📖 Şems Suresi 4. Ayette “Onu Örttüğü Zaman Geceye Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Gece, Örtülme, Karanlık, Dinlenme, Bilinmezlik, İç Dünya

Şems Suresi 4. Ayette “Onu Örttüğü Zaman Geceye Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Gece, Örtülme, Karanlık, Dinlenme, Bilinmezlik, İç Dünya, Sessizlik Ve Kozmik Denge Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“Gece dünyayı yok etmez; yalnız görünür olanı bir süreliğine örter. İnsan da bazen karanlıkta kaybolduğunu sanır, oysa bazı sessizlikler yeni bir fark edişin başlangıcıdır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

“وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا — Ve’l Leyli İzâ Yağşâhâ” Ne Demektir ​

Şems Suresi’nin dördüncü ayetinde şöyle buyrulur:


وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَاهَا


Anlam olarak:


“Onu örttüğü zaman geceye andolsun.”
(Şems Suresi, 91/4)


Bir önceki ayette:


gündüzün ortaya çıkarıcı yönü


anlatılmıştı.


Şimdi bunun karşısına:


gece


çıkar.


Gündüz açığa çıkarır.


Gece örter.


Böylece Şems Suresi kozmik düzeni karşıt ama birbirini tamamlayan iki hareket üzerinden anlatmaya devam eder.

“Yağşâhâ” Kelimesi Ne Anlama Gelmektedir ​

Ayette geçen “yağşâhâ” fiili:


örtmek,


bürümek,


kaplamak,


üzerini kuşatmak


anlamlarını taşır.


Gece geldiğinde dünya yok olmaz.


Dağlar hâlâ yerindedir.


Evler hâlâ durmaktadır.


İnsanlar hâlâ vardır.


Fakat görünürlük azalır.


Bu nedenle ayetin görüntüsü son derece güçlüdür:


Varlık devam eder, fakat üzeri örtülür.

Gündüzün Açması İle Gecenin Örtmesi Nasıl Bir Karşıtlık Oluşturur ​

1. ayette:

“Onu ortaya çıkardığı zaman gündüze…”


denilmişti.

1. ayette:

“Onu örttüğü zaman geceye…”


buyrulur.


Birinde:


açığa çıkarmak,


diğerinde:


örtmek


vardır.


Bu karşıtlık evrendeki büyük ritimlerden birini gösterir.


Hayat yalnız açıklıktan oluşmaz.


Aynı zamanda:


gizlenme,


dinlenme,


sessizlik


dönemleri de vardır.

Gece Neden Yalnız Karanlık Değil, Bir Düzen Unsurudur ​

Gece olmasaydı yaşam ritimleri ciddi biçimde değişirdi.


Birçok canlı:


uyku,


dinlenme,


biyolojik yenilenme


süreçlerini geceyle ilişkilendirir.


İnsan bedeni de ışık ve karanlık döngüsünden etkilenir.


Bu nedenle gece yalnız gündüzün yokluğu değildir.


Hayatın ritmini dengeleyen bir zaman dilimidir.


Karanlık burada bir eksiklik değil, düzenin parçasıdır.

Gece İnsanın Dinlenmesi Açısından Neden Önemlidir ​

İnsan sürekli hareket hâlinde yaşayamaz.


Beden:


yorulur,


zihin:


doygunluğa ulaşır,


duygular:


dinlenmeye ihtiyaç duyar.


Gece, insanın dış dünyadaki hızını azaltır.


Gündüz:


üretim,


hareket,


iletişim


öne çıkarken gece:


dinlenme,


yenilenme,


sessizlik


için doğal bir alan oluşturur.


Bu nedenle dinlenmek tembellik değil, hayatın sürdürülebilirliği için gerekli bir ritimdir.

Karanlık İnsan Psikolojisinde Neden Güçlü Bir Etki Oluşturur ​

İnsan görmediği şey karşısında daha fazla belirsizlik hissedebilir.


Karanlıkta:


mesafe,


şekil,


tehlike


algısı değişebilir.


Bu yüzden gece tarih boyunca:


korku,


bilinmezlik,


gizem


ile ilişkilendirilmiştir.


Fakat karanlık yalnız korkutucu değildir.


Aynı zamanda:


sükûnet,


mahremiyet,


içe dönüş


anlamları da taşıyabilir.


Gece insanın dış dünyadan biraz uzaklaşıp kendi zihnini daha fazla duymasına izin verebilir.

Gece İnsanın İç Dünyasını Daha Görünür Hâle Getirebilir mi ​

İlginç biçimde dışarısı karardığında içerisi bazen daha belirgin hâle gelir.


Gündüz insanın dikkati:


işe,


insanlara,


harekete,


gürültüye


dağılabilir.


Gece sessizlik arttığında insan:


kaygılarını,


özlemlerini,


pişmanlıklarını,


umutlarını


daha fazla hissedebilir.


Bu nedenle gece fiziksel olarak örterken, psikolojik olarak bazı iç gerçekleri açığa çıkarabilir.

Gece Gökyüzünü Görmemizi de Sağlamaz mı ​

Evet.


Gündüz güneş ışığı gökyüzündeki birçok yıldızın görünmesini engeller.


Gece ise karanlıkla birlikte:


yıldızlar,


gezegenler,


Samanyolu’nun bazı bölümleri


daha görünür hâle gelir.


Bu çok güzel bir paradokstur:


Bazı şeyleri görebilmek için başka şeylerin kararması gerekir.


İnsan hayatında da bazen benzer bir durum yaşanabilir.


Bir alışkanlığın veya gürültünün azalması, daha önce fark edilmeyen şeyleri görünür kılabilir.

Karanlık Her Zaman Kötülüğün Sembolü müdür ​

Hayır.


Metaforik dilde karanlık bazen:


bilgisizlik,


korku,


kötülük


ile ilişkilendirilir.


Fakat fiziksel gece kendi başına kötü değildir.


Tam tersine yaratılış düzeninin vazgeçilmez bir parçasıdır.


Bu ayrım önemlidir.


Kur’an burada geceyi kötüleyerek değil, üzerine yemin ederek anmaktadır.


Dolayısıyla fiziksel karanlık ile ahlaki kötülük birbirine otomatik olarak eşitlenmemelidir.

“Örtülmek” Hakikatin Yok Olması Anlamına Gelir mi ​

Hayır.


Bir şey örtüldüğünde ortadan kalkmaz.


Yalnız görünmez hâle gelir.


Bu düşünce insan hayatına da uygulanabilir.


Gerçek bazen:


gizlenebilir,


unutulabilir,


üzeri kapatılabilir.


Fakat bu onun yok olduğu anlamına gelmez.


Bir haksızlık bilinmiyor olabilir.


Bir gerçek bastırılmış olabilir.


Yine de varlığını sürdürür.


Bu nedenle görünmemek ile var olmamak aynı şey değildir.

İnsan Karanlıkta Nasıl Yön Bulur ​

Karanlık arttığında insan:


ışık,


işaret,


rehberlik


arar.


Fiziksel dünyada küçük bir ışık bile çok değerli hâle gelir.


Ahlaki ve zihinsel dünyada da belirsizlik dönemlerinde:


bilgi,


vicdan,


tecrübe,


güvenilir rehberlik


daha önemli olabilir.


Bu nedenle karanlık, ışığın değerini daha iyi fark ettiren bir zemin de oluşturabilir.

Gece İnsana Hayatın Döngüselliğini Nasıl Hatırlatır ​

Her gündüzün ardından gece gelir.


Her gecenin ardından yeniden gündüz doğar.


Bu düzen insanın hayatındaki:


başlangıçların,


bitişlerin,


yükselişlerin,


düşüşlerin


kalıcı olmadığını düşündürebilir.


İnsan iyi bir dönemi sonsuz sanmamalıdır.


Kötü bir dönemi de mutlak ve değişmez görmemelidir.


Kozmik düzen sürekli hareket hâlindedir.


Değişim, hayatın temel parçalarından biridir.

Gece Ve Gündüz Birbirinin Düşmanı mıdır ​

Hayır.


Biri diğerinin varlığını anlamlı kılar.


Gündüz:


faaliyet,


gece:


dinlenme


sağlar.


Gündüz görünürlük getirir.


Gece mahremiyet sağlar.


Biri sürekli olsaydı hayatın dengesi bozulurdu.


Bu nedenle Şems Suresi’ndeki karşıtlık, çatışmadan çok tamamlayıcılık fikrini düşündürür.


Evrendeki düzen bazen zıtlıkların birlikte var olabilmesiyle oluşur.

Sessizlik Neden İnsan İçin Değerli Olabilir ​

Modern hayat sürekli uyaran üretir.


Sesler.


Mesajlar.


Ekranlar.


Haberler.


Konuşmalar.


Sessizlik ise zihnin bütün bunlardan uzaklaşıp toparlanmasına yardımcı olabilir.


İnsan sessizlikte:


daha dikkatli düşünebilir,


kendi duygularını fark edebilir,


kararlarını yeniden değerlendirebilir.


Gece bu nedenle yalnız uyku değil, tefekkür için de doğal bir alan oluşturabilir.

İnsan Kendi İçindeki “Geceyi” Kabul Etmeli midir ​

Metaforik olarak evet.


İnsanın her yönü:


aydınlık,


güçlü,


kusursuz


değildir.


Korkuları,


zaafları,


yanlışları,


belirsizlikleri


olabilir.


Bunları inkâr etmek onları ortadan kaldırmaz.


Gerçek öz farkındalık insanın yalnız güçlü taraflarını değil, karanlıkta bıraktığı yönlerini de tanımasını gerektirir.


Şems Suresi ilerleyen ayetlerde nefsin hem iyiliğe hem kötülüğe açık yönünü doğrudan ele alacaktır.

Karanlık Dönemlerden Geçmek İnsana Ne Öğretebilir ​

Her zorluk otomatik olarak insanı geliştirmez.


Fakat insan yaşadığı güçlükleri doğru değerlendirebilirse:


sabır,


önceliklerini yeniden düşünme,


empati,


dayanıklılık


geliştirebilir.


Karanlık dönemlerin değeri acının kendisinde değildir.


İnsanın o dönemde:


neyi fark ettiği,


nasıl davrandığı,


nasıl değiştiği


ile ilgilidir.

Şems Suresinin İlk Dört Ayeti Birlikte Nasıl Okunmalıdır ​

İlk dört ayette çok güçlü bir kozmik hareket vardır:


1. Ayet:
Güneş ve aydınlığı.


Işığın kaynağı.


2. Ayet:
Güneşi takip eden ay.


Yansıma ve takip.


3. Ayet:
Gündüz.


Ortaya çıkarma.


4. Ayet:
Gece.


Örtme.


Böylece sure:


aydınlatmak → yansıtmak → açığa çıkarmak → örtmek


şeklinde hareket eden büyük bir kozmik ritim kurar.

Bu Ayet Surenin Devamındaki Nefs Temasına Nasıl Hazırlık Yapar ​

Şems Suresi dış dünyadaki karşıtlıkları göstererek ilerler.


Gündüz ve gece:


açıklık ve örtülme


karşıtlığını temsil eder.


Biraz sonra insan nefsine gelindiğinde de başka bir karşıtlık ortaya çıkacaktır:


fücur ve takva.


Yani insanın içinde de:


iyiliğe yönelme,


kötülüğe yönelme


kapasitesi bulunacaktır.


Bu nedenle dış dünyanın gece ve gündüzü, insanın içindeki ahlaki karşıtlıklara hazırlayan büyük bir sahne gibidir.

Sonuç: Gece, Karanlığın Yalnız Eksiklik Değil, Hayatın Dengesini Tamamlayan Bir Örtü Olduğunu Hatırlatır​

Şems Suresi’nin dördüncü ayetindeki:


“Onu örttüğü zaman geceye andolsun.”


ifadesi, geceyi yalnız karanlık bir zaman olarak görmemizi engeller.


Gece:


örter.


dinlendirir.


yıldızları görünür kılar.


insanı iç dünyasına yaklaştırır.


gündüzle birlikte hayatın ritmini oluşturur.


Bu nedenle karanlık her zaman yokluk değildir.


Bazen başka türlü görmenin şartıdır.


Gündüz bize dünyayı gösterir.


Gece ise bazen kendimizi.


Gündüz hareket ettirir.


Gece yavaşlatır.


Gündüz dışarıyı açar.


Gece içeriye yöneltebilir.


Şems Suresi böylece insanı tek bir kutba hapsetmez.


Aydınlık ve karanlık, görünürlük ve örtülme, hareket ve sükûnet aynı yaratılış düzeninin parçalarıdır.


Asıl mesele insanın bu karşıtlıkların içinde kendi ahlaki yönünü nasıl kurduğudur.


Ve bir sonraki ayette bakış daha da yukarı kaldırılacaktır:


“Göğe ve onu bina edene andolsun.”


Böylece güneş, ay, gündüz ve gecenin ardından gökyüzünün kendisi ve onun kuruluşundaki düzen ele alınacaktır.

“Gece, ışığın düşmanı değildir; ışığın değerini görünür kılan sessiz ortağıdır. İnsan da kendi karanlıklarını inkâr ederek değil, onları tanıyıp içinden yön bulacak ışığı arayarak olgunlaşır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...