Beled Suresi 18. Ayette “İşte Onlar Sağ Tarafın İnsanlarıdır” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Ashâbü’l Meymene, Kurtuluş, Uğur, Onur, İman, Merhamet, Sabır Ve Ahlaki Tercihlerin Sonucu Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ — Ulâike Ashâbü’l Meymene” Ne Demektir
Beled Suresi’nin on sekizinci ayetinde şöyle buyrulur:
أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْمَيْمَنَةِ
Anlam olarak:
“İşte onlar sağ tarafın insanlarıdır.”
(Beled Suresi, 90/18)
Bu ayet, önceki ayetlerde anlatılan insanların sonucunu bildirir.
Kimdir onlar?
Bir insanın özgürlüğüne katkıda bulunanlar.
Açlık gününde doyuranlar.
Yetimi gözetenler.
Yoksulu unutmayanlar. İman edenler.
Birbirlerine sabrı tavsiye edenler.
Birbirlerine merhameti hatırlatanlar.Kur’an şimdi bütün bu özellikleri tek bir kimlikte toplar:
“Ashâbü’l Meymene.”
“Meymene” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Meymene kelimesi:
sağ taraf,
uğur,
bereket,
hayırlılık
anlam alanıyla ilişkilidir.
Bu nedenle “ashâbü’l meymene” yalnız fiziksel olarak sağ tarafta duran insanlar anlamına indirgenmez.
Kur’anî kullanımda bu ifade:
kurtuluşa, hayra ve kabul edilmiş sonuca ulaşan kimseleri
anlatan güçlü bir semboldür.
Sağ taraf burada yön olmanın ötesinde ahlaki ve eskatolojik bir konum kazanır.
“Sağın İnsanları” Neden Olumlu Bir Sembol Olarak Kullanılmıştır
Birçok kültürde sağ taraf:
uğur,
güç,
onur,
bereket
ile ilişkilendirilmiştir.
Kur’an da bazı ahiret tasvirlerinde sağ tarafı olumlu sonuçla bağdaştırır.
Ancak burada asıl önemli olan sembolün kendisi değil, bu sonuca götüren hayat tarzıdır.
İnsan sağ tarafın insanı olduğu için merhametli değildir.
Tam tersine:
merhamet,
iman,
sabır,
fedakârlık
gibi seçimleri nedeniyle bu topluluğa dâhil edilir.
Bu Ayet Bir Sonuç Bildirimi midir
Evet.
Beled Suresi’nin önceki ayetleri davranışları anlatıyordu.
- ayet ise artık:
“Bütün bunları yapanların sonucu nedir?”
sorusuna cevap verir.
Ahlaki yolculuk boşa gitmez.
İyilik:
karaktere,
karakter:
kimliğe,
kimlik:
nihai sonuca
dönüşür.
Bu nedenle ayet, insan davranışlarının sonuç doğurduğunu vurgular.
Sarp Yokuşu Aşanların “Sağın İnsanları” Olması Neden Anlamlıdır
Çünkü sarp yokuş kolay olanı değil, doğru olduğu hâlde zor olanı seçmeyi anlatıyordu.
İnsan:
malından vazgeçti,
rahatından çıktı,
başkasının yükünü taşıdı,
sabır gösterdi,
merhameti büyüttü.
Bütün bunlar sonucunda yükseldi.
Bu yüzden “sağın insanları” ifadesi, sarp yokuş metaforunun doğal sonucudur:
Zor olan doğruyu seçen insan sonunda doğru tarafta yer alır.
Merhamet İnsanı Bu Topluluğa Nasıl Yaklaştırır
Çünkü bir önceki ayette:
“Birbirlerine merhameti tavsiye ederler.”
denilmişti.
Merhamet yalnız duygusal yumuşaklık değildir.
Gerçek merhamet:
açlığı görür,
yetimi korur,
yoksulu önemser,
esareti sorgular.
Bu nedenle merhamet insanı:
kendinden başkasını da merkeze alabilen
bir ahlaki bilince taşır.
Sağın insanlarının temel özelliklerinden biri de budur.
Sabır Neden Kurtuluş Yolunun Vazgeçilmez Parçasıdır
Çünkü ahlaki hayat kısa bir heyecan değildir.
İnsan bugün iyi davranıp yarın ilk zorlukta vazgeçerse değerler kalıcı hâle gelmez.
Sabır:
iyilikte devam etmek,
adaleti korumak,
zor zamanda da doğruyu terk etmemek
demektir.
Bu nedenle sabır, sarp yokuşta insanın düşmesini engelleyen ahlaki dayanıklılıktır.
Sağın insanları yalnız iyi başlayanlar değil, iyilikte sebat edenlerdir.
İman Bu Kimliğin Temelinde Nasıl Yer Alır
- ayette açık biçimde:
“Sonra iman edenlerden…”
denilmişti.
Dolayısıyla sağın insanlarının kimliği yalnız sosyal yardım üzerine kurulmaz.
İman:
bu iyiliklere,
yön,
anlam,
hesap bilinci
kazandırır.
İnsan:
yalnız başkalarının takdiri için değil,
Allah’ın rızasını gözeterek
iyilik yapmaya çalışır.
Böylece dış davranış ile iç yöneliş birleşir.
Çok Mal Sahibi Olmak İnsanı Otomatik Olarak “Sağın İnsanları”ndan Yapar mı
Hayır.
Beled Suresi tam tersini çok güçlü biçimde göstermişti.
İnsan:
“Yığınla mal harcadım.”
diyebilir.
Ama bu harcamanın:
gösteriş,
kibir,
statü
için olması mümkündür.
Sağın insanlarını belirleyen şey malın miktarı değil:
malın neye dönüştüğüdür.
Bir servet:
açlığı azaltıyorsa,
özgürlüğü büyütüyorsa,
yetimi koruyorsa
ahlaki değer kazanır.
Güç Sahibi Olmak Bu Ayette Nasıl Yeniden Tanımlanır
Surenin başlarında insan:
“Kimsenin bana güç yetiremeyeceğini mi sanıyor?”
diye uyarılmıştı.
Şimdi ise gerçek büyüklüğün başka bir biçimi gösterilir.
Güç:
başkasını ezmekte değil,
başkasını korumakta
değer kazanır.
Servet:
gösterişte değil,
paylaşımda
değer kazanır.
Konum:
üstünlükte değil,
sorumlulukta
anlam kazanır.
Böylece Beled Suresi insanın güç anlayışını baştan sona dönüştürür.
“Ashâb” Kelimesi Neden Topluluk Anlamı Taşır
Ashâb kelimesi:
bir şeye bağlı bulunanlar,
bir gruba ait olanlar,
beraber olanlar
anlamlarına gelir.
Bu nedenle ayet yalnız bireysel bir kurtuluş tasvir etmez.
Bir topluluk kimliği kurar.
İman,
sabır,
merhamet
insanı yalnız içsel olarak değiştirmez.
Onu benzer değerlere sahip insanlarla aynı ahlaki topluluğa da yerleştirir.
Bu yüzden kurtuluşun toplumsal boyutu da vardır.
İyi İnsanların Bir Topluluk Oluşturması Neden Önemlidir
Tek başına iyi olmak değerlidir.
Ama iyilik kültür oluşturduğunda etkisi büyür.
Bir toplumda insanlar birbirlerine:
sabır,
merhamet,
adalet
hatırlatıyorsa ahlaki dayanışma doğar.
Kötülük nasıl normalleşebiliyorsa iyilik de normalleşebilir.
Bu nedenle Beled Suresi tek tek kahramanlardan daha fazlasını ister:
İyiliğin toplumsal bir karaktere dönüşmesini.
“Sağ Taraf” İfadesi İnsanları Dünyada Sınıflandırmak İçin Kullanılmalı mıdır
Hayır.
Bu ayeti insanların üzerine kolayca etiket yapıştırmanın aracı hâline getirmek doğru olmaz.
Kimsenin nihai hesabını insanlar belirleyemez.
Ayet:
başkalarının kesin kaderini ilan etmek için değil,
insanın kendi yönünü sorgulaması için
verilmiş bir ölçüdür.
Asıl soru:
“Kim sağcı, kim solcu?”
gibi dünyevi siyasi anlamlar değildir.
Soru şudur:
“Ben merhametin, sabrın ve adaletin hangi tarafındayım?”
İnsan Hangi Tarafta Olduğunu Bugün Nasıl Anlayabilir
Bunu kesin ahiret hükmü olarak bilemeyiz.
Ama insan kendi davranışlarını sorgulayabilir.
Örneğin:
Güçsüzü koruyor muyum?
Yoksulu görünce ne yapıyorum?
Mala neden bağlanıyorum?
Zor zamanda doğruyu terk ediyor muyum?
Merhameti artırıyor muyum?
Bu sorular insanın yönünü anlamasına yardımcı olabilir.
Çünkü büyük yönelimler genellikle küçük ama tekrarlanan seçimlerle oluşur.
Bu Ayet Toplumsal Adalet Açısından Nasıl Okunabilir
Sağın insanlarının özellikleri yalnız bireysel ibadetlerle sınırlı değildir.
Surenin önceki bölümünde doğrudan:
kölelik,
açlık,
yetimlik,
yoksulluk
ele alınmıştır.
Bu nedenle kurtuluş tasvirinin içinde güçlü bir sosyal ahlak vardır.
İnsan:
Allah’a inanırken
insanın acısını görmezden gelemez.
Maneviyat ile sosyal sorumluluk birbirinden koparılamaz.
“Sağın İnsanları” Olmak Bir Ayrıcalık mı, Bir Sonuç mudur
Surenin akışına göre daha çok bir sonuçtur.
İnsan bu kimliği yalnız iddia ederek kazanmaz.
Öncesinde uzun bir ahlaki yol vardır:
görmek,
seçmek,
sarp yokuşa yönelmek,
özgürleştirmek,
doyurmak,
korumak,
iman etmek,
sabretmek,
merhamet etmek.
Sonra:
“İşte onlar sağ tarafın insanlarıdır.”
denir.
Yani aidiyet davranışla inşa edilen bir yönelimdir.
Hayat Boyunca Verilen Küçük Kararlar Nihai Yönümüzü Belirleyebilir mi
Evet.
İnsan hayatı yalnız birkaç büyük karardan ibaret değildir.
Karakter:
küçük seçimlerin tekrarıyla oluşur.
Bugün:
bir yalan söylemekten vazgeçmek,
bir açla yemeği paylaşmak,
bir çocuğun onurunu korumak,
öfkeyi kontrol etmek
küçük görünebilir.
Ama bu davranışlar tekrarlandığında insanın yönü belirginleşir.
Bir insan bir anda bir tarafın insanı olmaz; hayatı boyunca o tarafa doğru yürür.
Beled Suresinin 13’ten 18’e Kadar Olan Ayetleri Nasıl Bir Yükseliş Oluşturur
Bu bölüm sarp yokuştan kurtuluş kimliğine kadar ilerler:
13. Ayet:
Özgürleştirmek.14. Ayet:
Açlık gününde doyurmak.15. Ayet:
Yetimi gözetmek.16. Ayet:
Yoksulu korumak.17. Ayet:
İman etmek. Sabrı tavsiye etmek. Merhameti tavsiye etmek.18. Ayet:
“İşte onlar sağ tarafın insanlarıdır.”Yani:
Eylem → Karakter → Topluluk → Sonuç
şeklinde olağanüstü bir ahlaki bütünlük oluşur.
Sonuç: İnsan Hayatının Yönünü, Merhamet Ve Sorumlulukla Verdiği Seçimler Belirler
Beled Suresi’nin on sekizinci ayetindeki:
“İşte onlar sağ tarafın insanlarıdır.”
ifadesi, surenin sarp yokuş bölümünün büyük sonucudur.
Bu insanlar yalnız:
çok konuşan,
çok bilen,
çok iddia eden
kişiler olarak tanımlanmaz.
Onların kimliği yaptıklarıyla ortaya çıkar.
Bir zinciri çözdüler. Açlığı paylaştılar. Yetimi gördüler. Yoksulu unutmadılar. İman ettiler. Sabırda birbirlerini desteklediler. Merhameti çoğalttılar.Ve sonunda:
“İşte onlar sağ tarafın insanlarıdır.”
denildi.
Bu ayet insana çok temel bir hakikati hatırlatır:
Hayat bir yön meselesidir.
Her seçim biraz:
sağa,
sola,
iyiliğe,
bencilliğe,
merhamete,
duyarsızlığa
doğru ilerletir.
İnsan büyük bir günde bir anda kim olduğunu keşfetmez.
Çoğu zaman yıllardır yaptığı tercihler onun kim olduğunu zaten inşa etmiştir.
Ve Beled Suresi artık bundan sonraki ayette karşıt tabloyu gösterecektir:
“Ayetlerimizi inkâr edenler ise sol tarafın insanlarıdır.”
Böylece iki yolun başlangıçta gösterildiği sure, şimdi bu yolların iki farklı sonucunu açıkça ortaya koyacaktır.
