Beled Suresi 16. Ayette “Yahut Toprağa Düşmüş Kadar Yoksul Bir Yoksula” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Aşırı Yoksulluk, Muhtaçlık, İnsan Onuru, Sosyal Adalet, Paylaşma, Merhamet Ve Toplumsal Sorumluluk Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ — Ev Miskînen Zâ Metrabeh” Ne Demektir
Beled Suresi’nin on altıncı ayetinde şöyle buyrulur:
أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ
Anlam olarak:
“Yahut toprağa düşmüş kadar yoksul bir yoksula…”
(Beled Suresi, 90/16)
Bu ayet, bir önceki:
“Yakınlığı olan bir yetime…”
ifadesinin devamıdır.
Kur’an, açlık gününde yemek yedirilecek kimselerden ikinci bir örnek verir:
Aşırı yoksulluk içindeki insan.
Böylece sarp yokuşun bir başka basamağı ortaya çıkar:
En aşağıya düşmüş insanı görmezden gelmemek.
“Miskîn” Kelimesi Ne Anlama Gelmektedir
Miskîn, geçimini karşılamakta ciddi güçlük yaşayan, ihtiyaç sahibi insanı ifade eder.
Kelime yalnız parasızlık değil:
ekonomik güçsüzlük,
imkânsızlık,
muhtaçlık
çağrışımı da taşır.
Miskîn, bazen çalışmasına rağmen ihtiyaçlarını karşılayamayan biri olabilir.
Bazen de:
hastalık,
yaşlılık,
işsizlik,
savaş,
afet
gibi nedenlerle geçim gücünü büyük ölçüde kaybetmiş olabilir.
Dolayısıyla ayet yoksulluğu ahlaki kusur olarak değil, korunması gereken insani bir durum olarak ele alır.
“Zâ Metrabeh” İfadesi Neden Çok Güçlüdür
“Metrabeh” kelimesi toprak anlamındaki kökle ilişkilidir.
İfade, insanın adeta:
toprağa yapışmış,
yoksulluktan yere düşmüş,
hiçbir şeyi kalmamış
duruma gelmesini tasvir eder.
Bu yalnız az gelire sahip bir insan değildir.
Yoksulluğun en ağır katmanlarından biri anlatılır.
Görüntü son derece çarpıcıdır:
Bir tarafta servetiyle övünen insan,
diğer tarafta üzerinde oturacak düzgün bir şeyi bile bulunmayan insan.
Beled Suresi bu iki dünyayı karşı karşıya getirir.
Böyle Bir Yoksulu Doyurmak Neden Sarp Yokuşun Parçasıdır
Çünkü gerçek yardım insanın kendi çevresinin dışına çıkmasını gerektirebilir.
İnsan çoğu zaman:
kendisine benzeyenlere,
tanıdığı kişilere,
karşılık verebilecek insanlara
yardım etmeyi daha kolay bulabilir.
Ama çok yoksul bir insanın geri verebileceği hiçbir şey olmayabilir.
Ne prestij,
ne menfaat,
ne karşılık.
İşte bu nedenle yardımın saflığı burada sınanır:
Karşılık beklemeden verebiliyor musun?
14. Ayetteki “Açlık Günü” İle 16. Ayet Nasıl Birleşir
- ayette:
“Açlığın hüküm sürdüğü bir günde yemek yedirmek…”
denilmişti.
15 ve 16. ayetler bu yemeğin ulaşabileceği iki kırılgan grubu gösterir:
Yakın bir yetim. Aşırı yoksul bir miskin.Yani mesele genel bir hayırseverlik sloganı değildir.
Kur’an insanı doğrudan:
aç çocuğun
ve
yere düşmüş yoksulun
karşısına çıkarır.
Ahlak burada somutlaşır.
Yoksulluk İnsanın Değerini Azaltır mı
Hayır.
Bir insanın:
parası,
evi,
işi,
mülkü
olmayabilir.
Ama bunların eksikliği onun insanlık değerini azaltmaz.
Yoksulluğu ahlaki değersizlikle eşitlemek büyük bir yanılgıdır.
Bir kişi ekonomik olarak güçsüz olabilir fakat:
dürüst,
merhametli,
bilge,
onurlu
bir insan olabilir.
Beled Suresi yoksulu aşağılamaz.
Tam tersine onu toplumun vicdanının merkezine yerleştirir.
İnsan Neden Yoksulluğu Bazen Kişisel Başarısızlık Gibi Görür
Çünkü toplumlarda ekonomik başarı çoğu zaman kişisel değerle karıştırılabilir.
Şöyle düşünülür:
“Zenginse başarılıdır.”
“Yoksulsa yeterince çalışmamıştır.”
Oysa hayat bu kadar basit değildir.
Bir insanın ekonomik durumunda:
doğduğu aile,
eğitim imkânları,
sağlığı,
yaşadığı ülke,
ekonomik krizler,
savaşlar
gibi birçok etken rol oynayabilir.
Bu nedenle yoksulluğu yalnız kişinin karakterine bağlamak adaletsiz olabilir.
Merhamet İle Küçümseme Arasındaki Fark Nedir
Merhamet:
“Sen de benim kadar değerlisin.”
der.
Küçümseme ise:
“Ben senden üstünüm.”
duygusu taşır.
Yoksula yardım ederken kullanılan dil bu yüzden önemlidir.
İnsan:
yardım ettiği kişiyi teşhir edebilir,
aşağılayabilir,
minnet altında bırakabilir.
Bu durumda yardım maddi ihtiyacı azaltırken onuru zedeleyebilir.
Gerçek merhamet hem ihtiyacı giderir hem insanın başını dik tutmasına yardımcı olur.
Beled Suresindeki Servet Eleştirisi Bu Ayette Nasıl Derinleşir
- ayette insan:
“Yığınla mal harcadım.”
demişti.
Şimdi sure önüne gerçek bir harcama alanı koymaktadır:
Aşırı yoksul insan.
Bu, insanın servet anlayışını sarsar.
Kur’an adeta şöyle sorar:
“Malını göstermek için mi harcadın, yoksa yerde kalmış insanı ayağa kaldırmak için mi?”
Servetin ahlaki değeri yalnız miktarında değil, hangi yarayı kapattığında ortaya çıkar.
Evsizlik Bu Ayetteki “Toprağa Düşmüş Yoksul” Tasvirini Hatırlatabilir mi
Mecazi olarak evet.
Ayetin doğrudan ifadesi ağır yoksulluğu anlatır.
Ancak bugün:
barınacak yeri olmayan,
sokakta yaşayan,
en temel ihtiyaçlarını karşılayamayan
insanlar bu tasviri hatırlatabilir.
Barınma yalnız konfor değildir.
İnsan için:
güvenlik,
mahremiyet,
haysiyet
anlamına gelir.
Bu yüzden aşırı yoksulluğun giderilmesinde yemek kadar güvenli barınma da önemli bir ihtiyaçtır.
Uzun Süren Yoksulluk İnsanın Psikolojisini Nasıl Etkileyebilir
Yoksulluk yalnız maddi değildir.
Sürekli:
borç düşünmek,
faturaları yetiştirememek,
yemeği hesaplamak,
çocuğunun ihtiyacını karşılayamamak
insanın zihnini ciddi biçimde yorabilir.
Bu durum:
kaygı,
umutsuzluk,
utanç,
çaresizlik
duygularını güçlendirebilir.
Bu nedenle yoksula yardım etmek yalnız cebindeki açığı kapatmak değil, hayatındaki sürekli baskının bir bölümünü hafifletmek anlamına da gelebilir.
Yardımın Amacı Yoksulu Sürekli Yardıma Muhtaç Bırakmak mı Olmalıdır
Hayır.
Acil yardım önemlidir.
Aç insan önce doyurulmalıdır.
Fakat mümkün olduğunda daha kalıcı destek de düşünülmelidir:
eğitim,
meslek,
iş imkânı, barınma,
sağlık desteği.Gerçek sosyal yardımın yüksek biçimlerinden biri:
insanın kendi hayatını yeniden yönetebilmesine yardım etmektir.
Yani yardım yalnız günü kurtarmak değil, mümkünse geleceğin seçeneklerini genişletmek olmalıdır.
Yoksullukla Mücadele Yalnız Bireysel Sadakayla Çözülebilir mi
Hayır.
Bireysel yardım çok değerlidir.
Fakat yaygın yoksulluk aynı zamanda toplumsal ve ekonomik bir meseledir.
Adil:
eğitim,
çalışma,
ücret,
sosyal güvenlik,
sağlık
sistemleri insanların yoksulluğa düşmesini azaltabilir.
Bu nedenle merhamet iki düzeyde düşünülebilir:
İhtiyaç sahibine bugün yardım etmek. Yarın aynı mağduriyetin daha az yaşanacağı adil koşullar kurmak. 
Bir Yoksula Yardım Etmenin En Değerli Biçimi Nedir
Tek bir biçimi yoktur.
Bazen yemek gerekir.
Bazen kira desteği.
Bazen iş bulmasına yardım etmek.
Bazen eğitim.
Bazen yalnızca doğru kuruma yönlendirmek.
Önemli olan yardımı kişinin gerçek ihtiyacına göre şekillendirmektir.
Çünkü yardım edenin vermek istediği şey ile ihtiyaç sahibinin gerçekten ihtiyaç duyduğu şey aynı olmayabilir.
Gerçek merhamet önce dinlemeyi bilir.
Bir Toplum En Yoksul İnsanlarına Nasıl Davrandığıyla mı Ölçülür
Bu güçlü bir ahlaki ölçüdür.
Bir toplum:
zenginlerin ne kadar lüks yaşadığıyla
değil,
en yoksul insanın ne kadar insan onuruna yakışır yaşayabildiğiyle
de değerlendirilebilir.
Eğer:
çocuklar aç,
yaşlılar sahipsiz,
insanlar barınaksız
kalıyorsa büyük ekonomik başarıların yanında ciddi bir ahlaki sorun bulunabilir.
Beled Suresi gözleri tam olarak toplumun en aşağıda bıraktığı insana çevirir.
Yoksula Yardım Eden İnsan Kendisinde Neyi Aşar
Çoğu zaman:
bencilliğini,
kaybetme korkusunu,
üstünlük duygusunu
aşar.
İnsan servetini paylaşırken yalnız parasından bir parça vermez.
Şunu da kabul eder:
“Başkasının hayatı da benimki kadar değerlidir.”
Bu nedenle sarp yokuş yalnız dışarıdaki yoksulluğu azaltmaz.
İçerideki benmerkezciliği de aşındırır.
Bu Ayet Günümüzde Hangi İnsanları Görmemizi İster Gibi Okunabilir
Ayetin doğrudan muhatabı ağır yoksulluk içindeki miskindir.
Bugün bunun kapsamına çağrışım olarak:
sokakta yaşayanlar,
afet mağdurları,
işsiz ve açlık sınırında yaşayan aileler,
savaş nedeniyle her şeyini kaybedenler,
temel ihtiyaçlarını karşılayamayan yaşlılar
girebilir.
Ortak özellikleri şudur:
İnsan olarak temel ihtiyaçlarını karşılamakta ciddi biçimde zorlanmaktadırlar.
Ayet, bu insanların kalabalıkların içinde görünmez olmasına izin vermez.
Beled Suresinin 13, 14, 15 Ve 16. Ayetleri Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Sarp yokuş artık tamamen somutlaşmıştır:
13. Ayet:
Bir boynu özgürlüğüne kavuşturmak.Özgürlük.
14. Ayet:
Açlık gününde yemek yedirmek.Yaşam.
15. Ayet:
Yakınlığı olan bir yetime.Korunmasız çocuk.
16. Ayet:
Toprağa düşmüş kadar yoksul bir miskine.Aşırı yoksulluk.
Dikkat edilirse sarp yokuşun merkezi insanın kendisi değil, başkasının yarasıdır.
Gerçek yükseliş:
özgürleştirmek,
doyurmak,
korumak,
ayağa kaldırmak
üzerinden anlatılır.
Sonuç: Gerçek Yükseliş, Yere Düşmüş İnsanın Yanından Geçmemektir
Beled Suresi’nin on altıncı ayetindeki:
“Yahut toprağa düşmüş kadar yoksul bir yoksula…”
ifadesi, insanın karşısına toplumun en kırılgan kişilerinden birini çıkarır.
Bu insanın:
serveti yoktur. belki güvenli barınağı yoktur. belki yeterli yiyeceği yoktur.
toplumsal gücü yoktur.Ama bir şeyi vardır:
İnsanlık onuru.
Ve Kur’an’ın sarp yokuş anlayışında gerçek ahlak tam burada sınanır.
Güçlü insana nasıl davrandığın önemli olabilir.
Ama senden hiçbir karşılık veremeyecek kadar yoksul insana nasıl davrandığın, karakterini çok daha açık gösterebilir.
Onu:
görmezden mi geliyorsun?
Küçümsüyor musun?
Yoksa:
doyuruyor, koruyor, ayağa kalkmasına yardım ediyor, insan olduğunu hissettiriyor musun?Beled Suresi’nin büyük dönüşümü burada tamamlanmaya yaklaşır.
Çünkü sarp yokuş yalnız:
“Bir şey ver.”
dememektedir.
Aslında:
“Bir insanı yeniden ayağa kaldır.”
demektedir.
Ve bir sonraki ayette sure bu sosyal iyiliklerin tek başına yeterli olmadığını, bunların iman ve karakterle birleşmesi gerektiğini açıklayacaktır:
“Sonra iman edenlerden, birbirlerine sabrı ve merhameti tavsiye edenlerden olmaktır.”
Böylece sarp yokuş:
özgürlükten,
yemekten,
yetimden,
yoksuldan
sonra iman, sabır ve merhametle tamamlanacaktır.
