Nisâ Suresi 135. Ayette “Ey İman Edenler! Kendinizin, Anne Babanızın ve Yakınlarınızın Aleyhine Bile Olsa Adaleti Titizlikle Ayakta Tutun ve Allah İçin Şahitlik Edin” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 135. ayeti, Kur’an’ın adalet, şahitlik, tarafsızlık, aile bağları, zenginlik, fakirlik ve kişisel çıkar konusunda en güçlü ayetlerinden biridir.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Ey iman edenler! Kendinizin, anne babanızın ve yakınlarınızın aleyhine bile olsa adaleti titizlikle ayakta tutan ve Allah için şahitlik eden kimseler olun. Hakkında şahitlik ettiğiniz kişi zengin de olsa fakir de olsa Allah onlara sizden daha yakındır. Öyleyse adaletten sapmamak için arzularınıza uymayın. Eğer sözü eğip büker veya şahitlikten kaçınırsanız bilin ki Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”
Bu ayet insanın adalet anlayışını çok zor bir sınava sokar:
Hakikat benim aleyhime çıktığında da onu savunabilecek miyim?
Nisâ Suresi 135. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayetin temel mesajı şudur:
Adalet kişiye göre değişmez.
Karşındaki;
kendin,
annen,
baban,
kardeşin,
yakının,
zengin biri
veya fakir biri
olabilir.
Hakikat kimin lehine veya aleyhine çıkarsa çıksın, ölçü aynı kalmalıdır.
Bu nedenle ayet adaleti bir duygu değil, ilke hâline getirir.
“Adaleti Titizlikle Ayakta Tutun” Ne Demektir
Ayette sadece:
“Adaletli olun.”
denmez.
Adaletin ısrarla ve sağlam biçimde ayakta tutulması istenir.
Bu, adaletin bazen kendiliğinden gerçekleşmeyeceğini gösterir.
İnsan;
çıkar,
korku,
akrabalık,
baskı
veya toplumsal güç
nedeniyle adaletten sapabilir.
Bu yüzden adalet aktif biçimde korunmalıdır.
Neden “Kendinizin Aleyhine Bile Olsa” Deniliyor
Çünkü insanın en güçlü tarafgirliği çoğu zaman kendisine karşıdır.
Kendi hatamızı küçültürüz.
Kendi zararımızı büyütürüz.
Kendi çıkarımızı hak gibi görebiliriz.
Ayet bütün bu psikolojinin önüne çok sert bir ölçü koyar:
Gerçek senin aleyhineyse bile gerçeği değiştirme.
Bu, adaletin en yüksek biçimlerinden biridir.
İnsan Kendi Aleyhine Nasıl Şahitlik Edebilir
Bir hata yaptığında bunu kabul ederek.
Bir borcu varsa inkâr etmeyerek.
Bir olayda kendi kusurunu saklamayarak.
Başkasının hakkı varsa onu teslim ederek.
Yani:
“Bunu kabul edersem zarar ederim.”
düşüncesi, hakikati gizlemek için yeterli bir sebep değildir.
Bazen ahlâkî kazanç, dünyevî kayıptan daha değerlidir.
“Anne Babanızın Aleyhine Bile Olsa” İfadesi Neden Çok Güçlüdür
Çünkü anne baba insanın en güçlü duygusal bağlarından biridir.
Onları korumak doğal bir eğilimdir.
Fakat ayet şunu söyler:
Sevgi, haksızlığı doğruya çeviremez.
Anne veya baba haksızsa sırf onlar olduğu için başkasının hakkı çiğnenemez.
Bu, aile sadakatiyle adalet arasındaki sınırı son derece net biçimde çizer.
Yakınlarımızı Korumak Yanlış mıdır
Hayır.
Yakınımızı korumak, ona yardım etmek ve yanında olmak güzel olabilir.
Sorun, haksız olduğu yerde onu haklı göstermeye çalışmaktır.
Gerçek yardım bazen:
“Burada sen haksızsın.”
diyebilmektir.
Çünkü kişinin yanlışını örtmek onu hatasından kurtarmaz; çoğu zaman hatasını büyütür.
Aile Bağları Adaletin Önüne Geçerse Ne Olur
Ortaya nepotizm ve çifte standart çıkar.
Kendi yakınımız yapınca:
“Bir şey olmaz.”
Başka biri yapınca:
“Bu büyük suç.”
demeye başlarız.
Bu durumda artık ölçümüz davranış değil, kişinin bize yakınlığıdır.
Nisâ 135 tam olarak bunu reddeder.
“Zengin de Olsa Fakir de Olsa” Ne Anlama Gelir
Ayet adaletin ekonomik statüye göre değişmemesi gerektiğini söyler.
Zengin biri güçlü olduğu için kayırılmamalıdır.
Fakir biri de sırf fakir olduğu için haklı kabul edilmemelidir.
Bu çok ince bir dengedir.
Kur’an hem güçlünün ayrıcalığını reddeder hem de duygusal tarafgirliğe karşı çıkar.
Fakiri Korumak Güzel Değil midir
Elbette fakirin hakkını korumak çok önemlidir.
Ama adalet:
“Fakir olan her durumda haklıdır.”
demek değildir.
Bir kişi fakir olabilir ve yine de haksız olabilir.
Aynı şekilde bir kişi zengin olabilir ve bir davada haklı olabilir.
Ayetin ölçüsü şudur:
Kişinin statüsüne değil, gerçeğe bak.
Zengine Karşı Önyargı da Adaletsizlik Olabilir mi
Evet.
İnsan bazen güçlüleri kayırır.
Bazen de tam tersine sırf zengin oldukları için peşinen suçlu görür.
Her iki durumda da adalet bozulabilir.
Kur’an burada insanı çok zor bir noktaya çağırır:
Ne servete boyun eğ ne de yoksulluğa duyduğun sempatiyle gerçeği değiştir.
Adalet tarafsızlık ister.
“Allah Onlara Sizden Daha Yakındır” Ne Demektir
Bu ifade zengin veya fakir hakkında insanın kendisini mutlak koruyucu sanmaması gerektiğini gösterir.
Sen fakiri korumak adına gerçeği bozmak zorunda değilsin.
Zenginin gücünden korkup onu kayırmak zorunda da değilsin.
Allah her iki tarafın durumunu senden daha iyi bilir.
Bu yüzden senin görevin:
Hakikati korumaktır.
“Hevânıza Uymayın” Ne Anlama Gelir
Hevâ, insanın kontrolsüz arzusu, kişisel eğilimi ve çıkar yönelimidir.
Adaletin en büyük düşmanlarından biri budur.
İnsan bazen hakikati bilmiyor değildir.
Bilir.
Ama sonucu hoşuna gitmediği için başka türlü davranır.
İşte ayet:
“Adaletten sapmak için arzunuza uymayın.”
der.
Sorun bazen bilgisizlik değil, çıkarın bilgiyi yenmesidir.
Kişisel Çıkar Adaleti Nasıl Bozar
İnsan şu şekilde düşünebilir:
Bunu söylersem işimi kaybederim.
Doğruyu anlatırsam ailem bana kızar.
Bu kişi güçlü, karşıma almak istemiyorum.
Bu kişi arkadaşım, zarar görmesini istemiyorum.
Bu düşünceler anlaşılabilir.
Ama adaletin ölçüsü bunlara göre değişirse hakikat pazarlık konusu hâline gelir.
“Sözü Eğip Bükmek” Ne Demektir
Bu ifade açıkça yalan söylemekten daha incelikli bir davranışı da kapsayabilir.
İnsan bütün gerçeği söylemez.
Kelime seçerek algıyı değiştirir.
Bir ayrıntıyı öne çıkarır.
Başka bir ayrıntıyı gizler.
Teknik olarak bazı doğru cümleler kurarken bütün tabloyu yanlış gösterebilir.
Bu da adaleti bozan bir manipülasyon biçimidir.
Yalan Söylemeden de Hakikat Çarpıtılabilir mi
Evet.
Bu ayetin günümüzde çok önemli taraflarından biri budur.
Bir olayın sadece yarısını anlatmak,
bağlamı saklamak,
görüntüyü kesmek,
istatistiği seçerek kullanmak
veya karşı tarafın sözünü eksik aktarmak
doğrudan yalan kadar yanıltıcı olabilir.
Hakikate sadakat sadece yanlış bilgi vermemeyi değil, gerçeği bilinçli biçimde çarpıtmamayı da gerektirir.
“Şahitlikten Kaçınmak” Neden Adaletsizlik Olabilir
Çünkü bazen gerçeği bilen kişinin susması, haksızlığın devamına yardım eder.
İnsan:
“Ben karışmayayım.”
diyebilir.
Fakat onun bildiği gerçek bir masumun hakkını koruyacaksa suskunluk tarafsızlık olmayabilir.
Bazı durumlarda sessizlik fiilen güçlü tarafın lehine çalışır.
Bu nedenle şahitlik sorumluluktur.
Nisâ 135 Hukuk Sistemleri İçin Ne Söyler
Son derece güçlü ilkeler sunar:
Yargı bağımsız olmalıdır.
Zengin ve fakir aynı hukuk karşısında değerlendirilmelidir.
Akrabalık kararları etkilememelidir.
Şahit gerçeği çarpıtmamalıdır.
Kişisel çıkar hükmü yönlendirmemelidir.
Bu ilkeler, modern hukukta kullanılan kanun önünde eşitlik ve tarafsız yargı düşüncesiyle güçlü biçimde örtüşen bir ahlâk taşır.
Nisâ 135 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Bugün adalet tartışmaları yalnız mahkemelerde yaşanmıyor.
İşyerinde,
ailede,
sosyal medyada,
siyasette
ve arkadaş çevrelerinde
sürekli taraf seçiyoruz.
Kendi sevdiğimiz kişi yanlış yaptığında sessiz kalıp sevmediğimiz biri aynı şeyi yaptığında öfkeleniyorsak ayetin ölçüsünü kaybediyoruz.
Nisâ 135 insana çok zor ama çok temiz bir soru sorar:
Aynı davranışa, kim yaptığına bakmadan aynı ölçüyü uygulayabiliyor musun?
Nisâ 135’in En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 135. ayet, adalet hakkında konuşmanın kolay, adil olmanın ise çok daha zor olduğunu gösterir.
Çünkü çoğumuz adaleti severiz.
Ama çoğu zaman:
Bizim lehimize olduğu sürece.
Gerçek sınav ise hakikat bize zarar verdiğinde başlar.
Kendi aleyhimize.
Ailemizin aleyhine.
Sevdiğimiz kişinin aleyhine.
Bize para kazandıran kişinin aleyhine.
Toplumun sempati duyduğu fakir kişinin aleyhine bile olsa.
Ayet bütün bu bağları tek tek kesip insanı gerçeğin önünde yalnız bırakır:
Adaleti ayakta tut.
Çünkü adalet bir tarafa ait değildir.
Zengine göre değişmez.
Fakire göre değişmez.
Aileye göre değişmez.
Kişisel çıkarımıza göre değişmez.
Ve belki de ayetin en sarsıcı kısmı şudur:
“Hevânıza uymayın.”
Çünkü adaletin önündeki en büyük engel bazen kötü insanlardan önce, kendi içimizdeki tarafgirliktir.
İnsan başkasının adaletsizliğini kolayca görür.
Ama kendi çıkarına hizmet eden adaletsizliği görmek çok daha zordur.
Belki de Nisâ 135’in bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Hakikat sevdiğim insanların ve hatta kendi çıkarımın aleyhine çıktığında, hâlâ hakikatin yanında durabilecek miyim?
