📖 Leyl Suresi 3. Ayette “Erkeği Ve Dişiyi Yaratana Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsan Yaratılışı, Cinsiyet Farklılığı, Tamamlayıcılık

Leyl Suresi 3. Ayette “Erkeği Ve Dişiyi Yaratana Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsan Yaratılışı, Cinsiyet Farklılığı, Tamamlayıcılık, Neslin Devamı, Biyolojik Düzen, Eşit İnsan Değeri Ve İlahi Yaratılış Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“Farklılık her zaman üstünlük anlamına gelmez; bazen hayatın devamı, tam da birbirinin aynı olmayan unsurların aynı varoluş düzeni içinde buluşabilmesine bağlıdır.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

“وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَىٰ — Ve Mâ Haleka’z Zekera Ve’l Unsâ” Ne Demektir ​

Leyl Suresi’nin üçüncü ayetinde şöyle buyrulur:


وَمَا خَلَقَ الذَّكَرَ وَالْأُنْثَىٰ


Anlam olarak:


“Erkeği ve dişiyi yaratana andolsun.”
(Leyl Suresi, 92/3)


İlk ayette:


gece


ikinci ayette:


gündüz


anılmıştı.


Şimdi yaratılıştaki başka bir ikili yapı gündeme gelir:


erkek


ve


dişi.


Böylece sure, kozmik karşıtlıklardan canlı hayatın içindeki farklılıklara doğru ilerler.

Ayette Neden Erkek Ve Dişi Birlikte Anılmıştır ​

Çünkü insan neslinin biyolojik devamında erkek ve dişi üreme sistemlerinin birlikteliği temel rol oynar.


Birbirinin aynısı değildirler.


Fakat aynı insanlık ailesinin iki biyolojik biçimidirler.


Ayetin bağlamındaki temel vurgu, insanları birbirine karşı üstünlük yarışına sokmaktan çok yaratılıştaki farklılık ve çeşitliliğe dikkat çekmektir.


Bu farklılık hayatın sürekliliğinin de parçasıdır.

Farklı Olmak Değer Bakımından Üstün Veya Aşağı Olmak Anlamına Gelir mi ​

Hayır.


Biyolojik farklılık ile insanlık değeri aynı mesele değildir.


Bir insanın:


erkek


veya


kadın


olması tek başına onun:


daha değerli,


daha ahlaklı,


daha akıllı


olduğunu göstermez.


Kur’an’ın genel ahlaki çerçevesinde insanın değeri cinsiyetinden çok imanı, takvası ve davranışlarıyla ilişkilendirilir.


Farklılık vardır.


Ama farklılık zorunlu olarak hiyerarşi değildir.

Erkek Ve Dişi Olmadan Neslin Devamı Nasıl Etkilenirdi ​

İnsan türünün doğal üreme sistemi iki farklı üreme hücresinin birleşmesine dayanır.


Biyolojik olarak:


sperm


ve


yumurta


bir araya geldiğinde yeni bir insanın oluşum süreci başlayabilir.


Bu nedenle erkek ve dişi ayrımı yalnız sosyal bir kategori değildir.


İnsan neslinin biyolojik sürekliliğiyle doğrudan ilişkilidir.


Ayet bu temel yaratılış düzenini insanın dikkatine sunar.

Leyl Suresi Neden Gece Ve Gündüzden Sonra Erkek Ve Dişiyi Anıyor ​

Çünkü surenin ilk bölümünde bir farklılıklar düzeni kurulmaktadır.


Gece başka,


gündüz başka.


Erkek başka,


dişi başka.


Ve hemen sonraki ayette:


“Şüphesiz sizin çabalarınız da çeşit çeşittir.”


denilecektir.


Yani sure önce dış dünyadaki farklılıkları gösterir.


Ardından insan davranışlarındaki ahlaki farklılığa geçer.

Karşıtlık İle Tamamlayıcılık Aynı Anda Mümkün müdür ​

Evet.


İki şey farklı olabilir ama birbirini tamamlayabilir.


Gece ve gündüz buna güzel örnektir.


Biri:


karanlığı,


diğeri:


aydınlığı


getirir.


Fakat ikisi aynı günün parçalarıdır.


Benzer şekilde erkek ve dişi de biyolojik olarak farklı özelliklere sahip olabilir ama aynı insan türünün parçalarıdır.


Farklılık bazen bölünme değil, bütünlüğün biçimidir.

Kadın Ve Erkek Arasındaki İlişki Yalnız Üremeden mi İbarettir ​

Hayır.


İnsan ilişkileri biyolojiden çok daha geniştir.


Kadın ve erkek:


dost,


eş,


ebeveyn,


kardeş,


öğretmen,


çalışma arkadaşı,


toplum üyesi


olarak birçok ilişki kurabilir.


Ayet biyolojik yaratılışa dikkat çekerken insan ilişkilerinin tamamını yalnız üremeye indirgemez.


İnsan, aynı zamanda duygusal, ahlaki ve toplumsal bir varlıktır.

Neslin Devamı İnsana Nasıl Bir Sorumluluk Yükler ​

Yeni bir insanın dünyaya gelmesi yalnız biyolojik olay değildir.


Çocuk:


bakım,


sevgi,


eğitim,


koruma


gerektirir.


Bu nedenle ebeveynlik yalnız çocuğu dünyaya getirmek değil, onun gelişimini destekleme sorumluluğunu da taşır.


Yaratılışın devamı, beraberinde nesiller arası ahlaki sorumluluğu getirir.

Aile Kurumu Bu Ayetle Nasıl İlişkilendirilebilir ​

Ayet doğrudan aile hukukunun bütün ayrıntılarını anlatmaz.


Fakat erkek ve dişi yaratılışının anılması doğal olarak:


eşleşme,


neslin devamı,


aile


kavramlarını düşündürür.


Aile, insanlık tarihinde:


çocukların korunması,


eğitim,


aidiyet,


dayanışma


için temel yapılardan biri olmuştur.


Ancak sağlıklı aile yalnız biyolojik bağla değil, adalet ve merhametle güçlenir.

Biyolojik Farklılıklar İnsanların Bütün Özelliklerini Belirler mi ​

Hayır.


Biyolojik cinsiyet bazı bedensel özelliklerle ilişkilidir.


Fakat bir insanın:


kişiliğini,


zekâsını,


yeteneklerini,


ahlaki karakterini,


mesleki kapasitesini


tek başına belirlemez.


İnsanlar aynı cinsiyet içinde bile birbirlerinden çok farklıdır.


Bu nedenle biyolojik farklılıkları bütün kişiliğin kaderi gibi görmek aşırı genelleme olur.

Cinsiyet Farklılıkları Ayrımcılığın Gerekçesi Yapılabilir mi ​

İnsanların fiziksel farklılıkları, onların temel insanlık onurunu azaltmaz.


Bir kişiyi yalnız cinsiyeti nedeniyle:


aşağılamak,


haksızlığa uğratmak,


haklarını yok saymak


ahlaki açıdan sorunludur.


Adalet:


farklılıkları inkâr etmek değil,


farklılıkların insan değerini düşürmesine izin vermemektir.


Eşit değer, her açıdan aynı olmak demek değildir.

Kadın Ve Erkek Toplumun İnşasında Nasıl Birlikte Rol Oynar ​

İnsanlık tarihi yalnız erkeklerin veya yalnız kadınların tarihi değildir.


Toplumların devamında:


anneler,


babalar,


öğretmenler,


işçiler,


düşünürler,


sanatçılar,


yöneticiler


olarak her iki cinsiyetin de katkısı vardır.


Bir toplum insan potansiyelinin yarısını küçümsediğinde kendi gelişimini de sınırlar.


Bu nedenle adil toplum, insanların yeteneklerini cinsiyet kalıplarına hapsetmeden değerlendirebilmelidir.

İnsan Neden Farklılığı Bazen Tehdit Gibi Algılar ​

Çünkü insan kendisine benzeyeni daha kolay anlayabilir.


Farklı olan ise:


belirsizlik,


alışılmamışlık,


kontrol kaybı


hissi oluşturabilir.


Bu durum cinsiyetler arasında da yanlış önyargılara yol açabilir.


Olgunluk, farklılığı yok etmeye çalışmak değil, onu adil ve saygılı biçimde anlamayı öğrenmektir.

Tamamlayıcılık Her Kadın Ve Erkeğin Aynı Rolü Oynaması Gerektiği Anlamına Gelir mi ​

Hayır.


Tamamlayıcılık kavramı katı bir toplumsal şablon anlamına gelmemelidir.


İnsanların:


yetenekleri,


kişilikleri,


hayat şartları


farklıdır.


Bir aile veya toplumda görev paylaşımı da şartlara göre değişebilir.


Ayetin temel konusu ayrıntılı toplumsal rol dağılımından çok, yaratılıştaki erkek dişi farklılığıdır.


Metne söylemediği ayrıntıları yüklememek önemlidir.

İlk Üç Ayetteki Çiftler Nasıl Bir Düzen Oluşturur ​

İlk üç ayette dikkat çekici bir yapı vardır:


1. Ayet:
Gece.


2. Ayet:
Gündüz.


3. Ayet:
Erkek ve dişi.


Böylece sure farklılıkların varlığını göz önüne getirir.


Gece gündüz değildir.


Erkek dişi değildir.


Ama bu farklılıkların tümü aynı yaratılış düzeninin içindedir.


Sonraki ayette insan davranışlarının da tek tip olmadığı açıklanacaktır.

Bu Ayet İnsan Kimliği Hakkında Ne Hatırlatabilir ​

İnsan kimliği birçok katmandan oluşur.


İnsan:


bedensel,


psikolojik,


sosyal,


ahlaki


bir varlıktır.


Cinsiyet bu kimliğin önemli unsurlarından biri olabilir.


Ama insanın tamamı değildir.


Kur’an’ın ilerleyen ayetlerinde insanları ayıracak temel ölçü, yalnız erkek veya kadın olmaları değil, hangi yönde çaba gösterdikleri olacaktır.

Yaratılıştaki Çeşitlilik İnsana Tevazu Öğretebilir mi ​

Evet.


Hiç kimse:


kendi doğumunu,


bedenini,


ailesini


kendisi seçerek dünyaya gelmez.


Bunların önemli bölümü insana verilmiş şartlardır.


Bu durum insanı, seçmediği özellikleri nedeniyle başkasına karşı kibirlenmenin anlamsızlığı üzerinde düşünmeye çağırır.


İnsanın gerçek sorumluluğu daha çok şudur:


Kendisine verilen hayatla ne yaptı?

Bu Ayet Bir Sonraki Ayete Nasıl Hazırlık Yapar ​

İlk üç ayette çeşitli farklılıklar gösterildikten sonra dördüncü ayette surenin ilk büyük sonucu gelecektir:


“Şüphesiz sizin çabalarınız çeşit çeşittir.”


İşte asıl ahlaki mesele burada başlayacaktır.


İnsanlar:


aynı dünyada yaşar,


aynı geceyi ve gündüzü görür,


aynı insanlık ailesine aittir.


Fakat yaptıkları aynı değildir.


Birinin çabası:


iyiliğe,


başkasının çabası:


bencilliğe


gidebilir.

Sonuç: Yaratılıştaki Farklılıklar İnsanları Değersizleştirmek İçin Değil, Hayatın Çeşitliliğini Ve İnsanın Asıl Değerinin Ahlaki Seçimlerinde Ortaya Çıktığını Düşünmek İçin Bir Vesiledir​

Leyl Suresi’nin üçüncü ayetindeki:


“Erkeği ve dişiyi yaratana andolsun.”


ifadesi yaratılıştaki temel bir farklılığı insanın önüne getirir.


Gece ve gündüz nasıl:


farklı ama aynı düzenin parçalarıysa,


erkek ve dişi de:


farklı ama aynı insanlık ailesinin üyeleridir.


Burada asıl dikkat edilmesi gereken şey, farklılığı üstünlük yarışına çevirmemektir.


İnsan:


kadın olabilir,


erkek olabilir.


Fakat ahlaki değeri şunlarla şekillenir:


adaleti,


merhameti,


cömertliği,


bilinci,


takvası.


Leyl Suresi tam da bu yüzden üçüncü ayetin hemen ardından insanın biyolojik farklılığından ahlaki farklılığına geçecektir.


Bir sonraki ayette:


“Şüphesiz sizin çabalarınız çeşit çeşittir.”


buyrulacaktır.


Ve bundan sonra surenin asıl sorusu başlayacaktır:


Aynı insanlık ailesinin üyeleri neden birbirinden bu kadar farklı yollar seçmektedir?


Birisi verirken diğeri neden cimrilik eder?


Birisi iyiliği doğrularken diğeri neden reddeder?


Birisinin yolu neden kolaylaştırılırken diğerinin yolu zorluğa yönelir?


Leyl Suresi bundan sonraki ayetlerde bu iki ahlaki yolu adım adım açıklayacaktır.

“İnsanı değerli yapan yalnız nasıl yaratıldığı değildir; kendisine verilen hayatla hangi yolu seçtiğidir. Farklılık yaratılışın gerçeğidir, fakat insanın ahlaki yönünü belirleyen şey cinsiyeti değil, kendi iradesiyle büyüttüğü karakteridir.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...