Nisâ Suresi 139. Ayette “Müminleri Bırakıp İnkâr Edenleri Dost ve Dayanak Edinenler İzzeti Onların Yanında mı Arıyorlar? Oysa Bütün İzzet Allah’ındır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 139. ayeti, önceki ayetlerde anlatılan münafıklık, çıkarcılık ve imanla inkâr arasında menfaat üzerinden konum değiştirme temasını devam ettirir.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Onlar müminleri bırakıp inkâr edenleri veliler edinirler. İzzeti onların yanında mı arıyorlar? Şüphesiz bütün izzet Allah’ındır.”
Buradaki mesele, farklı inançtaki insanlarla sıradan dostluk veya iyi ilişkiler kurmak değildir.
Ayetin bağlamında asıl eleştirilen şey, güç ve çıkar uğruna kendi inanç topluluğuna karşı başka güç merkezlerine bağlanmak, sadakati menfaate göre değiştirmek ve değeri Allah yerine dünyevî otoritelerde aramaktır.
Nisâ Suresi 139. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayet insanın şu soruyla yüzleşmesini ister:
Değerini ve gücünü nerede arıyorsun?
İnsan;
siyasi güçte,
servette,
kalabalıkta,
nüfuzlu insanlarda
veya güçlü devletlerde
itibar arayabilir.
Kur’an ise nihai izzetin kaynağını Allah olarak gösterir.
Yani geçici güçlerle kurulmuş çıkar ilişkileri insanı gerçek anlamda değerli kılmaz.
“Müminleri Bırakıp İnkâr Edenleri Veliler Edinmek” Ne Demektir
Buradaki velî / evliyâ kelimesi yalnızca günlük dildeki “arkadaş” anlamına indirgenmemelidir.
Kelime bağlama göre;
yakın müttefik,
koruyucu,
dayanak,
sadakat gösterilen taraf
ve siyasi-toplumsal destek odağı
gibi anlamlar taşıyabilir.
Dolayısıyla ayeti:
“Müslüman olmayanlarla arkadaş olmayın.”
şeklinde basitleştirmek doğru değildir.
Ayet Farklı İnançtaki İnsanlarla Dostluğu Yasaklıyor mu
Hayır, ayeti bu kadar geniş ve mutlak okumak Kur’an’ın diğer hükümleriyle uyumlu değildir.
Kur’an, Müslümanlarla savaşmayan ve onları yurtlarından çıkarmayan kimselere iyilik ve adaletle davranmayı yasaklamaz.
Burada eleştirilen şey sıradan insan ilişkisi değil;
inancı,
adaleti
ve toplumsal sadakati
menfaat uğruna terk ederek başka bir güç odağının himayesine sığınmaktır.
Yani mesele dostluktan çok bağımlılık ve çıkar sadakatidir.
Münafıklar Neden Güçlü Görünen Tarafa Yöneliyordu
Çünkü münafık zihniyetin temel özelliklerinden biri çıkar hesabıdır.
Kimin kazanacağını düşünür.
Kimin daha güçlü olduğunu hesaplar.
Sonra o tarafa yaklaşır.
İnanç veya ilke ikinci planda kalır.
Asıl soru:
“Haklı olan kim?”
değil,
“Kazanan taraf kim olacak?”
hâline gelir.
Nisâ 139 tam olarak bu zihniyeti eleştirir.
“İzzet” Ne Anlama Gelir
İzzet;
onur,
güç,
saygınlık,
üstünlük
ve insanın ezilmeyen bir değer taşıması
anlamlarını içerir.
Kur’an’daki izzet, sadece toplumun seni alkışlaması değildir.
İnsan dışarıdan çok güçlü görünebilir ama içten onurunu kaybetmiş olabilir.
Gerçek izzet, kişinin değerini hakikat ve Allah karşısındaki duruşunda bulmasıdır.
İnsan Neden İzzeti Başkalarında Arar
Çünkü insan kabul görmek ister.
Güçlü insanların yanında bulunmak kişiye kendisini güçlü hissettirebilir.
Ünlü biriyle yakınlık,
zengin bir çevre,
siyasi nüfuz
veya güçlü bir kurumun desteği
kişiye statü kazandırabilir.
Fakat ayet şu soruyu sorar:
Bütün bunlar seni gerçekten değerli mi yapıyor, yoksa sadece değerli görünmeni mi sağlıyor?
“Bütün İzzet Allah’ındır” Ne Demektir
Bu ifade nihai şeref ve gücün Allah’a ait olduğunu bildirir.
Yani Allah’ın değer verdiğini insanların küçültmesi onun gerçek değerini ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde insanların yücelttiği bir insan da Allah karşısında haksızsa, toplumsal alkış onu gerçekten yüceltmez.
Ayet dış görünüş ile nihai değer arasındaki farkı ortaya koyar.
Bu Ayet Güçlü İnsanlardan Yardım İstemeyi Yasaklar mı
Hayır.
İnsan;
bir kurumdan,
devletten,
arkadaştan
veya uzmandan
yardım alabilir.
Sorun yardım almak değildir.
Sorun, yardım aldığı gücü ahlâkının ve kimliğinin sahibi hâline getirmektir.
Yani:
“Beni koruyor, o hâlde yaptığı her şey doğrudur.”
düşüncesi tehlikelidir.
Çıkar İçin Taraf Değiştirmek Neden Eleştiriliyor
Çünkü ilkesizlik üretir.
Bir insan bugün güçlü olanın yanında durur.
Yarın güç dengesi değişince başka tarafa geçer.
Böylece kişinin merkezinde;
hakikat,
adalet
ve sadakat
değil,
çıkar kalır.
Bu zihniyet zamanla insanın karakterini de parçalar.
İzzet ile Kibir Arasında Ne Fark Vardır
İzzet insanın onurunu korumasıdır.
Kibir ise kendisini başkalarından üstün görmesidir.
İzzet:
“Ben de değerliyim.”
der.
Kibir:
“Ben sizden üstünüm.”
der.
Kur’an’ın istediği izzet, insanı ezilmeye karşı korur ama başkalarını küçümsemeye yöneltmez.
Gerçek izzet ile tevazu aynı insanda bulunabilir.
Bir İnsan Başkasının Onayına Bağımlı Olursa Ne Olur
Kendi değerini dışarıdan almaya başlar.
Birileri alkışladığında iyi hisseder.
Eleştirdiğinde çöker.
Güçlü bir çevrenin içine girdiğinde kendisini önemli görür.
Oradan çıkarıldığında değersiz hisseder.
Nisâ 139 insanı bu kırılgan bağımlılıktan uzaklaştırır:
Değerinin nihai kaynağını insanlarda arama.
Bu Ayet Siyasi İttifaklar Hakkında Mutlak Bir Yasak mı Koyuyor
Hayır.
Ayetin tarihsel ve bağlamsal yönü, özellikle münafıkların düşman güçlerle çıkar temelli sadakat ilişkileri kurmalarıyla ilgilidir.
Devletler arasında;
anlaşmalar,
ticaret,
barış ilişkileri
ve karşılıklı iş birlikleri
başka hukukî ve ahlâkî ölçülerle değerlendirilir.
Bu ayeti bütün diplomatik veya toplumsal ilişkileri yasaklayan tek cümlelik bir kural hâline getirmek doğru değildir.
Bu Ayetin Asıl Eleştirisi İnançtan Çok Çıkarcılık mı
İkisi birbiriyle bağlantılıdır.
Ayet münafıkların inanç görüntüsü altında çıkar peşinde koşmalarını eleştirir.
Onların problemi sadece başka insanlarla ilişki kurmaları değildir.
Asıl problem:
İman iddiasını taşırken sadakatlerini güç ve menfaate göre değiştirmeleridir.
Yani din burada bir kimlik olarak kalmış, ilke olmaktan çıkmıştır.
Güçlü Olan Her Zaman Haklı mıdır
Hayır.
Bu ayetin en önemli derslerinden biri budur.
İnsan tarih boyunca gücü hakikatle karıştırmıştır.
Kazananın doğru olduğunu düşünmüştür.
Ama güç;
adalet,
ahlâk
ve doğruluk
anlamına gelmez.
Bir devlet güçlü olabilir ve haksız olabilir.
Bir insan zengin olabilir ve zalim olabilir.
Bir çoğunluk büyük olabilir ve yine de yanılabilir.
Nisâ 138 ile Nisâ 139 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette münafıklara acı bir sonuç bildiriliyordu.
- ayette ise onların davranış biçimlerinden biri açıklanır:
Müminleri bırakıp başka güç merkezlerinden izzet aramaları.
Yani 138. ayet sonucu bildirir.
- ayet ise bu sonuca götüren zihniyetin bir yönünü gösterir:
çıkar uğruna sadakati değiştirmek.
İnsanın İzzeti Fakirlik veya Zenginlikle Ölçülür mü
Hayır.
İnsan servet sahibi olabilir ama onursuz davranabilir.
Fakir olabilir ama son derece vakar sahibi olabilir.
Kur’an insan değerini banka hesabına bağlamaz.
Maddi imkân başka şeydir.
İzzet başka şeydir.
Gerçek değer;
ahlâk,
adalet,
sadakat
ve Allah karşısındaki duruşla
ilişkilidir.
Nisâ 139 Sosyal Medya Çağında Nasıl Okunabilir
Bugün insanlar izzeti;
takipçi sayısında,
onay işaretlerinde,
ünlü kişilerle yakınlıkta,
görünürlükte
ve dijital nüfuzda
arayabiliyor.
Bir insan milyonlarca kişi tarafından tanınabilir ama kendi değerini tamamen bu ilgiye bağladıysa çok kırılgan olabilir.
Ayet insana şunu hatırlatır:
Görünür olmak ile değerli olmak aynı şey değildir.
Nisâ 139 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Belki de en güçlü mesajı şudur:
Güçlü görünenin yanında olmak uğruna kendini kaybetme.
İnsan;
kariyer,
para,
statü,
siyasi güç
veya sosyal çevre
uğruna ilkelerinden vazgeçebilir.
Bir süre kazanmış gibi görünebilir.
Ama eğer bu kazanımın bedeli kendi değerlerinden vazgeçmekse, görünürde yükselirken gerçekte küçülmüş olabilir.
Nisâ 139’un En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 139. ayet, insanın çok eski bir zaafına dokunur:
Güçlü olanın yanında durursam ben de güçlü olurum.
İnsan bunun için bazen;
fikrini değiştirir,
dostunu terk eder,
hakikati görmezden gelir,
haksızlığı savunur
ve kendi değerlerinden vazgeçer.
Çünkü dışarıdan görünen güç büyüleyicidir.
Ama ayet tek bir soruyla bütün bu hesabı parçalar:
“İzzeti onların yanında mı arıyorlar?”
Ardından cevabı verir:
“Bütün izzet Allah’ındır.”
Bu ifade insanın bağımsızlığını yeniden kurar.
Gerçek değerini bir makam sahibinin sana yakın olmasından alma.
Bir kalabalığın seni alkışlamasından alma.
Bir güç merkezinin seni korumasından alma.
Çünkü bütün bunlar değişebilir.
Bugünün güçlü insanı yarın güçsüz olabilir.
Bugünün popüler kişisi yarın unutulabilir.
Bugünün iktidarı yarın tarih olabilir.
Ama insan hakikate bağlı kaldığında, dışarıdan kaybetmiş görünse bile içeride izzetini koruyabilir.
Belki de Nisâ 139’un bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Değerli olmak için gerçekten doğru olanın yanında mı duruyorum, yoksa güçlü görünenlerin beni değerli hissettirmesine mi ihtiyaç duyuyorum?
