Beled Suresi 12. Ayette “Sarp Yokuşun Ne Olduğunu Sen Ne Bileceksin” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Akabe, Ahlaki Zorluk, Gerçek İyilik, Fedakârlık, Sosyal Sorumluluk Ve İnsanın Kendi Sınırlarını Aşması Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ — Ve Mâ Edrâke Me’l Akabeh” Ne Demektir
Beled Suresi’nin on ikinci ayetinde şöyle buyrulur:
وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْعَقَبَةُ
Anlam olarak:
“Sarp yokuşun ne olduğunu sen ne bileceksin?”
(Beled Suresi, 90/12)
Bir önceki ayette:
“Fakat o, sarp yokuşa atılmadı.”
denilmişti.
Şimdi Kur’an aynı kavramı daha güçlü biçimde gündeme getirir:
“Peki bu sarp yokuş nedir, bilir misin?”
Bu soru merakı yükseltir.
Çünkü burada sıradan bir yokuştan söz edilmediği artık çok açıktır.
Kur’an Neden “Akabe”yi Hemen Açıklamak Yerine Önce Soru Soruyor
Çünkü bazı kavramların ağırlığı doğrudan tanım verilerek değil, insanın dikkati yoğunlaştırılarak daha iyi hissettirilir.
“Sarp yokuş budur.”
demek yerine:
“Sarp yokuşun ne olduğunu sen ne bileceksin?”
denir.
Bu ifade:
merak,
ciddiyet,
beklenti
oluşturur.
Dinleyici artık şunu düşünür:
“Demek ki burada anlatılacak şey çok önemli.”
“Ve Mâ Edrâke” İfadesi Kur’an’da Nasıl Bir Üslup Taşır
Kur’an’da “Ve mâ edrâke…” yapısı genellikle ardından gelecek kavramın büyüklüğüne dikkat çekmek için kullanılır.
Anlam olarak:
“Sen onun ne olduğunu nereden bileceksin?”
gibi güçlü bir vurgu taşır.
Bu ifade insanın bilgisini küçümsemekten çok, anlatılacak şeyin beklenenden daha derin olduğunu gösterir.
Beled 12’de de insanın:
“İyiliğin ne olduğunu zaten biliyorum.”
rahatlığı sarsılır.
Belki de gerçek iyilik sandığımızdan daha zor ve daha somuttur.
Sarp Yokuş Neden Ahlaki Bir Metafordur
Dağa çıkmak emek ister.
Nefes zorlaşır.
İnsan yorulur.
Bazen geri dönmek ister.
Ahlaki hayat da kimi zaman böyledir.
Doğru olan:
kolay,
popüler,
çıkarımıza uygun
olmayabilir.
Bu nedenle akabe, insanın kendi rahatlığını ve bencilliğini aşmasını gerektiren ahlaki mücadeleyi anlatan güçlü bir metafor hâline gelir.
Gerçek İyilik Neden Bazen İnsanın Canını Acıtacak Kadar Zor Olabilir
Çünkü gerçek iyilik çoğu zaman yalnız artandan vermek değildir.
Bazen:
zamanından,
parandan,
konforundan,
gururundan
fedakârlık gerektirir.
Birine yardım etmek istediğinde kendi planını değiştirmek zorunda kalabilirsin.
Hakkı savunurken çıkar kaybedebilirsin.
Affederken gururunu aşman gerekebilir.
Bu yüzden gerçek iyilik bazen rahatlığı bozan bir seçimdir.
İnsan Neden Gösterişli Harcamayı Kolay Bulup Gerçek Fedakârlığı Zor Bulabilir
Beled Suresi daha önce:
“Yığınla mal harcadım.”
diyen insanı anlatmıştı.
Gösterişli harcama insana:
prestij,
alkış,
statü
kazandırabilir.
Ama yoksul bir insan için sessizce fedakârlık yapmak çoğu zaman aynı görünürlüğü sağlamaz.
İşte fark burada ortaya çıkar:
Gösteriş benliği büyütür.
Fedakârlık benliğin sınırlarını aşar.
Sarp yokuşun zor olmasının nedenlerinden biri budur.
Sarp Yokuşu Görmek İçin Fiziksel Göz Yeterli midir
Hayır.
İnsan gözleriyle bir yoksulu görebilir ama onun ihtiyacını önemsemeyebilir.
Bir çocuğu görebilir ama yalnızlığını fark etmeyebilir.
Bir haksızlığı görebilir ama çıkarı bozulmasın diye sessiz kalabilir.
Bu nedenle Beled Suresi’nin önceki:
“Biz ona iki göz vermedik mi?”
ayetiyle burada güçlü bir bağ kurulabilir.
Göz verilmiştir.
Ama şimdi soru şudur:
Gördüğün gerçeğin gereğini yapacak mısın?
Dil Verilmiş Olmasıyla Akabe Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
- ayette:
“Bir dil ve iki dudak vermedik mi?”
denilmişti.
İnsan diliyle:
iyiliği anlatabilir,
adaleti savunabilir,
yardım çağrısı yapabilir.
Ama yalnızca konuşmak yetmez.
Bir insan:
yoksulluk hakkında saatlerce konuşabilir
ama hiçbir yoksulun hayatına dokunmayabilir.
Bu nedenle sarp yokuş:
sözden davranışa geçiştir.
İyiliği anlatmak kolay olabilir.
İyiliğin bedelini ödemek daha zordur.
İki Yolun Gösterilmesiyle Sarp Yokuş Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette:
“Biz ona iki yolu göstermedik mi?”
denilmişti.
- ayette:
“Fakat sarp yokuşa atılmadı.”
buyruldu.
- ayette ise:
“Sarp yokuşun ne olduğunu sen ne bileceksin?”
sorusu geldi.
Böylece üç aşama oluşur:
Yol gösterildi. Zor olan yola girilmedi. Şimdi o zor yolun ne olduğu açıklanacak.Bu anlatım, ahlaki sorumluluğu giderek somutlaştırır.
Sarp Yokuşun Zor Olması İyiliğin Değerini Artırır mı
Fedakârlık gerektiren iyilik çoğu zaman daha büyük ahlaki ağırlık taşıyabilir.
Çünkü insan burada yalnız sonuç üretmez.
Kendi çıkarını da sınırlar.
Ancak her zorluk otomatik olarak değerli değildir.
Önemli olan:
zorluğun doğru ve faydalı bir amaç uğruna göze alınmasıdır.
Bir insanın boş yere acı çekmesi erdem değildir.
Ama başkasının hayatını korumak için bedel ödemesi güçlü bir ahlaki davranış olabilir.
Sarp Yokuş Bireysel Başarıdan Çok Başkasına Yönelmeyi mi Gerektirir
Surenin devamına bakıldığında evet.
Kur’an sarp yokuşu açıklarken birazdan:
özgürleştirmeyi,
doyurmayı,
yetimi,
yoksuluanacaktır.
Dikkat çekicidir:
Bunların tamamı başka insanlarla ilgilidir.
Yani gerçek yükseliş yalnız:
daha bilgili,
daha güçlü,
daha zengin
olmak değildir.
Başkasının hayatına karşı sorumluluk alabilmektir.
İnsanın En Büyük Engeli Bazen Kendi Benliği Olabilir mi
Evet.
İnsan dışarıdaki dağları aşabilir.
Ama içerideki:
kibir,
bencillik,
korku,
tembellik
çok daha zor engeller olabilir.
Bir insan büyük iş başarılarına sahip olabilir ama:
özür dileyemeyebilir,
paylaşamayabilir,
haksız olduğunu kabul edemeyebilir.
Bu nedenle akabe yalnız sosyal değil, içsel bir yükseliş olarak da düşünülebilir.
İnsanın tırmandığı ilk dağ bazen kendisidir.
İyiliğin Zor Olması İnsan Karakterini Nasıl Geliştirir
Zor bir doğru seçildiğinde insan yalnız dışarıdaki bir problemi çözmez.
Kendisini de eğitir.
Paylaşarak:
cömertliği,
sabrederek:
dayanıklılığı,
adaleti seçerek:
karakteri
güçlendirebilir.
Bu nedenle iyilik yalnız başkasına verilen bir şey değildir.
İnsan iyilik yaparken kendisi de başka birine dönüşebilir.
Yetim Ve Yoksul Neden Sarp Yokuşun Merkezine Yerleştirilecektir
Çünkü en zayıf insanlara yaklaşım, toplumun ahlakını görünür hâle getirir.
Güçlü bir insanla iyi geçinmek çıkar sağlayabilir.
Ama yetime yardım etmekten maddi kazanç beklemek zordur.
Yoksula vermek bazen geri dönüşsüzdür.
Bu nedenle gerçek merhametin sınavı çoğu zaman karşılık veremeyecek insana nasıl davrandığımızda ortaya çıkar.
Beled Suresi de tam bu noktaya doğru ilerlemektedir.
Bir İnsanı Özgürleştirmek Neden Akabenin İlk Örneklerinden Biri Olacaktır
Çünkü özgürlük insanın en temel değerlerinden biridir.
Bir insanın:
kölelikten,
esaretten,
baskıdan
kurtulmasına katkıda bulunmak büyük bir fedakârlık gerektirebilir.
Özellikle surenin indiği tarihsel ortam düşünüldüğünde köle özgürleştirmek ekonomik bir bedel de taşıyabiliyordu.
Bu nedenle Kur’an gerçek yükselişin ilk örneklerinden birini başkasına özgürlük kazandırmak üzerinden verecektir.
Sarp Yokuş Günümüzde Hangi Davranışlarla Düşünülebilir
Ayetin sonraki açıklamalarındaki temel ilkeler bugün de geniş biçimde düşünülebilir.
Sarp yokuş:
bir açın ihtiyacını karşılamak,
borçlu birinin yükünü hafifletmek,
eğitime erişemeyen bir çocuğa destek olmak,
haksızlığa uğrayanı savunmak,
yalnız bir insanın yanında olmak
gibi davranışlarda karşımıza çıkabilir.
Ortak nokta şudur:
İnsan kendi rahatlığının dışına çıkar.
Neden İnsan İyiliği Genellikle Büyük Ve Olağanüstü Şeylerde Arar
Çünkü büyük davranışlar daha görünürdür.
İnsan kahramanlık hikâyelerinden etkilenir.
Ama gündelik ahlak çoğu zaman sessizdir.
Bir lokma paylaşmak.
Bir borcu ertelemek.
Bir insanın onurunu korumak.
Bir yetimin ihtiyacını karşılamak.
Bunlar manşet olmayabilir.
Ama Beled Suresi’nin ölçüsünde sarp yokuşun taşları tam da bu küçük görünen büyük davranışlardan oluşabilir.
Beled Suresinin 10, 11 Ve 12. Ayetleri Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Bu üç ayet ahlaki seçimi aşama aşama anlatır:
10. Ayet:
“Biz ona iki yolu gösterdik.”İnsan doğru ile yanlışın farkına varabilir.
11. Ayet:
“Fakat sarp yokuşa atılmadı.”Doğru olan zorlu yolu seçmedi.
12. Ayet:
“Sarp yokuşun ne olduğunu sen ne bileceksin?”Şimdi gerçek iyiliğin içeriği açıklanmaya hazırlanır.
Böylece soyut ahlakın yerini birazdan somut sosyal sorumluluk alacaktır.
Sonuç: Sarp Yokuş, İnsanın Kendisinden Daha Büyük Bir İyilik İçin Bedel Ödemeyi Göze Almasıdır
Beled Suresi’nin on ikinci ayetindeki:
“Sarp yokuşun ne olduğunu sen ne bileceksin?”
sorusu insanı çok önemli bir yüzleşmeye hazırlar.
Çünkü insan iyilik hakkında kolayca konuşabilir.
Kendisini:
iyi,
merhametli,
adil
olarak görebilir.
Ama gerçek sınav şu anda başlar:
İyilik senden bir şey istediğinde ne yapacaksın?
Paranı istediğinde?
Zamanını istediğinde?
Konforundan vazgeçmeni istediğinde?
Gururunu bırakmanı istediğinde?
İşte sarp yokuş burada yükselir.
Beled Suresi’nin şaşırtıcı güzelliği şudur:
Bu yokuşun zirvesine çıkmak için insanın fiziksel olarak dağa tırmanması gerekmez.
Bazen yükselmek için:
başkasına eğilmek gerekir.
Bir yetimin seviyesine eğilmek.
Aç bir insana el uzatmak.
Özgürlüğü elinden alınmış birinin bağını çözmek.
Gerçek yükseklik bazen tam burada ortaya çıkar.
Ve bir sonraki ayet artık sorunun cevabını vermeye başlayacaktır:
“Bir boynu özgürlüğüne kavuşturmaktır.”
Yani Beled Suresi’nin sarp yokuşunun ilk basamağı:
bir insanın zincirini çözmektir.
