Nisâ Suresi 118. Ayette “Allah Şeytana Lânet Etmiştir; O da ‘Kullarından Belirli Bir Payı Mutlaka Kendime Alacağım’ Demiştir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Nisâ Suresi’nin 118. ayeti, bir önceki ayette başlayan şirk, şeytanın etkisi ve insanın Allah’tan başka varlıklara yönelmesi konusunu doğrudan şeytanın niyetine taşır.
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:
“Allah ona lânet etmiş; o da ‘Kullarından mutlaka belirli bir pay edineceğim’ demiştir.”
Buradaki “o”, önceki ayette sözü edilen azgın şeytandır.
Ayet kısa olmasına rağmen insan iradesi, şeytanın yöntemi, sapma, tercih ve kötülüğün insan üzerindeki etkisi açısından son derece derin bir anlam taşır.
Nisâ Suresi 118. Ayetin Temel Mesajı Nedir
Ayet şeytanın insanlardan bir bölümünü kendi yoluna çekmek istediğini bildirir.
Şeytanın hedefi yalnızca insanın tek bir hata yapması değildir.
Onu;
Allah’tan uzaklaştırmak,
yanlışı normalleştirmeye yöneltmek
ve kendi isyan çizgisine çekmek
ister.
Bu nedenle mesele sadece tek tek günahlardan daha derindir.
İnsanın yönünün değişmesi söz konusudur.
“Allah Şeytana Lânet Etmiştir” Ne Demektir
Lânet, Allah’ın rahmetinden uzak bırakılmak anlamına gelir.
Şeytanın bu durumu, Kur’an’ın genel anlatısında Allah’a karşı bilinçli başkaldırısı ve bu isyanda ısrarıyla ilişkilidir.
Burada keyfî bir dışlama anlatılmaz.
Şeytan;
emri reddetmiş,
kibir göstermiş
ve yanlışında ısrar etmiştir.
Lânet, bu bilinçli isyanın sonucudur.
Şeytanın Asıl Problemi Günah İşlemesi miydi, Kibri miydi
Kur’an anlatısında kibir son derece merkezîdir.
İblis yalnızca bir emre karşı gelmemiştir.
Kendisini üstün görmüş ve:
“Ben ondan daha hayırlıyım.”
anlayışıyla hareket etmiştir.
Yani günahını kabul edip dönmek yerine onu gerekçelendirmiştir.
Bu, kötülüğün daha tehlikeli bir aşamasıdır.
İnsan hata yapabilir.
Ama hatasını haklı görmeye başladığında dönüş daha da zorlaşır.
“Kullarından Belirli Bir Pay Alacağım” Ne Anlama Gelir
Bu ifade şeytanın insanlardan bir kısmını kendi etkisi altına çekme iddiasını anlatır.
Buradaki “pay”, insanların fiziksel olarak şeytana ait olması anlamında değildir.
Daha çok;
onun yolunu izleyen,
aldatmalarına uyan
ve Allah’tan uzaklaşan
bir topluluğa işaret eder.
Şeytanın amacı insan iradesini kendi yönüne çevirmektir.
“Belirli Bir Pay” Önceden Zorunlu Olarak Belirlenmiş İnsanlar mı Demektir
Ayet, insanların hiçbir seçimi olmadan şeytana tahsis edildiği şeklinde anlaşılmamalıdır.
Kur’an’ın genel öğretisinde insan seçim yapan ve yaptığı seçimden sorumlu olan bir varlıktır.
Şeytan çağırır.
Süsler.
Vesvese verir.
Ama insanın iradesini ortadan kaldıran mutlak bir güç değildir.
Dolayısıyla şeytanın “payı”, onun çağrısına bilinçli veya giderek alışarak uyan kişilerden oluşur.
Şeytan İnsanı Zorla Günaha Sokabilir mi
Kur’an’ın genel yaklaşımında hayır.
Şeytan insanın elinden iradesini almaz.
Onun yöntemleri daha çok;
vesvese,
aldatma,
yanlışı güzel gösterme,
boş vaatler
ve korku üretme
şeklindedir.
Bu nedenle:
“Şeytan yaptırdı.”
sözü insanın bütün sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Son kararı insan verir.
Şeytanın Gücü Nerede Başlar
Şeytanın etkisi çoğu zaman insanın içindeki zayıflıklarla birleştiğinde güçlenir.
Kibir varsa kibri besler.
Hırs varsa hırsı büyütür.
Öfke varsa öfkeyi haklılaştırır.
Korku varsa korkuyu kullanır.
Yani şeytan her zaman insana tamamen yabancı bir arzu üretmek zorunda değildir.
Var olan bir zaafı büyütebilir ve yönlendirebilir.
Şeytan Neden İnsanlardan “Pay” İstiyor
Kur’an anlatısında şeytanın insanla mücadelesi, Âdem’e secde etmeyi reddetmesiyle bağlantılıdır.
İblis insanın değerini kabul etmemiştir.
Sonrasında insanların bir kısmını saptıracağını iddia eder.
Bu, aynı zamanda şeytanın:
“İnsanın Allah’a sadakatini bozacağım.”
iddiasıdır.
Bu yüzden mesele yalnızca davranış değil, insanın Allah’la ilişkisini hedefleyen bir meydan okumadır.
Nisâ 117 ile 118 Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette Allah’tan başka varlıklara yönelen insanların aslında azgın şeytanın yoluna girdikleri söylenmişti.
- ayette ise bu şeytanın niyeti açıklanır.
Yani önce sonuç görülür:
Şirk ve yanlış kulluk.
Sonra bu sürecin ardındaki yönlendirme anlatılır:
Şeytan insanlardan bir pay istemektedir.
Böylece iki ayet birbirini tamamlar.
Şeytanın İnsanı Kazanması Ne Demektir
Bu, insanın mutlaka bir anda tamamen kötü hâle gelmesi demek değildir.
Çoğu zaman süreç yavaş olabilir.
Küçük bir yanlış.
Sonra tekrar.
Sonra mazeret.
Sonra alışkanlık.
Sonra:
“Bunda zaten kötü bir şey yok.”
düşüncesi.
Şeytanın en tehlikeli başarısı belki de insanın günah işlemesi değil, günahı artık günah olarak görmemesidir.
Günahın Normalleşmesi Neden Tehlikelidir
Çünkü yanlış yapıp pişman olan insanın dönüş ihtimali güçlüdür.
Ama yanlış yapıp:
“Bu zaten doğrudur.”
demeye başlayan kişi kendi vicdanının uyarısını susturabilir.
Bu nedenle kötülüğün büyük bölümü önce normalleşme aşamasından geçer.
İnsan ilk defasında rahatsız olur.
Sonra alışır.
Sonra savunur.
En sonunda başkasına da tavsiye edebilir.
Şeytanın En Güçlü Silahı Korku mudur
Korku onun kullandığı araçlardan biridir, fakat tek araç değildir.
Kur’an’ın çeşitli yerlerinde şeytan;
insana yoksulluk korkusu verebilir,
kötülüğü süsleyebilir,
boş umutlar verebilir,
insanların arasını bozabilir.
Dolayısıyla şeytanın yöntemi yalnızca:
“Kötülük yap.”
şeklinde açık bir çağrı olmayabilir.
Bazen yanlış olanı mantıklı ve cazip göstermektir.
Şeytan İnsan Zihnindeki Gerekçeleri Kullanabilir mi
Evet.
İnsan çoğu zaman kötülüğü açıkça:
“Ben kötülük yapmak istiyorum.”
diyerek yapmaz.
Kendisine gerekçe üretir.
“Başka seçeneğim yoktu.”
“Herkes yapıyor.”
“O bunu hak etti.”
“Bir kereden bir şey olmaz.”
gibi düşünceler ortaya çıkabilir.
Ayetlerin şeytan tasviri, insanın yanlış davranışlarını haklılaştırma mekanizmalarını da düşünmemizi sağlar.
Şeytana Karşı Mücadele Sadece Dua Etmekle mi Olur
Dua önemlidir ancak ahlâkî dikkat de gerekir.
İnsan;
zaaflarını tanımalı,
yanlış davranışın ilk aşamalarını fark etmeli,
kendisine dürüst olmalı
ve hatasını mazeretlerle büyütmemelidir.
Çünkü şeytanın etkisine karşı en önemli korumalardan biri uyanık bir vicdandır.
İnsan Şeytanın Etkisinden Tamamen Kurtulabilir mi
İnsan hayatı boyunca vesvese ve yanlış yönlendirme ihtimaliyle karşılaşabilir.
Fakat bu, yenilginin kaçınılmaz olduğu anlamına gelmez.
Kur’an;
iman,
zikir,
dua,
tövbe
ve bilinçli irade
yoluyla insanın direnebileceğini gösterir.
Şeytan çağırabilir.
Ama insan:
“Hayır.”
diyebilir.
Şeytanın Varlığı İnsanın Sorumluluğunu Azaltır mı
Hayır.
Şeytanın etkisi sorumluluğun bağlamını açıklar ama sorumluluğu yok etmez.
Bir insan yanlış yapıp:
“Benim suçum değildi, şeytan kandırdı.”
diyemez.
Çünkü kandırılma ihtimali vardır ama insanın iradesi de vardır.
Kur’an’ın ahlâk anlayışında insan hem etkilenebilen hem de seçim yapabilen bir varlıktır.
Bu Ayet Kötülüğün Psikolojisi Hakkında Ne Söyler
Kötülüğün çoğu zaman insanın iç dünyasında başlayan bir yön değişimi olduğunu düşündürür.
Önce fikir gelir.
Sonra arzu.
Sonra gerekçe.
Sonra davranış.
Sonra tekrar.
Bu yüzden insan sadece büyük kötülüklere değil, onları hazırlayan küçük iç hareketlere de dikkat etmelidir.
Çünkü büyük sapmalar bazen küçük tavizlerin birikmesiyle oluşur.
Nisâ 118 Günümüz İnsanına Ne Söyler
Modern insan şeytanı sadece korkutucu bir dış figür olarak düşünürse ayetin önemli bir boyutunu kaçırabilir.
Asıl soru şudur:
Beni yanlış olan şeye hangi düşünceler götürüyor?
Neyi kendime sürekli mazur gösteriyorum?
Hangi arzuma sınır koyamıyorum?
Hangi yanlışım artık bana normal görünmeye başladı?
Ayet insanı kötülüğü yalnızca dışarıda aramaya değil, kendi içindeki açık kapıları da görmeye çağırır.
Nisâ 118’in En Derin Mesajı Nedir
Nisâ Suresi 118. ayet, şeytanın insan üzerindeki mücadelesini çok çarpıcı bir ifadeyle özetler:
“Kullarından mutlaka belirli bir pay alacağım.”
Bu söz, insanın iradesi üzerinde yürütülen bir mücadeleyi anlatır.
Şeytanın istediği şey sadece bir anlık hata değildir.
İnsanın yönünü değiştirmektir.
Önce küçük bir taviz.
Sonra ikinci.
Sonra alışkanlık.
Sonra savunma.
Ve sonunda insanın:
“Ben zaten böyleyim.”
demesi.
İşte burada yanlış sadece yapılan bir fiil olmaktan çıkar ve kimliğin parçası hâline gelebilir.
Fakat ayetin önemli bir tarafı daha vardır:
Şeytanın iddiası olması, onun insan üzerinde mutlak güce sahip olduğu anlamına gelmez.
İnsan hâlâ seçebilir.
Durabilir.
Tövbe edebilir.
Yönünü değiştirebilir.
Allah’a dönebilir.
Bu yüzden insan ile şeytan arasındaki mücadelede belirleyici soru:
“Şeytan ne istiyor?”
değil,
“Ben hangi çağrıya cevap veriyorum?”
sorusudur.
Belki de Nisâ 118’in bugünün insanına bıraktığı en güçlü soru şudur:
Hayatımdaki yanlışların kaçı bir anda ortaya çıktı, kaçı küçük tavizlerle başlayıp zamanla benim normalim hâline geldi?
