Mâide Suresi 81. Ayette “Eğer Allah’a, Peygamber’e ve Ona İndirilene Gerçekten İman Etmiş Olsalardı, Onları Veli Edinmezlerdi; Fakat Onların Birçoğu Fâsıktır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Mâide Suresi 81. ayet, bir önceki ayette işlenen velâyet, sadakat ve yanlış ittifak konusunu iman ile doğrudan ilişkilendirir.
Mâide 80’de bazı kimselerin inkâr edenlerle yanlış bir velâyet ilişkisi kurdukları anlatılmış ve bunun kendileri için hazırladıkları sonucun ne kadar kötü olduğu belirtilmişti.
Mâide 81’de ise mesele daha derine taşınır:
“Eğer Allah’a, Peygamber’e ve ona indirilene gerçekten iman etmiş olsalardı, onları veli edinmezlerdi.”
Yani Kur’an burada davranış ile inanç arasında bir bağ kurar.
İnsanın neye inandığını söylediği kadar, hangi değerlerin ve hangi güçlerin tarafında durduğu da önemlidir.
“Eğer Allah’a İman Etmiş Olsalardı” Ne Demektir
Allah’a iman yalnızca:
“Allah vardır.”
demek değildir.
Kur’an açısından iman;
Allah’ın otoritesini kabul etmek,
O’nun rehberliğini ciddiye almak,
ahlaki sorumluluk taşımak
ve kararlarını bu inançla ilişkilendirmek
anlamına gelir.
Bu nedenle gerçek iman insanın hayatındaki yönelimleri de etkiler.
Allah’a İnanmak ile Allah’a Göre Yaşamak Aynı Şey midir
Tam olarak aynı şey değildir.
İnsan zihinsel olarak Allah’ın varlığını kabul edebilir.
Fakat hayatını;
çıkar,
korku,
güç,
para
veya toplumsal baskı
belirliyor olabilir.
Kur’an’ın iman anlayışı ise yalnızca zihinsel kabul değil, hayata yön veren bağlılık ister.
Ayette Geçen “Peygamber” Kimdir
Bağlamda burada Hz. Muhammed kastedilir.
Çünkü ayet:
“Peygamber’e ve ona indirilene”
ifadesini kullanır.
Yani hem Hz. Muhammed’in peygamberliği hem de kendisine indirilen Kur’an söz konusudur.
İslam açısından Allah’a iman ile O’nun gönderdiği elçiyi kabul etmek birbirinden kopuk değildir.
“Ona İndirilene İman Etmek” Ne Anlama Gelir
Bu ifade Kur’an’a imanı anlatır.
Kur’an’ı ilahî vahiy olarak kabul etmek;
yalnızca onun kutsal bir kitap olduğunu söylemek değil,
onun ahlaki ve dini rehberliğini de ciddiye almak
demektir.
Yani vahiy:
okunacak bir metin
olduğu kadar,
yaşanacak bir ölçüdür.
Ayet Neden İman ile Velâyeti Birbirine Bağlıyor
Çünkü insanın gerçek bağlılıkları, inancının ne kadar derin olduğunu gösterebilir.
Bir kişi Allah’a bağlı olduğunu söyler.
Fakat sürekli olarak;
haksızlığın,
zulmün,
çıkarın
ve hakikate düşmanlığın
tarafında duruyorsa ciddi bir çelişki ortaya çıkar.
İman insanın bütün ilişkilerini ortadan kaldırmaz ama sadakatin ahlaki sınırlarını belirler.
“Onları Veli Edinmezlerdi” Ne Demektir
Buradaki “veli edinmek” yine sadece sıradan arkadaşlık anlamına gelmez.
Kelime;
koruyucu bağlılık,
sadakat,
ittifak,
destek
ve bir tarafın çıkarlarına bağlanma
gibi anlamlar taşıyabilir.
Bu nedenle ayet:
“Farklı inançtan insanlarla hiçbir ilişkiniz olmasın.”
dememektedir.
Sorun, insanın kendi iman ve adalet sorumluluğunu terk ederek yanlış bir sadakat bağına teslim olmasıdır.
Farklı İnançtan Biriyle Dost Olmak Bu Ayete Aykırı mıdır
Hayır.
Kur’an’ın genel yaklaşımında farklı inançlardan insanlarla;
komşuluk,
ticaret,
insani yardım,
dostça ilişki
ve ortak iyilik
mümkündür.
Velâyet bağlamındaki eleştiri, sıradan insani ilişkiden daha ağırdır.
Burada asıl sorun hak ve adalet pahasına bağlılık göstermektir.
Bir Müslüman Haksız Bir Müslümana mı, Haklı Bir Gayrimüslime mi Destek Vermelidir
Kur’an’ın genel adalet ilkesi açısından ölçü kimlik değil, haktır.
Bir Müslüman sırf aynı dine mensup diye haksız birini savunamaz.
Başka bir inançtan biri haklıysa onun hakkını teslim etmek gerekir.
Bu yüzden velâyet kavramı:
“Bizden olan her zaman haklıdır.”
şeklinde kör grupçuluğa dönüştürülemez.
İman Kör Tarafgirlik Üretir mi
Üretmemelidir.
Gerçek iman insana:
adalet,
sorumluluk,
dürüstlük
ve kendi grubunu bile gerektiğinde eleştirebilme
cesareti kazandırmalıdır.
Eğer dini aidiyet insanı haksızlığı savunmaya götürüyorsa burada iman değil, taassup devreye girmiş olabilir.
“Onların Birçoğu Fâsıktır” Ne Anlama Gelir
“Fâsık”, Allah’ın itaat sınırından çıkan ve ahlaki-dini sınırları çiğneyen kişi anlamında kullanılır.
Ayet yine dikkatli bir dil kullanır:
“Birçoğu”
der.
“Hepsi”
demez.
Bu, eleştirinin bütün bir topluluğa değil, belirli davranışları gösteren kesimlere yöneldiğini gösterir.
“Fâsıklık” Sadece İnançsızlık mıdır
Hayır.
Fâsıklık daha geniş bir kavramdır.
İnsan iman iddiasında bulunduğu hâlde de;
ısrarlı biçimde günah,
haksızlık,
ahlaki sınır aşımı
ve itaatsizlik
içinde yaşayabilir.
Bu yüzden fâsıklık, insanın itaat ve ahlak çizgisinden çıkmasıyla ilgilidir.
İman İddiası Davranışla Çelişirse Ne Olur
İnsan kendisini sorgulamalıdır.
Elbette mümin hata yapabilir.
Günah işlemek insanı otomatik olarak imansız yapmaz.
Fakat hayatın tamamı;
çıkar,
zulüm,
ihanet
ve haksızlık
üzerine kurulmuşsa, sadece sözlü iman iddiası ciddi biçimde boşalabilir.
Kur’an sık sık söz ile hayatın uyumunu arar.
Bir İnsanın Dostlukları Karakteri Hakkında Bir Şey Söyler mi
Çoğu zaman evet.
İnsan sürekli kimlerle beraber oluyorsa;
onların değerlerinden,
davranışlarından
ve düşüncelerinden
etkilenebilir.
Ancak bu yüzden herkesle yalnızca aynı görüşü paylaşan insanlardan oluşan kapalı bir çevre kurmak gerekmez.
Asıl mesele şudur:
Yakınlık seni daha adil mi yapıyor, yoksa yanlışına ortak mı ediyor?
Güçlü Olanla Yakınlaşmak Her Zaman Yanlış mıdır
Hayır.
Bir insan güçlü biriyle çalışabilir.
Bir devlet başka bir devletle anlaşma yapabilir.
Toplumlar ortak çıkar alanlarında iş birliği kurabilir.
Sorun güçle ilişkinin kendisi değil, güç uğruna ahlaki ölçüyü terk etmektir.
Bir ilişki seni haksızlığı savunmaya zorluyorsa sorun orada başlar.
İnanç İnsanın Siyasi veya Toplumsal Tercihlerine Nasıl Yansır
Ayetin temel ilkesi, insanın bağlılıklarının inanç ve ahlakından tamamen kopuk olmaması gerektiğidir.
Fakat bu, her tarihsel durumda tek bir siyasi formül bulunduğu anlamına gelmez.
Şartlar değişir.
Hukuki yapılar değişir.
Toplumlar değişir.
Kalıcı olan ilke şudur:
Çıkar uğruna hak, adalet ve vicdan terk edilmemelidir.
Mâide 80 ve 81 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Mâide 80’de yanlış velâyetin sonucu anlatılmıştı:
“Kendileri için hazırladıkları ne kötüdür.”
Mâide 81’de ise bu davranışın imanla çelişkisi ortaya konur:
“Gerçekten iman etmiş olsalardı onları veli edinmezlerdi.”
Böylece iki ayet:
davranış → sonuç → imanla tutarlılık
şeklinde birbirini tamamlar.
Bu Ayet Müslümanlara da Yönelik Bir Öz Eleştiri İmkânı Sunar mı
Kesinlikle.
Müslüman bu ayeti yalnızca başka toplulukların hatasını anlatan bir ayet olarak görmemelidir.
Kendisine de şu soruları sormalıdır:
Allah’a inandığımı söylüyorum; peki çıkar için adaleti terk ediyor muyum?
Kur’an’a inandığımı söylüyorum; peki onun ahlakını hayatıma taşıyor muyum?
Haklı olduğunu bildiğim insana sırf “bizden değil” diye karşı mı çıkıyorum?
Bu sorular ayeti bugünün aynasına dönüştürür.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Belki de şu:
İnancını yalnızca söylediğin sözlerle değil, kritik tercihlerinde de ara.
Rahat zamanlarda herkes güzel ilkelerden söz edebilir.
Ama;
çıkar ile adalet,
güç ile vicdan,
grup sadakati ile hakikat
karşı karşıya geldiğinde gerçek yön ortaya çıkar.
İnsan en çok zor seçimlerinde kim olduğunu gösterir.
Mâide Suresi 81. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
Mâide Suresi 81. ayetin merkezinde çok temel bir tutarlılık sorusu vardır:
İnandığını söylediğin şey, hayatındaki bağlılıklarla uyumlu mu?
İnsan:
“Allah’a inanıyorum.”
diyebilir.
“Peygambere inanıyorum.”
diyebilir.
“Kur’an’a inanıyorum.”
diyebilir.
Ama sonra çıkarı söz konusu olduğunda;
adaleti terk ediyorsa,
yanlışın yanında duruyorsa,
güçlü olanın haksızlığını savunuyorsa,
dini kimliğini yalnızca sözde taşıyorsa,
ayet ona kendi davranışını yeniden düşündürür.
Çünkü iman yalnızca zihinde taşınan bir fikir değildir.
İnsanın;
kime güvendiğinde,
neyi savunduğunda,
hangi haksızlığa karşı çıktığında
ve ne uğruna taviz vermediğinde
de görünür.
Mâide 81’in:
“Eğer gerçekten iman etmiş olsalardı…”
ifadesi bu nedenle son derece sarsıcıdır.
Ayet insanı başkalarının imanını ölçmeye değil, önce kendi imanının davranıştaki karşılığını sorgulamaya çağırır.
Ben Allah’a inanıyorum.
Peki para ile Allah’ın emri çatıştığında hangisini seçiyorum?
Ben Kur’an’a inanıyorum.
Peki kendi grubum haksız olduğunda Kur’an’ın adaletini mi, grubumun çıkarını mı savunuyorum?
Ben peygamberi seviyorum.
Peki onun dürüstlük ve adalet örneğini hayatımda taşıyor muyum?
İşte iman bu soruların içinde ete kemiğe bürünür.
Ve ayetin sonundaki:
“Onların birçoğu fâsıktır.”
ifadesi de çok önemli bir uyarı taşır.
Dini aidiyet insanı otomatik olarak ahlaken kusursuz yapmaz.
İnsan kutsal bir geleneğin içinde olup yine de sınırı aşabilir.
Bu yüzden gerçek güvence yalnızca isim değildir.
İsim ile hayatın birbirini doğrulamasıdır.
Belki de Mâide 81’in bugüne bıraktığı en güçlü cümle şudur:
İman, insanın sadece ne söylediğini değil, çıkarı ile hakikat karşı karşıya geldiğinde hangi tarafta kaldığını da gösterir.
