Mâide Suresi 85. Ayette “Söyledikleri Bu Sözden Dolayı Allah da Onları, İçlerinden Irmaklar Akan ve Ebedî Kalacakları Cennetlerle Mükâfatlandırdı; İşte İyilik Yapanların Karşılığı Budur” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 85. ayet, 83 ve 84. ayetlerde anlatılan manevi dönüşümün sonucunu bildirir.
Önce bazı Hristiyanlar vahyi dinlemişti.
Hakikati tanımışlardı.
Gözleri yaşarmıştı.
“Rabbimiz! İman ettik.”
demişlerdi.
Ardından:
“Allah’a ve bize gelen gerçeğe niçin iman etmeyelim? Rabbimizin bizi salihlerle birlikte kılmasını umuyoruz.”
diye yönelmişlerdi.
Mâide 85 şimdi bu samimi yönelişin karşılığını bildirir:
Allah onları altlarından ırmaklar akan cennetlerle ödüllendirir.
Ve ayet son derece önemli bir hükümle biter:
“İşte muhsinlerin mükâfatı budur.”
Yani mesele yalnızca bir inanç beyanı değil, imanı güzel davranış ve samimiyetle yaşayan insanın karşılığıdır.
“Söyledikleri Bu Sözden Dolayı” Ne Anlama Gelir
Burada bir önceki ayetlerde söylenen sözlere gönderme vardır.
Onlar:
“Rabbimiz! İman ettik.”
ve
“Bizi salihlerle birlikte kıl.”
demişlerdi.
Ancak Allah’ın onları ödüllendirmesi yalnızca dillerinden çıkan kelimeler sebebiyle anlaşılmamalıdır.
O sözler, içlerindeki gerçek dönüşümün dışa vurumudur.
Sadece Güzel Bir Söz Söylemek Cennet İçin Yeterli midir
Ayetin bağlamı buna işaret etmez.
Çünkü önce:
hakikati tanıma,
tevazu,
iman,
kalbin etkilenmesi
ve salihlerle birlikte olma arzusu
vardır.
Yani söz, bütün bu içsel sürecin sonucudur.
Kur’an’da değerli olan sadece söz değil, söz ile kalbin ve hayatın birbirini doğrulamasıdır.
“Allah Onları Mükâfatlandırdı” Ne Demektir
Bu ifade, insanın samimi imanının Allah katında karşılık bulduğunu gösterir.
İnsan bazen şöyle düşünebilir:
“Benim küçük bir tercihim gerçekten önemli mi?”
Kur’an’ın cevabı evettir.
Hakikat karşısında verilen içten bir karar, insanın bütün yönünü değiştirebilir.
Allah’ın mükâfatı da bu dönüşümün ilahî karşılığıdır.
Cennet Neden Bir Mükâfat Olarak Anlatılır
Kur’an’da cennet;
Allah’ın rızası,
güven,
huzur,
nimet,
sonsuzluk
ve kaybın sona ermesi
ile ilişkilendirilir.
Dünyadaki iyilik çoğu zaman hemen karşılık görmeyebilir.
Ama Kur’an, ahlaki evrenin sonunda iyilik ile kötülüğün aynı sonuca çıkmadığını bildirir.
“Altlarından Irmaklar Akan Cennetler” İfadesi Ne Anlama Gelir
Bu, Kur’an’ın sık kullandığı cennet tasvirlerinden biridir.
Su;
hayat,
bereket,
süreklilik
ve ferahlık
sembolüdür.
Özellikle kurak coğrafyalarda yaşayan ilk muhataplar için akan ırmaklar son derece güçlü bir bolluk ve huzur imgesiydi.
Ama tasvir yalnızca coğrafi güzellikten ibaret değildir.
Kesintisiz nimet ve güven fikrini taşır.
Cennet Tasvirleri Gerçek mi, Sembolik mi Anlaşılmalıdır
İslam geleneğinde yaygın anlayış, cennetin gerçek bir ahiret hayatı olduğu yönündedir.
Ancak Kur’an’daki tasvirlerin insanın anlayabileceği kavramlarla anlatıldığı da vurgulanır.
Yani cennetin;
ırmakları,
bahçeleri
ve nimetleri
gerçektir diye kabul edilirken, ahiretin gerçekliğinin dünya tecrübemizi aşacağı da düşünülür.
“Orada Ebedî Kalacaklardır” Ne Anlama Gelir
Bu ifade cennet nimetinin geçici olmadığını gösterir.
Dünyadaki bütün mutluluklarda bir kaybetme korkusu vardır.
Sağlık kaybolabilir.
Servet bitebilir.
Sevilen insanlar ayrılabilir.
Hayat sona erer.
Cennetin en büyük özelliklerinden biri ise nimetin kaybedilmeyecek olmasıdır.
Sonsuzluk Neden Başlı Başına Bir Nimet Sayılır
Çünkü insan dünyada sahip olduğu güzelliği kaybetme ihtimaliyle birlikte yaşar.
Mutluluğun içinde bile sonluluk vardır.
Cennette ise Kur’an’ın anlattığı mutluluk;
ölüm,
ayrılık,
eksilme
ve son bulma
korkusundan arındırılmıştır.
Bu nedenle ebediyet, nimetin niteliğini tamamen değiştirir.
“İşte Muhsinlerin Mükâfatı Budur” Ne Demektir
“Muhsin”, ihsan sahibi insan demektir.
Yani yalnızca doğruyu kabul eden değil, iyiliği güzel biçimde yaşayan kişi.
İhsan;
iyilik yapmak,
işini güzel yapmak,
samimi olmak
ve Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle davranmak
gibi geniş anlamlar taşır.
Bu nedenle ayetin sonunda iman ahlaki güzellikle birleşir.
İman Eden Her İnsan Otomatik Olarak Muhsin midir
İman ile ihsan birbirine bağlıdır ama aynı kavram değildir.
İman, temel inanç ve bağlılığı ifade eder.
İhsan ise bu bağlılığın güzellik ve ahlak içinde yaşanmasını anlatır.
İnsan inanabilir ama davranışlarında eksiklik yaşayabilir.
Muhsin olma hedefi, imanın karaktere dönüşmesini ister.
İhsan Neden İslam Ahlakında Bu Kadar Yüksek Bir Kavramdır
Çünkü ihsan yalnızca:
“Kötülük yapmamak”
değildir.
Daha yüksek bir hedef taşır:
İyiliği güzel yapmak.
Birine yardım etmek başka şeydir.
Onun onurunu kırmadan yardım etmek daha güzeldir.
Doğru söylemek başka şeydir.
Doğruyu merhamet ve hikmetle söylemek ihsana daha yakındır.
Ayetteki Ödül İnanç Değiştiren Bazı Hristiyanlarla mı İlgilidir
Bağlam doğrudan, Kur’an’ı dinleyip hakikati kabul eden bazı Hristiyanlardan söz eder.
Ancak ayetin sonunda:
“İşte muhsinlerin mükâfatı budur.”
denilmesi mesajı daha geniş bir ahlaki ilkeye taşır.
Yani hakikat karşısında samimi olan ve iyiliği yaşayan herkes için ihsanın değeri öne çıkarılır.
Bu Ayet “Sadece Kimlik Değiştir, Kurtul” mu Diyor
Hayır.
Ayetlerin bütün akışı buna indirgenemez.
Buradaki kişiler;
kibirden uzaklaşmış,
vahyi dinlemiş,
hakikati tanımış,
iman etmiş
ve salihlerden olmayı istemiştir.
Sonra da muhsinler olarak anılırlar.
Dolayısıyla mesele yalnızca bir etiket değiştirmek değil, insanın yönünü ve karakterini değiştirmesidir.
Allah Neden İnsanların Samimi Sözüne Değer Verir
Çünkü söz, insanın iradesinin ifadesi olabilir.
“İman ettim.”
demek bazı durumlarda bütün hayatın yönünü değiştiren bir karardır.
Ama sözün değeri samimiyetinden gelir.
İnsan Allah’a karşı rol yapamaz.
Çünkü Kur’an’ın anlayışında Allah;
sözü,
niyeti
ve kalpte olanı
birlikte bilir.
İnsan Hakikati Kabul Ettiğinde Geçmişi Ne Olur
Kur’an’ın tövbe ve iman anlayışında geçmiş insanı sonsuza kadar hapsetmek zorunda değildir.
Bir kişi daha önce yanılmış olabilir.
Fakat hakikati tanıyıp samimiyetle yönünü değiştirebilir.
Bu, insanın geçmişiyle birlikte yok edilmesi değil, yeni bir başlangıç yapabilmesi demektir.
Mâide 85 umut taşıyan yönüyle bunu güçlü biçimde hissettirir.
Cennet Sadece Ödül Mantığıyla mı Anlaşılmalıdır
Cennet bir ödüldür ama yalnızca bir “ücret” gibi düşünülmemelidir.
İslam düşüncesinde insanın yaptığı sınırlı iyiliklerin sonsuz nimetle karşılaştırılması zaten Allah’ın rahmetinin büyüklüğünü gösterir.
İnsan amel eder.
Ama nihai kurtuluş ve nimet Allah’ın lütfudur.
Bu yüzden ibadet sadece ödül hesabına indirgenmemelidir.
Mâide 83, 84 ve 85 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Bu üç ayet çok güzel bir manevi yolculuk oluşturur.
Mâide 83:
Vahyi dinlerler, hakikati tanırlar ve gözleri yaşarır.
Mâide 84:
“Niçin iman etmeyelim?” diyerek bilinçli tercihte bulunurlar.
Mâide 85:
Allah onların bu samimi yönelişini cennetle ödüllendirir.
Böylece süreç:
Dinleme → Tanıma → Tevazu → İman → Salihlik arzusu → İhsan → Mükâfat
şeklinde tamamlanır.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:
Hakikati tanıdığında onu hayatına dönüştür.
İnsan güzel sözler söyleyebilir.
Etkilenebilir.
Ağlayabilir.
İnandığını söyleyebilir.
Ama bütün bunların ardından hayat yine aynı kalıyorsa dönüşüm eksik kalabilir.
Mâide 85’in sonundaki “muhsinler” kelimesi insanı davranışa çağırır.
Hakikat sadece hissedilecek değil, yaşanacak bir şeydir.
Mâide Suresi 85. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 85. ayet, üç ayet boyunca anlatılan büyük bir içsel dönüşümün sonucudur.
Önce insanlar dinledi.
Sonra tanıdı.
Sonra gözleri doldu.
Sonra:
“İman ettik.”
dediler.
Sonra:
“Bizi salihlerle birlikte kıl.”
diye dua ettiler.
Ve şimdi Allah onların bu dönüşümünü karşılıksız bırakmadığını bildiriyor.
Bu bize çok önemli bir şey söyler:
Hakikat karşısında samimi olmak değersiz bir davranış değildir.
İnsan bazen hayatının yönünü tek bir dürüst kararla değiştirebilir.
“Yanıldım.”
diyebilir.
“Doğru olanı kabul ediyorum.”
diyebilir.
“Bundan sonra başka türlü yaşayacağım.”
diyebilir.
Ve bu karar, insanın bütün geleceğini değiştirebilir.
Fakat ayetin son kelimesi özellikle önemlidir:
Muhsinler.
Yani mesele yalnızca:
“Doğru inancı buldum.”
demek değildir.
Asıl soru şudur:
Bulduğun hakikat seni nasıl bir insana dönüştürdü?
Daha adil misin?
Daha merhametli misin?
Daha dürüst müsün?
Kibrin azaldı mı?
İnsanlara karşı daha güvenilir oldun mu?
Eğer iman yalnızca dilde kalırsa, insanın dünyasını yeterince değiştirmemiş olabilir.
Ama iman ihsana dönüşürse;
söz davranış olur,
bilgi karakter olur,
hakikat hayat olur.
Ve ayetin cennet tasviri de burada anlam kazanır.
İnsan dünyada kısa bir ömür içinde Allah’a yönelir.
Sınırlı iyilikler yapar.
Sınırlı fedakârlıklarda bulunur.
Ama Allah ona ebedî bir karşılık verir.
Bu, insan ameli ile ilahî lütuf arasındaki büyük farkı gösterir.
Belki de Mâide 85’in bugün için en güçlü mesajı şudur:
Hakikati tanımak başlangıçtır; onu güzel bir hayata dönüştürmek ise ihsandır.
