Enfâl Suresi 56. Ayette “Onlar Kendileriyle Antlaşma Yaptığın, Sonra Her Defasında Antlaşmalarını Bozan ve Allah’a Karşı Gelmekten Sakınmayan Kimselerdir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 56. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onlar, kendileriyle antlaşma yaptığın, sonra her defasında antlaşmalarını bozan ve Allah’a karşı gelmekten sakınmayan kimselerdir.”
Bu ayet bir önceki ayette sözü edilen belirli insanların hangi davranışları nedeniyle ağır biçimde eleştirildiğini daha açık hâle getirir.
Buradaki temel mesele:
antlaşma yapmak,
sonra onu tekrar tekrar bozmak
ve güven ilişkisini sürekli ihlal etmektir.
Dolayısıyla ayetin merkezinde yalnızca inanç farklılığı değil, aynı zamanda ciddi bir ahlaki ve siyasi ihanet problemi vardır.
“Kendileriyle Antlaşma Yaptığın Kimseler” Kimlerdir
Ayet Hz. Muhammed’in antlaşma yaptığı fakat daha sonra bu antlaşmaları bozan belirli gruplardan söz etmektedir.Tefsirlerde ayetin Medine çevresinde Müslümanlarla anlaşma ilişkisi bulunan ve daha sonra bu anlaşmaları ihlal eden bazı topluluklarla bağlantısı üzerinde durulmuştur.
Ayrıntılarda farklı tarihsel yorumlar bulunabilir.
Fakat ayetin açık mesajı değişmez:
Bir antlaşma yapılmıştı.
Taraflar yükümlülük kabul etmişti.
Fakat karşı taraf bu güveni tekrar tekrar bozuyordu.
Antlaşma İslam’da Neden Bu Kadar Önemlidir
Çünkü antlaşma güven oluşturur.İki kişi,
iki topluluk
veya iki devlet
bir konuda anlaşmaya vardığında gelecekte nasıl davranacaklarını birbirlerine taahhüt ederler.
Eğer antlaşmalar hiçbir değer taşımıyorsa barış ortamı da kurulamaz.
Bu nedenle Kur’an verilen sözlerin ve yapılan antlaşmaların korunmasına büyük önem verir.
Ayette Neden “Her Defasında” Vurgusu Vardır
Bu ifade olayın tek seferlik bir hata olmadığını gösterir.Bir insan yanlış yapabilir.
Bir antlaşmada yanlış anlaşılma olabilir.
Bir taraf yükümlülüğünü istemeden ihlal edebilir.
Bunlar başka meselelerdir.
Fakat burada sistematik bir davranış anlatılmaktadır:
Antlaşma yapılıyor.
Sonra bozuluyor.
Yeniden güven oluşuyor.
Yine bozuluyor.
Bu tekrar, güven problemini çok daha ciddi hâle getirir.
Bir Antlaşmayı Bir Kez Bozmak ile Sürekli Bozmak Arasında Fark Var mıdır
Evet.Tek bir ihlalin:
sebebi,
boyutu,
kasıtlı olup olmadığı
ve telafi edilip edilmediği
değerlendirilebilir.
Fakat sürekli tekrar eden ihlal artık tesadüf olmaktan çıkar.
Bir davranış biçimine dönüşür.
Bu durumda karşı tarafın güven duyması giderek zorlaşır.
Enfâl 56 tam da bu kronik güvensizlik durumuna dikkat çekmektedir.
“Allah’a Karşı Gelmekten Sakınmazlar” Ne Demektir
Bu ifade onların antlaşma ihlalini yalnızca siyasi bir hata olarak görmediklerini düşündürür.Allah’a karşı sorumluluk bilinci taşımayan kişi:
“Ben bu sözü verdim.”
diye vicdanen kendisini bağlı hissetmeyebilir.
Çıkarı değiştiğinde sözünü değiştirebilir.
Takva ise insana:
“Karşındaki görmese bile Allah biliyor.”
bilinci verir.
Bu nedenle takva ile sözünde durmak arasında güçlü bir bağ vardır.
Bir Müslüman Müslüman Olmayan Biriyle Yaptığı Antlaşmaya Uymak Zorunda mıdır
Evet.Bir kişinin farklı inanca sahip olması, ona verilen sözün değersiz olduğu anlamına gelmez.
Antlaşma yapıldıysa ve karşı taraf da ona bağlı kalıyorsa verilen söz korunmalıdır.
Kur’an’ın genel ilkesi budur.
İnanç farklılığı, söz bozmanın bahanesi yapılamaz.
Ahlak sadece kendi grubumuza karşı uygulanıyorsa gerçek ahlak olma niteliğini kaybeder.
Antlaşma Karşı Taraf Güçsüz Olduğunda da Geçerli midir
Evet.Ahlakın gerçek sınavı çoğu zaman burada başlar.
Karşı taraf güçlü olduğunda sözünü tutmak kolay olabilir.
Çünkü ihlalin bedelinden korkarsın.
Ama karşı taraf zayıfladığında:
“Artık sözümü tutmak zorunda değilim.”
demek ahlaki değildir.
Antlaşma, güç dengesi değiştiği anda ortadan kalkmaz.
Karşı Taraf Antlaşmayı Bozarsa Ne Olur
Bu durumda durum değişir.Kur’an antlaşmayı bozan tarafla aynı ilişkiyi sonsuza kadar sürdürmeyi zorunlu kılmaz.
Fakat tepki de hukuk ve adalet çerçevesinde olmalıdır.
Antlaşmanın ihlal edildiği açıkça değerlendirilir.
Güvenlik tedbirleri alınabilir.
İlişki yeniden düzenlenebilir.
Ama ihanet karşısında bile keyfî davranmak doğru değildir.
Şüphe Üzerine Antlaşma Bozulabilir mi
Sadece belirsiz bir kuşku üzerinden ağır sonuçlar doğuracak kararlar almak doğru olmayabilir.Kur’an’ın sonraki ayetlerinde de antlaşma ve ihanet konusunda açık davranmanın önemi ortaya çıkar.
Bir ihlal varsa bu net biçimde ortaya konulmalıdır.
Gizli hesaplarla:
“Belki bozacaklar.”
diye sözden dönmek, güven düzenini daha da kötüleştirebilir.
Bu nedenle delil ve açıklık önemlidir.
Antlaşmayı Bozan Tarafa Aynı Şekilde İhanet Etmek Doğru mudur
Hayır.Birinin ihaneti bizim de gizlice ihanet etmemizi otomatik olarak meşru hâle getirmez.
İslam ahlakında karşı taraf yanlış yaptı diye aynı yanlışın aynısını yapmak zorunlu değildir.
İlişki sona erdirilecekse bile bunu açık ve dürüst biçimde yapmak önemlidir.
Bu, sonraki ayetlerde daha açık biçimde ortaya konacak önemli bir ilkedir.
Ayet Diplomasi ve Devletler Arası İlişkiler Açısından Ne Öğretiyor
Antlaşmalar devletler arasında güvenin temelidir.Barış anlaşmaları,
güvenlik anlaşmaları,
ticari anlaşmalar
ve diğer sözleşmeler
tarafların birbirine güvenebilmesine dayanır.
Bir taraf sürekli sözünü bozarsa diğer ülkeler onunla anlaşma yaparken daha temkinli davranmaya başlar.
Bu anlamda Enfâl 56, uluslararası ilişkilerde güvenilirliğin ne kadar önemli olduğunu da düşündürmektedir.
Bu Ayetin Günlük Hayattaki Karşılığı Var mıdır
Elbette.Günlük hayatta da insanlar sürekli küçük antlaşmalar yapar.
Bir arkadaşınıza:
“Yarın geleceğim.”
dersiniz.
Bir çalışana:
“Ücretini şu tarihte ödeyeceğim.”
dersiniz.
Bir müşteriye:
“Bu işi şu şartlarla yapacağım.”
dersiniz.
Birine borç alırken geri ödeme sözü verirsiniz.
Bunların tamamı güven ilişkisi oluşturur.
Sürekli sözünü bozan kişinin zamanla güvenilirliği kaybolur.
Söz Vermek Neden Bu Kadar Büyük Bir Sorumluluktur
Çünkü verdiğiniz söz sadece size ait değildir.Karşınızdaki kişi o söze göre hayatını düzenleyebilir.
Plan yapabilir.
Para harcayabilir.
Bekleyebilir.
Başka seçeneklerden vazgeçebilir.
Dolayısıyla sözünüzü bozduğunuzda yalnızca bir cümleyi değiştirmiş olmazsınız.
Başkasının hayatındaki hesapları da etkileyebilirsiniz.
İnsan Neden Sürekli Sözünü Bozar
Bunun farklı sebepleri olabilir.Çıkarcılık...
Sorumsuzluk...
Plansızlık...
Korkaklık...
Daha iyi bir fırsat çıkınca eski sözü değersiz görmek...
Bazen de insan söz verirken zaten tutmaya niyetli değildir.
En tehlikeli durum budur.
Çünkü burada yanlışlık değil, bilinçli güven suistimali vardır.
Güven Kaybedildiğinde Tekrar Kurulabilir mi
Bazen kurulabilir.Fakat bu kolay değildir.
Özür gerekir.
Davranış değişikliği gerekir.
Zaman gerekir.
Ve en önemlisi yeni sözlerin gerçekten tutulması gerekir.
“Sana artık ihanet etmeyeceğim.”
demek tek başına yetmez.
Güven sözle bozulmuşsa çoğu zaman davranışla yeniden kurulmalıdır.
Enfâl 55 ile Enfâl 56 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette son derece sert bir ifade kullanılmış ve inkârda ısrar eden kişiler ağır biçimde eleştirilmişti.Bu ayet hemen ardından onların somut davranışlarından birini açıklamaktadır:
Antlaşmalarını tekrar tekrar bozmaları.
Bu bağlantı son derece önemlidir.
Çünkü Enfâl 55’i bağlamından koparıp bütün farklı inanç sahiplerine yöneltilmiş genel bir hakaret gibi okumak doğru değildir.
Enfâl 56, eleştirinin içinde:
düşmanlık,
güven ihlali
ve sürekli antlaşma bozma
gibi somut davranışların bulunduğunu gösterir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insanlar başkalarının kendilerine güvenmesini ister.Ama güven istemekle güvenilir olmak aynı şey değildir.
Güvenilirlik:
verdiğin sözü hatırlamak,
şartlar değiştiğinde bile dürüst davranmak,
yapamayacağın şeyi vaat etmemek
ve çıkarına ters düştüğünde bile karşındakini habersiz bırakmamaktır.
İnsan büyük sözlerle değil, tuttuğu küçük sözlerle güven inşa eder.
Ve çoğu zaman güven tek bir büyük olayla değil, sürekli tekrarlanan küçük söz bozmalarla kaybolur.
Sonuç: Enfâl Suresi 56. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 56. ayet yapılan antlaşmaları sürekli bozan ve güven ilişkisini tekrar tekrar ihlal eden belirli bir topluluğun davranışını anlatmaktadır.Burada mesele yalnızca farklı inançlara sahip olmak değildir.
Somut bir ahlak problemi vardır:
Söz verilmiştir.
Antlaşma yapılmıştır.
Güven oluşturulmuştur.
Fakat ardından bu güven tekrar tekrar bozulmuştur.
Kur’an böyle bir davranışı ciddi biçimde eleştirir.
Çünkü toplumların birlikte yaşayabilmesi için güven gerekir.
Güven için söz gerekir.
Sözün değerli olabilmesi için de insanların sözlerine sadık kalmaları gerekir.
Bir insan her çıkar değişikliğinde sözünü değiştirirse artık söylediği hiçbir cümlenin değeri kalmaz.
Aynı şey toplumlar ve devletler için de geçerlidir.
Ayet aynı zamanda bize önemli bir öz eleştiri fırsatı verir.
Başkalarının bize verdiği sözleri tutmasını bekliyoruz.
Peki biz verdiğimiz sözleri ne kadar tutuyoruz?
İşimize gelmediğinde şartları tek taraflı değiştiriyor muyuz?
Yapamayacağımız şeyleri kolayca vaat ediyor muyuz?
Sözümüzün karşımızdaki insan için ne ifade ettiğini düşünüyor muyuz?
Enfâl 56 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
İnsanlar bizimle bir anlaşma yaptığında, karşılarına daha iyi bir fırsat çıktığında bile sözümüze güvenebileceklerini düşünüyorlar mı?
