Nisâ Suresi 129. Ayette “Ne Kadar İsteseniz de Kadınlar Arasında Tam Bir Eşitlik Sağlayamazsınız; Öyleyse Birine Tamamen Yönelip Diğerini Askıda Bırakmayın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 129. ayeti, bir önceki ayette ele alınan evlilikte anlaşmazlık, uzaklaşma, sulh ve adalet temasını bu kez birden fazla eş bulunan evliliklerde adalet meselesine taşır.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Ne kadar isteseniz de kadınlar arasında tam anlamıyla eşit davranmaya güç yetiremezsiniz. Öyleyse birine bütünüyle yönelip diğerini askıda bırakmayın. Eğer aranızı düzeltir ve Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşırsanız şüphesiz Allah çok bağışlayıcı, çok merhametlidir.”
Bu ayet çok hassas bir ayrım yapar:
Kalbin duygularında tam eşitlik mümkün olmayabilir; fakat haklarda ve davranışlarda adaletsizlik meşru hâle gelmez.
Nisâ Suresi 129. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayet, insanın duygularının tamamen matematiksel biçimde kontrol edilemeyeceğini kabul eder.
Bir kişi bir eşine karşı diğerinden daha fazla sevgi hissedebilir.
Kur’an bunun insanî yönünü görür.
Fakat hemen ardından sınır koyar:
Bu duygusal farklılığı kullanarak diğer eşin haklarını çiğneme.
Yani duygu ile davranış birbirinden ayrılır.
“Ne Kadar İsteseniz de Tam Eşitlik Sağlayamazsınız” Ne Demektir
Burada özellikle kalbin eğilimi ve sevginin derecesi gibi tamamen kontrol edilemeyen alanlar öne çıkar.
İnsan;
kimi daha çok sevdiğini,
kime daha fazla yakınlık hissettiğini
ve kalbinin hangi tarafa daha çok yöneldiğini
her zaman eşit biçimde belirleyemez.
Bu nedenle ayet insanı mümkün olmayan bir duygusal matematiğe zorlamaz.
Bu Ayet Adaletin İmkânsız Olduğunu mu Söylüyor
Hayır.
Tam tersine, ayet iki tür eşitliği birbirinden ayırır.
Birincisi:
Kalpteki mutlak duygusal eşitlik.
Bu tam olarak kontrol edilemeyebilir.
İkincisi:
Davranış, zaman, maddi haklar ve muamelede adalet.
İnsanın sorumluluğu özellikle ikinci alandadır.
Yani:
“Kalbimi kontrol edemiyorum.”
demek, haksız davranmanın bahanesi değildir.
Nisâ 3 ile Nisâ 129 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
Nisâ Suresi 3. ayette birden fazla evlilik bağlamında:
“Adaletli davranamayacağınızdan korkarsanız bir tane ile yetinin.”
ilkesi bulunur.
- ayette ise tam duygusal eşitliğin imkânsızlığı hatırlatılır.
Bu iki ayet birlikte okunduğunda çok ciddi bir sorumluluk ortaya çıkar:
Birden fazla evlilik, sınırsız bir ayrıcalık değil; ağır bir adalet yükümlülüğü taşır.
Bu İki Ayet Çok Eşliliği Fiilen Yasaklıyor mu
Bu konuda farklı modern yorumlar bulunmaktadır.
Klasik İslam hukukundaki genel anlayış, çok eşliliğin belirli şartlarla meşru olduğu; Nisâ 129’daki imkânsız eşitliğin ise özellikle kalbî sevgiye ilişkin olduğu yönündedir.
Bazı modern yorumcular ise Nisâ 3 ile 129’u birlikte okuyarak çok eşliliğin çok ağır bir adalet şartına bağlandığını ve tek eşliliğe güçlü biçimde yönlendiren bir yapı bulunduğunu savunur.
Dolayısıyla ayeti:
“Çok eşlilik tamamen yasaktır.”
veya:
“Adalet şartı önemsizdir.”
şeklinde iki uçtan biriyle okumak doğru olmaz.
Sevgi Eşit Değilse Günah Olur mu
İnsanın iradesi dışında oluşan kalbî eğilim tek başına aynı şekilde değerlendirilmez.
Çünkü insanın kontrol edemediği duygu ile bilinçli davranış arasında fark vardır.
Birini daha fazla sevmek başka şeydir.
Diğerinin hakkını;
zaman,
maddi destek,
ilgi
ve insanî muamele
bakımından bilinçli biçimde ihmal etmek başka şeydir.
Ayet ikinci duruma müdahale eder.
“Birine Tamamen Yönelmeyin” Ne Anlama Gelir
Bu ifade, eşlerden birine bütün ilgi ve imkânların aktarılıp diğerinin fiilen terk edilmiş gibi bırakılmaması gerektiğini bildirir.
İnsan kalben bir tarafa daha yakın olabilir.
Ama bunun davranıştaki sonucu:
“Artık diğerinin hiçbir önemi yok.”
şeklinde olmamalıdır.
Çünkü evlilik bir hak ve sorumluluk ilişkisidir.
“Diğerini Askıda Bırakmak” Ne Demektir
Ayette son derece etkileyici bir ifade kullanılır.
Kadının “muallaka”, yani askıda bırakılması anlatılır.
Bu kişi ne gerçek anlamda evlilik hayatı yaşayabilmektedir ne de özgürce başka bir hayat kurabilmektedir.
Kâğıt üzerinde evlidir.
Ama fiilen eşi tarafından terk edilmiştir.
Kur’an bu belirsizliği ahlâkî bir problem olarak görür.
Bir İnsanı “Askıda Bırakmak” Neden Ağır Bir Haksızlıktır
Çünkü açık bir karar vermemek de bazen zulüm üretebilir.
Eş;
ilgi görmez,
haklarına ulaşamaz,
ilişkinin geleceğini bilemez
ve hayatını nasıl düzenleyeceği konusunda belirsizlik içinde kalır.
Ne gerçek bir eş vardır.
Ne de ayrılık gerçekleşmiştir.
Bu nedenle Kur’an sadece açık kötülüğe değil, uzun süreli belirsizlik yoluyla verilen zarara da dikkat çeker.
Adalet Sadece Maddi Harcamada mı Olmalıdır
Hayır.
Maddi haklar önemli olsa da evlilik yalnızca para paylaşımı değildir.
Adalet;
zaman,
barınma,
maddi destek,
saygı,
insanî muamele
ve görünür davranışlarda
da aranmalıdır.
Bir kişiye lüks sağlarken diğerini temel ihtiyaçlarından mahrum bırakmak açık bir dengesizliktir.
Ama sadece para vermek de bütün evlilik sorumluluğunu yerine getirmek anlamına gelmez.
Kalbin Kontrol Edilememesi Sorumluluğu Azaltır mı
Kontrol dışındaki duygu bakımından insanın sorumluluğu farklıdır.
Fakat o duygunun davranışa nasıl dönüştürüldüğü kişinin sorumluluğundadır.
Örneğin insan birine öfkelenebilir.
Öfkenin ilk hissi her zaman seçilmiş olmayabilir.
Ama hakaret etmek veya haksızlık yapmak bir davranış seçimidir.
Benzer şekilde:
Duygu kontrol dışı olabilir; adalet ise davranışla korunabilir.
Bu Ayet Evlilikte Duygusal İhmal Konusuna da Dokunuyor mu
Evet.
Ayetin “askıda bırakmayın” ifadesi yalnızca maddi ihmal olarak düşünülmemelidir.
İlişkide bir insanı tamamen görünmez hâle getirmek,
onunla konuşmamak,
eş olarak varlığını yok saymak
ve hayatını belirsizlikte tutmak
da ciddi bir problem oluşturabilir.
Evliliğin hukuku kadar insanî onuru da vardır.
Ayette Neden “Aranızı Düzeltirseniz” Deniyor
Çünkü adaletsizliğin ardından dönüş mümkündür.
İnsan davranışındaki dengesizliği fark edebilir.
Hakları yeniden düzenleyebilir.
İlişkilerdeki bozulmayı gidermeye çalışabilir.
Kur’an burada yalnızca:
“Yanlış yaptınız.”
demez.
Aynı zamanda:
“Düzeltin.”
der.
Bu, ıslah düşüncesinin önemini gösterir.
“Takvâ Sahibi Olursanız” Evlilikte Ne Anlama Gelir
Takvâ burada özellikle insanın güç sahibi olduğu yerde önem kazanır.
Bir eş ekonomik veya sosyal olarak daha güçlü olabilir.
Haksız davranıp bunun sonucundan kaçabileceğini düşünebilir.
Takvâ ise şu bilinci canlı tutar:
“İnsanlar görmese de Allah biliyor.”
Dolayısıyla adalet yalnızca dış denetime bırakılmaz.
Ayetin Sonunda Neden Bağışlanma ve Merhamet Var
Çünkü insanların ilişkilerde kusursuz olmayacağını Kur’an kabul eder.
Duygular değişebilir.
Hatalar yapılabilir.
Adalet eksilebilir.
Ama insan;
yanlışını fark eder,
düzeltir,
takvâ gösterir
ve Allah’a yönelirse,
rahmet kapısı açıktır.
Bu nedenle ayet hem ciddi bir uyarı hem de dönüş ümidi taşır.
Bu Ayet Erkek İçin Bir Ayrıcalık mı, Sorumluluk mu Getiriyor
Ayetin dili açıkça sorumluluk yükler.
Birden fazla eş bulunan durumda erkeğe:
“İstediğin gibi davran.”
denilmez.
Tam tersine:
Birine tamamen yönelme.
Diğerini askıda bırakma.
Adaleti koru.
İlişkileri düzelt.
Allah’a karşı sorumluluğunu unutma.
Bu nedenle ayeti sadece bir izin ayeti gibi okumak, adalet yükünü gözden kaçırır.
Nisâ 128 ile Nisâ 129 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette, kocasının kendisinden uzaklaşmasından endişe eden kadının durumu ele alınmış ve:
“Sulh daha hayırlıdır.”
denilmişti.
- ayet, uzaklaşmanın başka bir biçimini ele alır:
Birden fazla eşten birine aşırı yönelerek diğerini ihmal etmek.
İki ayetin ortak mesajı şudur:
Evlilik içindeki güç ve duygu değişimleri haksızlığa dönüşmemelidir.
Nisâ 129 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Ayet sadece tarihsel çok eşlilik tartışması açısından değil, ilişki ahlâkı açısından da güçlü bir ilke taşır:
Kontrol edemediğin duyguyu, kontrol edebildiğin haksızlığın bahanesi yapma.
İnsan sevgisini zorla eşitleyemeyebilir.
Ama;
dürüst davranabilir,
karşısındakini belirsizlikte bırakmayabilir,
haklarını çiğnemeyebilir
ve gerektiğinde açık karar verebilir.
Bazen bir insanın duygusu değişebilir.
Ama onun ahlâkı yine de değişmek zorunda değildir.
Nisâ 129’un En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 129. ayet insan ilişkilerinin en zor gerçeklerinden biriyle yüzleşir:
Kalp her zaman emirlere göre hareket etmez.
İnsan:
“İkisini de tam aynı ölçüde seveceğim.”
diyebilir.
Ama duygular matematik değildir.
Kur’an bunu kabul eder.
Fakat tam burada çok önemli bir ahlâk çizgisi çizer:
Duygun eşit olmayabilir ama adaletin tamamen kaybolmasın.
Birine daha yakın hissedebilirsin.
Ama diğerini insan olmaktan çıkaramazsın.
Onun;
hakkı,
onuru,
zamanı
ve geleceği
vardır.
En çarpıcı ifade de budur:
“Onu askıda bırakmayın.”
Çünkü bazen açık bir ayrılıktan daha ağır olan şey, insanın hayatını yıllarca belirsizlikte tutmaktır.
Ne sevilir.
Ne bırakılır.
Ne hakları tam verilir.
Ne de yeni bir hayat kurmasına imkân tanınır.
Kur’an buna sessiz kalmaz.
İnsana şunu söyler:
Kalbinin her hareketini yönetemeyebilirsin.
Ama davranışının hesabını taşırsın.
Belki de Nisâ 129’un bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Kontrol edemediğim duygularımı, kontrol edebildiğim adaletsizliklerin bahanesi hâline getiriyor muyum?
