Enfâl Suresi 53. Ayette “Bir Toplum Kendilerinde Bulunanı Değiştirmedikçe Allah Onlara Verdiği Nimeti Değiştirmez. Şüphesiz Allah İşitendir, Bilendir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 53. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Bu böyledir; çünkü bir toplum kendi durumunda bulunanı değiştirmedikçe Allah onlara verdiği nimeti değiştirmez. Şüphesiz Allah hakkıyla işitendir, bilendir.”
Bu ayet toplumların yükselişi ve çöküşü hakkında Kur’an’ın en dikkat çekici ilkelerinden birini ortaya koymaktadır.
Allah bir topluma nimet verdiğinde, o toplum kendi iç dünyasını ve davranışlarını bozmadıkça bu nimetin keyfî biçimde geri alınmadığı bildirilmektedir.
Yani toplumsal değişim ile insanların ahlaki ve davranışsal değişimi arasında bir bağ kurulmaktadır.
“Allah Bir Topluma Verdiği Nimeti Değiştirmez” Ne Demektir
Ayet Allah’ın nimetleri sebepsiz yere geri almadığını anlatır.Bir toplum:
güvenlik,
huzur,
refah,
birlik,
özgürlük
ve başka nimetlere sahip olabilir.
Bu nimetlerin kaybolması her zaman rastlantısal veya sebepsiz değildir.
Toplumun kendi içindeki bozulmalar da bu sürecin parçası olabilir.
Ayetteki “Nimet” Sadece Para ve Zenginlik midir
Hayır.Nimet çok daha geniş bir kavramdır.
Sağlık nimettir.
Güvenlik nimettir.
Barış nimettir.
Adalet nimettir.
Aile nimettir.
Bilgi nimettir.
İnsanların birbirine güvenebilmesi bile büyük bir nimettir.
Dolayısıyla ayeti yalnızca ekonomik zenginlikle sınırlandırmak doğru değildir.
“Kendilerinde Bulunanı Değiştirmedikçe” Ne Anlama Gelir
Bu ifade insanın iç dünyasına ve toplumsal karakterine dikkat çeker.Bir toplumun:
değerleri,
ahlakı,
niyetleri,
alışkanlıkları
ve davranışları
zamanla değişebilir.
İnsanlar adaletten uzaklaşabilir.
Emaneti önemsememeye başlayabilir.
Birlik yerine çıkar çatışmaları büyüyebilir.
Kur’an bu iç değişimin dış sonuçları olabileceğini hatırlatır.
Bir Toplum Önce İçeriden mi Bozulur
Çoğu zaman toplumsal bozulmanın içeride başlayan yönleri vardır.İnsanlar:
adaletsizliği normalleştirirse,
yalanı sıradanlaştırırsa,
emanete ihaneti önemsemezse,
liyakat yerine çıkarı tercih ederse,
toplumun kurumları da zamanla bundan etkilenebilir.
Büyük çöküşler bazen küçük ahlaki tavizlerin birikmesiyle başlar.
Bu Ayet Bireysel Değişimden de Söz Ediyor mu
Doğrudan toplumdan söz etse de bireysel açıdan da güçlü bir ders taşır.İnsan hayatında bazı şeylerin değişmesini ister.
Ama kendisi aynı davranışları sürdürür.
Aynı hataları tekrarlar.
Aynı kararları verir.
Sonra farklı sonuç bekler.
Enfâl 53 insana:
“Dışarıdaki değişimi beklerken kendi içindeki değişimi de düşün.”
mesajı verir.
İnsan Kendisini Değiştirmeden Hayatının Değişmesini Bekleyebilir mi
Elbette hayat bazen insan istemeden de değişir.Fakat insanın kontrol edebildiği alanlarda aynı davranışı sürdürüp sürekli farklı sonuç beklemek gerçekçi olmayabilir.
Örneğin:
Borçlarını kontrol etmeyen biri ekonomik huzur ister.
Sağlığını sürekli ihmal eden biri iyi hissetmek ister.
İlişkilerinde sürekli kırıcı davranan biri huzurlu bir aile ister.
Bazen dışarıdaki sonucu değiştirmek için içerideki alışkanlığın değişmesi gerekir.
Ayet “İnsan Kendi Kaderini Tamamen Kendisi Belirler” mi Diyor
Hayır.İnsan her şeyi kontrol edemez.
Doğal afetler,
başkalarının tercihleri,
hastalıklar,
küresel ekonomik şartlar
ve birçok başka durum insanın kontrolü dışında olabilir.
Kur’an insanı mutlak kader sahibi yapmaz.
Fakat insanın kendi seçimlerinin ve toplumsal davranışlarının sonuçlarda önemli bir payı olduğunu hatırlatır.
Her Kötü Durum Toplumun Kendi Hatası mıdır
Hayır.Bu ayeti böyle genellemek doğru değildir.
Bir toplum başka bir toplumun saldırısına uğrayabilir.
Masum insanlar zulüm görebilir.
Doğal afetler meydana gelebilir.
Çocuklar kendi tercihleri olmayan şartlarda acı çekebilir.
Bunların tamamını:
“Kendileri değiştiği için başlarına geldi.”
diye açıklamak adaletsiz ve yanlış olabilir.
Ayet belirli bir ilahi-toplumsal ilkeye dikkat çeker; her acıyı tek bir sebebe indirgemez.
O Hâlde Ayeti Nasıl Dengeyle Anlamalıyız
İki aşırılıktan kaçınmak gerekir.Birincisi:
“İnsanların hiçbir sorumluluğu yoktur, her şey dışarıdan olur.”
demek.
İkincisi:
“Başına kötü bir şey geldiyse kesin senin suçundur.”
demek.
Kur’an insan sorumluluğunu kabul eder.
Ama insanın kontrolü dışındaki imtihanları da kabul eder.
Enfâl 53 özellikle bir toplumun kendi ahlaki dönüşümünün nimetler üzerindeki etkisini vurgular.
Nimet Neden Ahlakla İlişkilendiriliyor
Çünkü nimet doğru kullanılmazsa kendi yıkımının sebebine dönüşebilir.Servet varsa ama adalet yoksa servet çatışma doğurabilir.
Güç varsa ama ahlak yoksa zulüm ortaya çıkabilir.
Özgürlük varsa ama sorumluluk yoksa kaos doğabilir.
Bilgi varsa ama vicdan yoksa bilgi zarar vermek için kullanılabilir.
Nimeti koruyan şey yalnızca nimetin kendisi değil, onu nasıl kullandığımızdır.
Güvenlik de Kaybedilebilecek Bir Nimet midir
Evet.İnsan güven içinde yaşamaya alıştığında bunun ne kadar büyük bir nimet olduğunu unutabilir.
Toplumda:
şiddet,
nefret,
adaletsizlik,
kutuplaşma
ve güvensizlik
arttıkça ortak huzur da zayıflayabilir.
Bir zamanlar sıradan görülen güvenlik, kaybedildiğinde değeri çok daha açık anlaşılır.
Toplumların Çöküşünde Ahlak Gerçekten Bu Kadar Önemli midir
Ahlak tek başına bütün tarihsel olayları açıklamaz.Ekonomi,
siyaset,
coğrafya,
savaşlar,
teknoloji
ve başka faktörler de önemlidir.
Fakat toplumsal güven ve ahlak bu faktörlerin nasıl yönetileceğini ciddi biçimde etkiler.
İnsanlar birbirine güvenmiyorsa en güçlü kurumlar bile zamanla zayıflayabilir.
Ayet Bize “Önce Kendini Değiştir” mi Diyor
Önemli yönlerinden biri budur.İnsan dünyadaki bütün sorunları görebilir.
Ama kendi davranışına hiç bakmayabilir.
Başkalarının:
bencilliğini,
yalanını,
kibrini,
adaletsizliğini
çok kolay fark eder.
Enfâl 53 insanı aynaya da bakmaya çağırır:
Ben neyi değiştiriyorum?
Ben bu toplumun hangi davranışına katkıda bulunuyorum?
Toplumsal Değişim Tek Bir İnsanla Başlayabilir mi
Büyük toplumsal değişimler genellikle birçok insanın katkısıyla gerçekleşir.Ama her değişim bireylerin kararlarından oluşur.
Bir kişi:
dürüst davranabilir,
emaneti koruyabilir,
çocuğunu iyi yetiştirebilir,
işini adaletle yapabilir,
yalanı yaymamayı seçebilir.
Bunlar küçük görünebilir.
Fakat toplum dediğimiz yapı zaten milyonlarca bireysel tercihin birleşimidir.
Enfâl 52 ile Enfâl 53 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette Firavun hanedanı ve daha önceki toplumların Allah’ın ayetlerini inkâr ettikleri ve günahları sebebiyle sonuçla karşılaştıkları anlatılmıştı.Bu ayet ise bunun arkasındaki temel ilkeyi açıklamaktadır:
Allah bir topluma verdiği nimeti onlar kendi içlerindekini değiştirmedikçe değiştirmez.
Yani Firavun örneği yalnızca geçmişte yaşanmış tek bir olay değildir.
Arkasında bir davranış-sonuç ilişkisi vardır.
“Allah İşitendir, Bilendir” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Geliyor
Çünkü toplumsal değişim sadece dışarıdan görünen hareketlerden oluşmaz.İnsanların:
söyledikleri,
niyetleri,
gizli planları,
şikâyetleri
ve kalplerindeki yönelişleri
de vardır.
İnsan bunların hepsini göremez.
Allah ise hem söylenenleri işitir hem de görünmeyeni bilir.
Bu nedenle ilahi değerlendirme yalnızca dış görüntüye dayanmaz.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insanlar yaşadıkları toplum hakkında sürekli şikâyet edebilir.“İnsanlar değişti.”
“Kimse güvenilir değil.”
“Her şey kötüye gidiyor.”
denilebilir.
Belki bu şikâyetlerin bir kısmı doğrudur.
Ama ayet bize başka bir soru daha sordurur:
Biz ne yapıyoruz?
Şikâyet ettiğimiz davranışları kendimiz de yapıyor muyuz?
Dürüstlük istiyoruz ama küçük yalanları normal mi görüyoruz?
Adalet istiyoruz ama çıkarımıza geldiğinde ayrıcalık mı arıyoruz?
Toplumsal değişim başkasından beklenen bir görev değildir.
Sonuç: Enfâl Suresi 53. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 53. ayet toplumların nimetlerle olan ilişkisinde son derece önemli bir ilke ortaya koymaktadır:Allah bir topluma verdiği nimeti, o toplum kendi içinde bulunanı değiştirmedikçe keyfî biçimde değiştirmez.
Bu ayet insanı edilgenlikten çıkarır.
Çünkü bütün sorumluluğu dış şartlara yüklememize izin vermez.
Toplumun içinde ne oluyor?
Adalet korunuyor mu?
Emanet korunuyor mu?
İnsanlar birbirine güveniyor mu?
Güç sorumlulukla mı kullanılıyor?
Nimet şükürle mi karşılanıyor?
Yoksa sahip olunan değerler yavaş yavaş tüketiliyor mu?
Bir toplumun gerçek zenginliği sadece kasasındaki para değildir.
Birbirine duyduğu güven de zenginliktir.
Hukuka duyulan güven de zenginliktir.
Barış da zenginliktir.
Ahlak da zenginliktir.
Bunlar kaybedildiğinde maddi imkânlar bir süre devam etse bile toplumun iç yapısı zayıflayabilir.
Fakat ayeti başına kötü bir olay gelen herkesi suçlamak için kullanmak da doğru değildir.
Kur’an’ın mesajı mağduru suçlamak değil, sorumluluk alanımızı fark ettirmektir.
Değiştiremeyeceğimiz şeyler vardır.
Ama değiştirebileceğimiz şeyler de vardır.
Ve bazen büyük değişimler, insanın kendisine şu soruyu sormasıyla başlar:
“Ben neyi farklı yapabilirim?”
Enfâl 53 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Allah’tan şartlarımızın değişmesini isterken, biz kendi içimizde değişmesi gereken şeyleri değiştirmeye gerçekten hazır mıyız?
