alan oluşturur.


Kur’an’ın kullandığı ifade de benzer bir tecrübe üzerinden insanı düşündürür.


Yeryüzü:


dağları,


ovaları,


vadileri,


nehirleri,


toprakları


ile karmaşık bir yapıdır.


Ama insan bütün bu çeşitlilik içinde yaşam alanları kurabilir.


Bu nedenle “döşenmişlik” fikri, hazırlanmışlık ve yaşanabilirlik duygusu oluşturur.

Toprak Neden İnsan Hayatı İçin Bu Kadar Temeldir ​

Çünkü insanın yediği birçok şey doğrudan veya dolaylı biçimde toprakla ilişkilidir.


Tahıllar.


Sebzeler.


Meyveler.


Hayvanların beslendiği bitkiler.


Toprak olmadan insanın beslenme düzeni kökten değişirdi.


Bu yüzden toprak yalnız ayak basılan bir madde değildir.


Hayatın beslenme kaynaklarından biridir.

Su İle Toprak Arasındaki İlişki Neden Hayatın Temelidir ​

Toprak tek başına yeterli değildir.


Su ile birleştiğinde:


tohumlar canlanır,


bitkiler büyür,


tarım mümkün olur.


Yeryüzündeki hayat büyük ölçüde:


toprak,


su,


ışık


arasındaki etkileşimlere bağlıdır.


Şems Suresi’nin önce güneşi, sonra göğü ve ardından yeri anması bu açıdan insanın önüne büyük bir hayat ağı koyar.

Dağlar Ve Ovalar Yeryüzünün Yaşanabilirliğinde Nasıl Bir Rol Oynar ​

Yeryüzü tamamen düz ve tek biçimli değildir.


Dağlar,


ovalar,


platolar,


vadiler


farklı yaşam alanları oluşturur.


Bu çeşitlilik:


iklimleri,


su akışlarını,


tarımı,


yerleşimleri


etkiler.


İnsanlık tarihi büyük ölçüde coğrafyanın sağladığı imkânlara göre şekillenmiştir.


Bu yüzden yeryüzü yalnız üzerinde durulan zemin değil, medeniyetlerin yönünü etkileyen bir coğrafi yapıdır.

İnsan Neden Sürekli Üzerinde Yaşadığı Yeryüzünü Fark Etmez ​

Çünkü sürekli var olan şeyler zamanla görünmezleşebilir.


İnsan her gün:


toprağa basar,


hava solur,


su içer,


güneşi görür.


Bunlar kesintiye uğramadığı sürece sıradan görünür.


Ama yokluklarında değerleri hemen anlaşılır.


Bu nedenle Kur’an’ın yeminleri insanın alışkanlık perdesini kaldırır:


“Sürekli yanında olanı yeniden fark et.”

Yeryüzü Neden “Ev” Kavramıyla Düşünülebilir ​

İnsan:


şehirler kurar,


evler yapar,


yollar açar,


tarım alanları oluşturur.


Bütün bunların ortak zemini yeryüzüdür.


Bu açıdan dünya insanlık için büyük bir ortak yaşam alanıdır.


Fakat ortak ev düşüncesi beraberinde sorumluluk da getirir.


Bir ev nasıl sınırsızca kirletilemezse, yeryüzü de sorumsuzca tüketilecek bir kaynak olarak görülmemelidir.

Yeryüzüne Saygı Ahlaki Bir Sorumluluk Sayılabilir mi ​

Evet.


İnsan doğayı kullanır.


Ama kullanım ile tahrip arasında fark vardır.


Toprağı:


verimsizleştirmek,


suyu kirletmek,


ormanları bilinçsizce yok etmek


yalnız doğaya değil, gelecekte yaşayacak insanlara da zarar verebilir.


Bu nedenle yeryüzüne karşı sorumluluk:


çevre,


adalet,


gelecek nesiller


ile doğrudan ilişkilidir.


İnsan dünyayı yalnız kendisi için devralmamıştır.

Yeryüzünün Kaynakları İnsanlar Arasında Adalet Sorusunu da Doğurur mu ​

Evet.


Toprak,


su,


enerji,


gıda


gibi kaynakların dağılımı toplumsal adaletin temel meselelerindendir.


Bir yerde aşırı tüketim varken başka yerde insanlar temel ihtiyaçlara ulaşamıyorsa ahlaki sorular ortaya çıkar.


Yeryüzü herkese yaşam alanı sağlarken insanlar arasında büyük eşitsizlikler oluşabilir.


Bu nedenle dünya nimetlerini görmek yalnız şükür değil, paylaşım sorumluluğu da doğurur.

İnsan Yeryüzünün Sahibi midir, Yoksa Emanetçisi mi ​

Kur’anî bakış açısından insanın mutlak sahiplik iddiası sınırlıdır.


İnsan:


toprak satın alabilir,


mülk edinebilir,


üretim yapabilir.


Ama nihai anlamda dünya insanın kendisinden önce de vardı ve kendisinden sonra da var olmaya devam edecektir.


Bu düşünce insanı:


“Her şey benimdir.”


anlayışından:


“Bana verilen imkânları nasıl kullandım?”


sorusuna taşır.


Bu da emanet bilinci oluşturur.

Toprağın Tohumu Büyütmesi İnsan Hayatı İçin Nasıl Bir Metafor Oluşturabilir ​

Bir tohum küçüktür.


Toprağın içinde görünmez hâle gelir.


Sonra uygun şartlarda filizlenir.


Bu süreç insan için güçlü bir çağrışım oluşturur.


Bir fikir.


Bir iyilik.


Bir eğitim.


Bir güzel söz.


Başlangıçta küçük olabilir.


Ama doğru ortamda büyüyebilir.


Bu nedenle toprak metaforik olarak potansiyelin büyüdüğü alan şeklinde düşünülebilir.

Yeryüzünün Düzeni İnsanın Kendi Hayatını Düzenlemesine Ne Söyleyebilir ​

Doğadaki birçok sistem:


denge,


döngü,


ölçü


içinde işler.


İnsan hayatında da:


çalışma ve dinlenme,


alma ve verme,


özgürlük ve sorumluluk


arasında denge gerekir.


Aşırılık çoğu zaman düzeni bozar.


Bu yüzden yeryüzündeki denge insan için yalnız bilimsel bir gerçek değil, ahlaki bir düşünce kaynağı da olabilir.

Dünya İnsana Sonsuz Kaynak Sunar mı ​

Hayır.


Dünyanın kaynakları sınırsız değildir.


Toprak:


yorulabilir,


su kaynakları azalabilir,


ekosistemler bozulabilir.


Bu nedenle insanın tüketim biçimi önemlidir.


Sınırlı dünyada sınırsız tüketim arzusu uzun vadede sorun üretir.


İnsan yalnız:


“Ne kadar alabilirim?”


değil,


“Ne kadarını korumalıyım?”


sorusunu da sormalıdır.

Gökyüzü Ve Yeryüzünün Arka Arkaya Anılması Nasıl Bir Bütünlük Oluşturur ​

1. ayette:

gökyüzü


vardı.

1. ayette:

yeryüzü


vardır.


Bu iki alan insan deneyiminin temel çerçevesini oluşturur:


üstümüzde gök,


altımızda yer.


İnsan bu ikisinin arasında yaşamını sürdürür.


Bu nedenle sure kozmik yapıyı adeta iki büyük sınırla tamamlar:


Gök yukarıda.


Yer aşağıda.


Ve şimdi sıra bu iki alanın arasında yaşayan insana gelecektir.

Şems Suresi Neden Dış Dünyadan İç Dünyaya Doğru İlerliyor ​

Çünkü sure önce insanın dikkatini büyük kozmik düzene çekmektedir:


güneş,


ay,


gündüz,


gece,


gökyüzü,


yeryüzü.


Sonra bir sonraki ayette:


nefse


geçilecektir.


Bu yapı çok anlamlıdır.


Sanki önce:


“Evrene bak.”


denir.


Sonra:


“Şimdi kendine bak.”


çağrısı gelir.


Büyük evren ile insanın iç evreni aynı düşünce zincirinde buluşturulur.

İlk Altı Ayet Nasıl Bir Kozmik Tablo Oluşturur ​

Şems Suresi şimdiye kadar şöyle ilerlemiştir:


1. Ayet:
Güneş ve aydınlığı.


2. Ayet:
Güneşi takip eden ay.


3. Ayet:
Açığa çıkaran gündüz.


4. Ayet:
Örten gece.


5. Ayet:
Gökyüzü ve onun kuruluşu.


6. Ayet:
Yeryüzü ve onun yayılışı.


Böylece:


ışık, zaman, gök ve yer


bir bütün hâline gelir.


Şimdi bu büyük düzenin ortasındaki en önemli ahlaki varlık gündeme gelecektir:


İnsan nefsi.

Sonuç: Yeryüzü İnsanın Üzerinde Yaşadığı Bir Zemin Değil, Aynı Zamanda Sorumluluğunun Kurulduğu Büyük Bir Emanettir​

Şems Suresi’nin altıncı ayetindeki:


“Yere ve onu yayıp döşeyene andolsun.”


ifadesi insanın günlük hayatında en sıradan gördüğü varlıklardan birini yeniden merkeze alır:


Yeryüzünü.


İnsan:


burada beslenir.


burada barınır.


burada su bulur.


burada üretir.


burada yürür.


burada medeniyet kurar.


Fakat bütün bunların içinde daha derin bir soru vardır:


Bu dünya üzerinde nasıl yaşıyorsun?


Yalnız tüketiyor musun?


Koruyor musun?


Paylaşıyor musun?


Gelecek nesilleri düşünüyor musun?


Toprağı yalnız sahip olunacak bir mal mı, yoksa korunması gereken bir emanet mi görüyorsun?


Şems Suresi dış dünyadaki düzeni göstererek insanı büyük bir iç hesaplaşmaya hazırlamaktadır.


Çünkü bir sonraki ayette artık doğrudan insanın kendisine dönülecektir:


“Nefse ve onu düzgün bir biçimde şekillendirene andolsun.”


Ve bundan sonra surenin en derin bölümü başlayacaktır.


Kozmosun düzeninden insan ruhunun düzenine geçilecektir.

“İnsan dünyaya sahip olduğunu düşünebilir; oysa bir süreliğine üzerinde yürüdüğü toprağın misafiridir. Gerçek sahiplik, tüketebilmekte değil, kendinden sonrakilere de yaşanabilir bir dünya bırakabilmektedir.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...