Leyl Suresi 2. Ayette “Açılıp Aydınlandığı Zaman Gündüze Andolsun” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Gündüz, Görünürlük, Aydınlık, Faaliyet, Açığa Çıkma, Hakikat Ve Hayatın Ritmi Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır 
“وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّىٰ — Ve’n Nehâri İzâ Tecellâ” Ne Demektir
Leyl Suresi’nin ikinci ayetinde şöyle buyrulur:
وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّىٰ
Anlam olarak:
“Açılıp aydınlandığı zaman gündüze andolsun.”
(Leyl Suresi, 92/2)
Birinci ayette:
örten gecevardı.
Şimdi onun karşısına:
açığa çıkan gündüzgetirilir.
Bu iki ayet birlikte çok güçlü bir karşıtlık kurar:
Gece örter.
Gündüz görünür kılar.
“Tecellâ” Kelimesi Ne Anlama Gelmektedir
Tecellâ kelimesi:
açığa çıkmak,
belirginleşmek,
görünür olmak,
parlak biçimde ortaya çıkmak
anlamlarını taşır.
Gündüz geldiğinde dünya:
renklerini,
şekillerini,
hareketlerini
yeniden açık biçimde gösterir.
Bu nedenle ayet yalnız “gündüz oldu” demekle yetinmez.
Gündüzü tecelli eden, açılan ve görünürlük kazanan bir zaman olarak anlatır.
Gece Ve Gündüz Neden Arka Arkaya Anılmıştır
Çünkü Leyl Suresi’nin temel yapısı karşıtlıklar üzerine kurulacaktır.
İlk iki ayette:
gece, gündüzvardır.
İlerleyen ayetlerde de:
veren ile cimrilik eden,
doğrulayan ile yalanlayan,
kolaylaştırılan yol ile zorlaştırılan yol
karşı karşıya gelecektir.
Yani kozmik karşıtlık, biraz sonra ahlaki karşıtlığın dili hâline gelecektir.
Gündüz Neden Görünürlük Zamanıdır
Çünkü ışık nesneleri görünür hâle getirir.
Gece:
aynı sokak,
aynı ev,
aynı ağaç
orada olduğu hâlde daha az görünür olabilir.
Gündüz geldiğinde ayrıntılar belirginleşir.
Bu fiziksel gerçek insan düşüncesinde de güçlü bir çağrışım oluşturur:
Hakikat ortaya çıktığında belirsizlik azalır.
Bu yüzden gündüz, açıklık ve farkındalıkla ilişkilendirilebilir.
Görünürlük Her Zaman Hakikati Görmek Anlamına Gelir mi
Hayır.
İnsan bir şeyi fiziksel olarak görebilir ama anlamını kavrayamayabilir.
Bir haksızlığı görebilir.
Ama:
normalleştirebilir,
çıkarı uğruna görmezden gelebilir,
yanlış yorumlayabilir.
Bu nedenle gerçek görmek yalnız gözle değil:
akılla,
vicdanla,
ahlaki değerlendirmeyletamamlanır.
Aydınlık önümüze gerçeği çıkarabilir; fakat onu kabul etmek yine insanın sorumluluğudur.
Gündüz Neden Başlangıç Ve Yenilenme Hissi Oluşturur
Sabah olduğunda insan için yeni bir zaman dilimi başlar.
Dün tamamlanmıştır.
Bugün ise henüz yaşanmamıştır.
Bu nedenle gündüz:
başlangıç,
yenilenme,
fırsat
duygusu oluşturabilir.
İnsan dün hata yapmış olabilir.
Ama yeni gün ona:
“Bugün başka türlü davranabilirsin.”
imkânını hatırlatır.
Aydınlık Bilinçle Nasıl İlişkilendirilebilir
Günlük dilde bile:
“Mesele aydınlandı.”
deriz.
Bu ifade bir şeyin:
anlaşılır,
açık,
belirgin
hâle geldiğini anlatır.
Gündüzün ışığı da fiziksel olarak bunu yapar.
Bu yüzden tecelli eden gündüz, insan zihninde:
bilgi,
farkındalık,
açıklık
ile ilişkilendirilebilir.
Ama önemli olan şudur:
Aydınlık bilgi verir; ahlak ise ne yapacağını belirler.
Gündüz Neden Faaliyet Ve Çalışmayla İlişkilidir
İnsan toplumlarında gündüz çoğunlukla:
çalışma,
üretim,
ticaret,
öğrenme,
seyahat
zamanıdır.
Şehirler gündüz hareketlenir.
İnsanlar birbirleriyle daha fazla etkileşim kurar.
Bu nedenle gündüz yalnız ışık değil, eylem zamanı olarak da düşünülür.
Gece dinlenme getirirken gündüz sorumlulukları yeniden görünür hâle getirir.
Gündüzün Geçici Olması Ne Düşündürür
Her gündüzün bir sonu vardır.
Sabah başlar.
Öğle olur.
Akşam yaklaşır.
Sonra gece gelir.
Bu döngü insanın önündeki fırsatların da sınırsız olmadığını hatırlatır.
İnsan:
iyilik yapmayı,
özür dilemeyi,
bir işi düzeltmeyi,
bir insana ulaşmayı
sürekli erteleyemez.
Her aydınlığın bir vakti vardır.
Gündüz İnsanın Kendini Gizlemesini Zorlaştırır mı
Fiziksel anlamda görünürlüğü artırır.
Metaforik olarak da açıklık, insanın bazı mazeretlerini azaltabilir.
Bir gerçek çok belirgin hâle geldiğinde:
“Bilmiyordum.”
demek zorlaşır.
Bir haksızlığı gördüğünde:
“Fark etmedim.”
mazereti zayıflar.
Bu nedenle aydınlık yalnız rahatlık değil, aynı zamanda sorumluluğu artıran bir durum olabilir.
Şeffaflık Ve Gündüz Arasında Nasıl Bir Bağ Kurulabilir
Şeffaflık:
işlerin görünür,
denetlenebilir,
hesap verilebilir
olmasıdır.
Gündüz metaforu da görünürlüğü çağrıştırır.
Bir toplumda:
kararlar,
kaynak kullanımı,
yetki
ne kadar açık olursa haksızlıkların gizlenmesi o kadar zorlaşabilir.
Bu nedenle “gündüz” çağrışımsal olarak kamusal açıklığın ve hesap verebilirliğin de sembolü olabilir.
Gündüz Doğadaki Hayatı Nasıl Etkiler
Işıkla birlikte birçok canlı aktif hâle gelir.
Bitkiler güneş ışığını kullanır.
Kuşlar hareketlenir.
İnsanlar çalışmaya başlar.
Doğa adeta görünür biçimde yeniden canlanır.
Bu yüzden gündüz:
hareket,
üretim,
büyüme
ile güçlü bir bağ taşır.
Aynı Anda Bir Yerde Gündüzken Başka Yerde Gece Olması Ne Düşündürür
Bu gerçek insanın perspektifinin sınırlı olduğunu hatırlatır.
Bizim için gündüz olan anda dünyanın başka bir yerinde insanlar geceyi yaşamaktadır.
Bu nedenle:
“Benim gördüğüm an, bütün gerçeklik değildir.”
diyebilmek önemlidir.
İnsan kendi bulunduğu konumu evrenin merkezi sanmamalıdır.
Perspektif değiştikçe gerçekliğin farklı yüzleri görünür.
Gece Ve Gündüz Birbirinin Düşmanı mıdır
Hayır.
İkisi aynı düzenin parçalarıdır.
Gece:
dinlenme,
mahremiyet,
sükûnet
sağlar.
Gündüz:
faaliyet,
açıklık,
hareket
getirir.
Biri olmadan diğerinin değeri de tam anlaşılmaz.
Bu nedenle Leyl Suresi’nin ilk iki ayetindeki karşıtlık bir savaş değil, dengenin ritmi olarak da görülebilir.
Leyl Suresinin Ahlaki Mesajına Gündüz Nasıl Hazırlık Yapar
Gündüzün tecellisi:
açıklık ve belirginliktir.
Surenin ilerleyen kısmında insan davranışlarının da birbirinden açık biçimde ayrıldığı görülecektir.
Bir grup:
verir,
sakınır,
güzeli doğrular.Diğer grup:
cimrilik eder,
kendini ihtiyaçsız görür,
güzeli yalanlar.Yani insanın yolları da zamanla gündüz gibi belirginleşir.
Bir İnsanın Karakteri de Zamanla “Tecelli Eder” mi
Metaforik olarak evet.
İnsan kısa süreliğine kendisini farklı gösterebilir.
Ama uzun vadede:
seçimleri,
alışkanlıkları,
kriz anlarındaki davranışları
karakterini açığa çıkarır.
Özellikle para,
güç,
korku,
çıkar
söz konusu olduğunda insanın içindeki yön daha belirgin hâle gelebilir.
Karakter çoğu zaman zaman içinde tecelli eder.
Leyl Suresinin İlk İki Ayeti Birlikte Nasıl Okunmalıdır
1. Ayet:
“Örttüğü zaman geceye andolsun.”Örtülme.
2. Ayet:
“Açılıp aydınlandığı zaman gündüze andolsun.”Belirginleşme.
Bu iki ayet:
gizlilik ve açıklık,
karanlık ve aydınlık,
dinlenme ve hareket
gibi karşıtlıkları yan yana getirir.
Ve bu yapı biraz sonra insanın iki farklı ahlaki yoluna bağlanacaktır.
Bir Sonraki Ayette Ne Anlatılacaktır
Bir sonraki ayette şöyle buyrulacaktır:
“Erkeği ve dişiyi yaratana andolsun.”
Böylece gece ve gündüzden sonra başka bir çiftlik ve karşıtlık gündeme gelecektir:
erkekve
dişi.Sure böylece evrendeki farklılıkların ardından insan hayatındaki farklılığı gösterecek ve hemen sonrasında şu büyük hükme ulaşacaktır:
“Şüphesiz sizin çabalarınız çeşit çeşittir.”
Sonuç: Gündüz, Yalnız Dünyayı Aydınlatan Bir Zaman Değil, İnsan Seçimlerinin de Bir Gün Açığa Çıkacağını Hatırlatan Güçlü Bir Semboldür
Leyl Suresi’nin ikinci ayetindeki:
“Açılıp aydınlandığı zaman gündüze andolsun.”
ifadesi, gecenin örttüğü dünyanın yeniden görünür hâle gelişini anlatır.
Gündüz:
açığa çıkarır. görünür kılar. harekete geçirir. fırsat sunar. farkındalık çağrıştırır.Ama gündüzün en derin çağrışımlarından biri belki de şudur:
Gizli olan her şey sonsuza kadar gizli kalmayabilir.
İnsanın karakteri de böyledir.
Bir kişi bir süre kendisini:
cömert,
dürüst,
merhametli
gösterebilir.
Ama gerçek sınavlarda hangi değerlerin peşinden gittiği zamanla ortaya çıkar.
Leyl Suresi daha birkaç ayet sonra bunu açık biçimde söyleyecektir:
“Şüphesiz sizin çabalarınız çeşit çeşittir.”
Yani aynı dünyada,
aynı güneşin altında,
aynı gündüzün içinde
yaşayan insanların yolları aynı değildir.
Birinin emeği:
iyiliğe,
başkasınınki:
bencilliğe
yönelebilir.
Ve bir sonraki ayette gece ile gündüzden sonra yaratılıştaki başka bir büyük çift gündeme gelecektir:
“Erkeği ve dişiyi yaratana andolsun.”
Böylece sure karşıtlıklar üzerinden insanın seçimlerinin farklılığına giderek yaklaşacaktır.
