Nisâ Suresi 137. Ayette “İman Edip Sonra İnkâr Eden, Sonra Yine İman Edip Tekrar İnkâr Eden ve Ardından İnkârlarını Artıranları Allah Bağışlamayacak ve Onları Doğru Yola İletmeyecektir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 137. ayeti, bir önceki ayette iman esaslarının hatırlatılmasının hemen ardından, iman ile inkâr arasında gidip gelen ve sonunda inkârda derinleşen bir insan tipini anlatır.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“İman edip sonra inkâr eden, sonra yine iman edip tekrar inkâr eden, ardından da inkârlarını artıranları Allah bağışlayacak değildir ve onları bir yola iletecek de değildir.”
İlk bakışta oldukça sert görünen bu ayet, insanın sadece bir kez hata yapmasından değil, hakikat karşısındaki sürekli ve bilinçli yönelişinden söz eder.
Nisâ Suresi 137. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayetin ana konusu istikrarlı biçimde inkârda derinleşmektir.
İnsan;
inanabilir,
sonra uzaklaşabilir,
yeniden dönebilir,
tekrar reddedebilir.
Fakat ayetin özellikle vurguladığı son aşama şudur:
“İnkârlarını artırırlar.”
Yani mesele sadece kararsızlık değildir.
Zamanla hakikate karşı daha sert, daha kapalı ve daha bilinçli bir reddediş hâline gelmesidir.
Ayet Neden İman ve İnkârın Tekrarını Bu Kadar Vurguluyor
Çünkü insanın iç dünyasında değişim mümkündür.
Bir dönem inanır.
Sonra şüpheye düşer.
Sonra yeniden iman eder.
Ayet insanın değişebileceğini kabul eder.
Ama aynı zamanda şunu gösterir:
Her dönüş insanı daha iyiye götürmeyebilir.
Bazı insanlar her kopuşta hakikatten biraz daha uzaklaşabilir.
Bu yüzden son ifade:
“İnkârlarını artırırlar.”
çok önemlidir.
Bu Ayet Şüphe Yaşayan İnsanları mı Kastediyor
Hayır, her şüphe bu ayetin konusu değildir.
İnsan bazı meseleleri anlamayabilir.
Sorular sorabilir.
İmanında dalgalanmalar yaşayabilir.
Bazen zihinsel krizlerden geçebilir.
Bunlar doğrudan:
“İnkârını artırmak”
ile aynı şey değildir.
Ayetin hedefinde daha çok bilinçli ve ısrarlı biçimde hakikate sırt çevirmek vardır.
İman Krizi Yaşamak ile Bilinçli İnkâr Arasında Ne Fark Vardır
İman krizi yaşayan kişi hâlâ hakikati arıyor olabilir.
Şöyle diyebilir:
“Anlamak istiyorum.”
“İnanmakta zorlanıyorum.”
“Bu konuda kafam karışık.”
Bilinçli inkâr ise farklıdır.
Kişi hakikati araştırmak yerine ona kapısını kapatabilir.
Hatta zamanla hakikate karşı düşmanlık geliştirebilir.
Ayetin sertliği bu ikinci yönelişle ilgilidir.
“Sonra İman Ettiler” İfadesi Tövbeye Kapı Olduğunu Gösterir mi
Evet.
Ayetin kendisi bile insanın tekrar iman edebileceğini kabul etmektedir.
Bu son derece önemlidir.
Çünkü Kur’an’ın genel yaklaşımında insan hayattayken dönüş kapısı açıktır.
Bir insan uzaklaşmış olabilir.
Sonra samimiyetle dönebilir.
Ayetin eleştirdiği şey, bu dönüşü de ardından yeniden bilinçli bir kopuşa çevirmektir.
Peki Neden Sonunda “Allah Onları Bağışlamayacaktır” Deniliyor
Bu ifade, inkârda kalıcı biçimde derinleşmiş ve dönüş iradesini tamamen kaybetmiş bir durumla bağlantılıdır.
Kur’an’ın genel ilkesi dikkate alındığında, hayattayken samimi tövbe kapısı bütünüyle kapalı değildir.
Bu nedenle ayeti:
“Bir kez inkâr eden artık asla bağışlanamaz.”
şeklinde anlamak doğru olmaz.
Asıl vurgu, inkârı hayatının yerleşik yönü hâline getiren ve onda derinleşen kişileredir.
“İnkârlarını Artırmak” Ne Anlama Gelir
Bu sadece:
“Artık inanmıyorum.”
demek değildir.
İnkârın artması;
hakikate karşı daha fazla kapanmak,
alay etmek,
bilinçli biçimde reddetmek,
başkalarını da uzaklaştırmak
ve yanlışta ısrar etmek
şeklinde düşünülebilir.
Yani kalpteki uzaklaşma zamanla bir karakter yönelimine dönüşebilir.
İnsan Yanlışında Israr Ettikçe Neden Daha Fazla Uzaklaşabilir
Çünkü tekrar edilen davranış insanın iç dünyasını değiştirir.
Bir yalan ilk kez söylendiğinde vicdan rahatsız olabilir.
Aynı yalan sürekli tekrarlandığında rahatsızlık azalabilir.
Benzer şekilde insan hakikati tekrar tekrar reddettiğinde, zamanla reddediş normalleşebilir.
Kur’an’ın pek çok yerinde kalbin katılaşması fikri bu psikolojiyle ilişkilendirilebilir.
Bu Ayet Münafıklıkla İlişkili midir
Klasik tefsirlerde bu ayet, iman ile inkâr arasında gidip gelen bazı münafık tavırlarla ve vahiy karşısında istikrarsız davranan gruplarla ilişkilendirilmiştir.
Ancak ayetin mesajı belirli bir tarihsel gruba indirgenemez.
Genel ilke şudur:
İman sadece ağızla söylenen geçici bir kimlik olmamalıdır.
İnsan sürekli çıkarına göre inanç pozisyonu değiştiriyorsa bu ciddi bir ahlâk ve iman problemidir.
İnanç Çıkar İçin Kullanılırsa Ne Olur
Din kimlik aracı hâline gelebilir.
Kişi işine geldiğinde:
“Ben inanıyorum.”
der.
Çıkarı değiştiğinde:
“Benim bununla ilgim yok.”
diyebilir.
Sonra şartlar değişince tekrar eski kimliğine dönebilir.
Bu durumda sorun sadece zihinsel fikir değişimi değil, inancın araçsallaştırılmasıdır.
Ayet bu tür istikrarsızlığın tehlikesini gösterir.
İnsan Fikrini Değiştiremez mi
Elbette değiştirebilir.
İnsan düşünür.
Araştırır.
Yeni bilgi edinir.
Fikrini değiştirebilir.
Kur’an’ın eleştirdiği şey her fikir değişikliği değildir.
Sorun, insanın hakikati samimiyetle aramak yerine;
çıkar,
inat,
kibir
veya düşmanlık
nedeniyle sürekli yön değiştirmesidir.
“Allah Onları Doğru Yola İletmez” Ne Anlama Gelir
Bu ifade ilahî hidayetin, insanın iradesinden tamamen bağımsız bir keyfîlik olmadığına işaret eder.
İnsan sürekli olarak hakikate sırt çevirirse, zamanla o yola kapanabilir.
Yani:
Hakikati istemeyen insanın hakikatle ilişkisi giderek zayıflar.
Kur’an’da hidayet çoğu zaman insanın yönelişiyle birlikte ele alınır.
Allah İsterse Herkesi Hidayete Erdirmeye Gücü Yetmez mi
Elbette gücü yeter.
Fakat Kur’an insanı iradesiz bir varlık gibi sunmaz.
İnsan seçim yapar.
Direnir.
Yönelir.
Reddeder.
Hidayet de bu insanî sorumluluk alanının içinde anlam kazanır.
İnsan sürekli kapıyı kapatıyorsa, hidayetin etkisine karşı kendi iç dünyasında duvar örmüş olabilir.
Bu Ayet İnsan Psikolojisi Açısından Nasıl Okunabilir
Ayet insanın tekrarlarla nasıl şekillendiğini gösterir.
İyi davranışlar tekrarlandıkça karakter oluşur.
Kötü davranışlar da tekrarlandıkça kökleşebilir.
İman ve inkâr meselesinde de benzer bir süreç olabilir.
İnsan sürekli olarak;
vicdanını susturur,
hakikati erteler
ve kendi çıkarını öne koyarsa,
bir süre sonra bunu doğal görmeye başlayabilir.
Bu Ayet Tövbeyi Umutsuzlaştırır mı
Hayır.
Kur’an’ın bütünsel mesajı tövbe kapısının açık olduğunu tekrar tekrar vurgular.
Bu nedenle ayet:
“Artık senin için hiçbir dönüş yok.”
şeklinde kişilere gelişigüzel uygulanmamalıdır.
Bir insan gerçekten pişman olur,
yönünü değiştirir
ve samimiyetle Allah’a dönerse,
rahmet kapısını kapatma yetkisi başka insanlarda değildir.
Nihai hüküm Allah’a aittir.
İnsanlar Başkalarının İmanını Bu Ayetle Yargılayabilir mi
Çok dikkatli olunmalıdır.
Bir insanın kalbinin gerçek durumunu bütünüyle bilemeyiz.
Bir kişi dışarıdan uzaklaşmış görünebilir ama içinde ciddi bir arayış yaşayabilir.
Bir başkası dışarıdan dindar görünüp içten samimiyetsiz olabilir.
Bu yüzden ayetleri başkalarını kolayca damgalamak için kullanmak yerine önce kendi yönelişimizi sorgulamak daha doğru olur.
Nisâ 136 ile Nisâ 137 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette:
“Ey iman edenler! İman edin.”
denilmişti.
- ayet ise imanın korunmaması hâlinde ortaya çıkabilecek tehlikeli bir süreci gösterir.
Yani önce:
İmanını canlı tut.
Ardından:
İmanını çıkar ve inat arasında sürekli tüketme.
Bu iki ayet birlikte, imanın yalnızca başlangıç noktası değil, süreklilik isteyen bir yöneliş olduğunu gösterir.
Nisâ 137 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Bugün kimlikler çok hızlı değişebiliyor.
İnsan bir gün bir düşünceyi savunuyor.
Ertesi gün tam tersini savunabiliyor.
Bu değişim bazen gerçek bir gelişimdir.
Ama bazen sadece;
çıkar,
çevre,
popülerlik
veya tepki
üzerinden gerçekleşir.
Ayet insanı şu soruya çağırır:
Ben gerçekten hakikatin peşinde miyim, yoksa şartlara göre kimlik mi değiştiriyorum?
Nisâ 137’nin En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 137. ayet, insanın hakikat karşısındaki en tehlikeli durumlarından birini anlatır:
Düşmek değil, düşmeyi alışkanlık hâline getirmek.
Bir insan hata yapabilir.
Uzaklaşabilir.
Şüphe yaşayabilir.
Yanlış düşünebilir.
Sonra geri dönebilir.
Bunların hiçbiri tek başına insanın bütün geleceğini kapatmaz.
Ama insan her dönüşten sonra yeniden bilinçli biçimde hakikate sırt çeviriyor ve sonunda reddedişini derinleştiriyorsa, mesele artık basit bir kararsızlık değildir.
Bu, insanın iç yönünün değişmesidir.
En tehlikeli nokta da belki budur:
Başlangıçta vicdan rahatsız olur.
Sonra daha az rahatsız olur.
Sonra hiç rahatsız olmaz.
İnsan yanlışın içinde kalırken artık yanlışta olduğunu bile hissetmeyebilir.
Ayetin “inkârlarını artırırlar” ifadesi bu nedenle son derece sarsıcıdır.
Çünkü insanın en büyük kaybı sadece hakikatten uzaklaşması değil, uzaklaştığının farkına varma yeteneğini de kaybetmesidir.
Belki de Nisâ 137’nin bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Hakikat bana ağır geldiğinde onu anlamaya mı çalışıyorum, yoksa her reddedişimde ona biraz daha uzaklaşmayı mı seçiyorum?
