Enfâl Suresi 58. Ayette “Bir Topluluğun Hainlik Yapmasından Endişe Edersen Antlaşmayı Onlara Açıkça Bildirerek Boz; Şüphesiz Allah Hainleri Sevmez” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 58. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Eğer bir topluluğun hainlik yapmasından endişe edersen, antlaşmayı aynı şekilde kendilerine bildirerek sona erdir. Şüphesiz Allah hainleri sevmez.”
Bu ayet savaş ve antlaşma hukukuyla ilgili son derece önemli bir ilke ortaya koymaktadır.
Karşı tarafın antlaşmayı bozacağına dair ciddi işaretler oluşabilir.
Bu durumda Müslümanların:
“Nasıl olsa onlar bize ihanet edecek.”
diyerek gizlice ihanet etmesine izin verilmez.
Antlaşma sona erdirilecekse açık biçimde bildirilmelidir.
Böylece iki taraf da antlaşmanın artık yürürlükte olmadığını bilir.
“Bir Topluluğun Hainlik Yapmasından Endişe Edersen” Ne Demektir
Buradaki endişe sıradan bir kuruntu olarak anlaşılmamalıdır.Antlaşmanın bozulacağına dair ciddi belirtiler,
davranışlar
ve güvenlik açısından dikkate alınması gereken işaretler bulunması söz konusudur.
Çünkü yalnızca:
“Ben bunlardan şüpheleniyorum.”
diyerek verilen sözü bozmak, adaleti ortadan kaldırabilir.
Kur’an gerçek bir ihanet ihtimaliyle karşılaşıldığında nasıl davranılacağını düzenlemektedir.
Sadece Şüphe Antlaşmayı Bozmak İçin Yeterli midir
Her belirsiz şüphe yeterli kabul edilmemelidir.İnsan bazen korkuları nedeniyle karşı tarafın her davranışını tehdit olarak görebilir.
Bu nedenle:
bilgi,
belirti,
davranış
ve şartlar
değerlendirilmelidir.
Ayet paranoyayı teşvik etmez.
Gerçek güvenlik tehdidine karşı açık ve dürüst bir yol gösterir.
“Antlaşmayı Onlara Geri At” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin Arapçasında antlaşmanın karşı tarafa “nebz” edilmesinden söz edilir.Bu ifade, antlaşmanın artık geçerli olmayacağının açıkça bildirilmesi anlamında yorumlanmıştır.
Yani:
“Antlaşmamız bitmiştir.”
denilir.
Karşı taraf bundan haberdar edilir.
Böylece biri antlaşmanın hâlâ yürürlükte olduğunu düşünürken diğer taraf gizlice saldırıya hazırlanmaz.
Bu, son derece önemli bir dürüstlük ilkesidir.
“Eşit Şekilde” veya “Açıkça” Bildirmek Neden Önemlidir
Ayetteki “alâ sevâ” ifadesi, tarafların durumdan eşit biçimde haberdar olmasını anlatır.Antlaşma bitiyorsa iki taraf da bunu bilmelidir.
Bir taraf:
“Biz hâlâ barış içindeyiz.”
diye düşünürken diğer taraf gizlice savaşa hazırlanamaz.
Çünkü bu durum ihanet olur.
Kur’an savaş şartlarında bile sürpriz ihaneti ahlaki bir yöntem olarak kabul etmez.
Karşı Tarafın İhanet Edeceğini Düşünüyorsak Neden Önce Biz Davranmayalım
Çünkü adalet sadece karşı taraf iyi olduğunda uygulanmaz.Ahlakın gerçek sınavı, karşıdaki insan kötü davrandığında ortaya çıkar.
Eğer:
“Nasıl olsa onlar ihanet edecek.”
diyerek biz de gizli ihanet yaparsak, eleştirdiğimiz davranışın aynısını yapmış oluruz.
Kur’an burada çok güçlü bir ilke koyar:
Tehlikeye karşı tedbir al.
Ama hainleşme.
Bu Ayet “Önleyici Saldırı” Konusunda Ne Söylüyor
Ayet doğrudan modern uluslararası hukuk terminolojisini kullanmaz.Ancak çok önemli bir sınır koyar:
Yürürlükte bir antlaşma varken gizlice saldırmak doğru değildir.
Eğer ciddi ihanet riski nedeniyle antlaşmanın devam ettirilmesi mümkün değilse önce antlaşmanın sona erdiği açıkça bildirilmelidir.
Böylece taraflar artık yeni hukuki durumun farkında olur.
Bu ilke sürpriz ihanet ile açık çatışma arasındaki farkı ortaya koyar.
Antlaşma Sona Erdirilebilir mi
Evet.Kur’an antlaşmaların hiçbir şart altında sona erdirilemeyeceğini söylemez.
Şartlar değişebilir.
Karşı taraf anlaşmayı fiilen ihlal edebilir.
Ciddi güvenlik tehdidi ortaya çıkabilir.
Bu durumda antlaşmanın bitirilmesi mümkün olabilir.
Fakat mesele nasıl bitirildiğidir.
Kur’an:
Gizlice ihanet etmeyin.
Açık davranın.
demektedir.
Antlaşmayı Bozmak ile İhanet Etmek Aynı Şey midir
Hayır.Bir antlaşmanın hukuken ve açık biçimde sona erdirilmesi başka şeydir.
Antlaşma devam ediyormuş gibi davranıp gizlice onun aksine hareket etmek başka şeydir.
Birinci durumda karşı taraf durumdan haberdardır.
İkinci durumda ise güven kötüye kullanılır.
Kur’an özellikle ikinci davranışı reddeder.
“Allah Hainleri Sevmez” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Yer Alıyor
Bu ifade ayetin ahlaki temelini açıklar.Mesele yalnızca strateji değildir.
Mesele karakterdir.
Allah ihaneti sevmez.
Bu nedenle karşıdaki insan ihanet etse bile müminin ahlakı ortadan kalkmaz.
Ayet:
“Onlar kötü davranıyorsa siz de istediğinizi yapabilirsiniz.”
demiyor.
Tam tersine:
“İhanet ihtimali karşısında bile siz hain olmayın.”
diyor.
Düşmana Karşı Bile Dürüstlük Gerekir mi
Ayetin çok güçlü mesajlarından biri budur.Barış içindeki bir dosta karşı dürüst olmak kolaydır.
Asıl sınav düşmana karşı ortaya çıkar.
Bir kişi size zarar vermek istiyor diye:
yalan,
aldatma,
antlaşma ihaneti
ve sınırsız hile
otomatik olarak meşru hâle gelmez.
Savaşın bile ahlaki sınırları vardır.
Bu Ayet İslam’da Antlaşmaların Ciddiyetini mi Gösteriyor
Evet.Antlaşma yalnızca siyasi bir kâğıt parçası değildir.
Tarafların birbirlerine verdiği güvendir.
Bu yüzden antlaşmanın varlığı kadar sona erdiriliş biçimi de önemlidir.
Kur’an:
Antlaşmaya bağlı kalın.
Tehlike ortaya çıkarsa açıkça sona erdirin.
Ama gizli ihanet etmeyin.
şeklinde son derece tutarlı bir hukuk anlayışı sunmaktadır.
Enfâl 56, 57 ve 58 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Bu üç ayet birbirinin devamı gibidir.Enfâl 56’da:
Antlaşmalarını tekrar tekrar bozanlardan söz edilir.
Enfâl 57’de:
Fiilî savaşta bu ihanetin caydırıcı biçimde karşılıksız bırakılmaması anlatılır.
Enfâl 58’de ise:
İhanet ihtimali ortaya çıktığında Müslümanların kendilerinin de gizli ihanete yönelmemesi emredilir.
Bu bütünlük çok önemlidir.
Kur’an hem güvenliği korur hem ahlakı korur.
Güvenlik ile Ahlak Arasında Seçim Yapmak Zorunda mıyız
Her zaman değil.Bazen insanlar:
“Güvenliğimizi korumak için ahlaki kuralları bir kenara bırakmalıyız.”
diye düşünebilir.
Enfâl 58 ise başka bir yol gösterir.
Güvenlik tehdidini ciddiye al.
Antlaşmayı gerekiyorsa sona erdir.
Tedbirini al.
Ama bunu dürüstçe yap.
Yani güvenlik ile ahlak mümkün olduğunca birlikte korunmalıdır.
Ayetin Devletler Arası İlişkiler İçin Verdiği İlke Nedir
Devletler arası ilişkiler güvene dayanır.Bir anlaşma imzalandığında taraflar karşılıklı yükümlülük kabul eder.
Bir taraf anlaşmayı artık sürdüremeyeceğini düşünüyorsa bunu açıkça bildirmelidir.
Gizlice anlaşmanın tersine hareket etmek uluslararası güveni yok eder.
Enfâl 58’in ortaya koyduğu temel ilke bugün bile anlaşılabilir:
Sözleşmenin sona erdirilmesi mümkündür.
Ama gizli ihanet meşru değildir.
Günlük Hayatta Bu Ayetin Benzeri Bir İlke Var mıdır
Evet.Bir iş ortaklığı düşünelim.
Taraflardan biri artık diğerine güvenmiyor olabilir.
Bu durumda ortaklığı açık biçimde sona erdirebilir.
Fakat ortaklık devam ediyormuş gibi davranıp gizlice şirketi zarara uğratması ihanet olur.
Bir ilişkide de benzer durum vardır.
Bir insan ilişkiyi bitirebilir.
Ama ilişki devam ediyormuş gibi davranırken gizli biçimde güveni kötüye kullanmak başka şeydir.
Açıklık ahlakın önemli bir parçasıdır.
İnsan Neden Gizlice İhanet Etmeye Yönelebilir
Çünkü avantaj sağlamak isteyebilir.Karşı taraf hazırlıksız yakalansın ister.
Kendi riskini azaltmaya çalışır.
Ve bunu:
“Onlar zaten kötü.”
diyerek meşrulaştırabilir.
Fakat Kur’an insanın düşmanının ahlakını kendi ahlakına dönüştürmesine izin vermez.
Haklı olmak başka şeydir.
Haklıyken doğru davranmak başka şeydir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
İnsan güveni bittiğinde bile dürüst kalabilir.Bir arkadaşlık bitebilir.
Bir ortaklık bitebilir.
Bir sözleşme sona erebilir.
Bir siyasi anlaşma bozulabilir.
Ama bunların bitmesi insanın karakterinin de bitmesini gerektirmez.
“Artık ona güvenmiyorum.”
demek mümkündür.
“Artık bu anlaşmayı sürdüremem.”
demek mümkündür.
Fakat bunu açıkça söylemek ile karşı tarafı habersizce arkadan vurmak aynı şey değildir.
Enfâl 58 karakterin tam da böyle anlarda ölçüldüğünü gösterir.
Sonuç: Enfâl Suresi 58. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 58. ayet savaş ve antlaşma hukukunun en önemli ahlaki ilkelerinden birini ortaya koymaktadır.Bir topluluğun antlaşmaya ihanet edeceğine dair ciddi bir tehdit oluşabilir.
Bu durumda Müslümanlardan:
“Hiçbir şey olmamış gibi bekleyin.”
denilmemektedir.
Tedbir alınabilir.
Antlaşma sona erdirilebilir.
Yeni şartlara göre hareket edilebilir.
Fakat yapılmaması gereken çok önemli bir şey vardır:
Gizli ihanet.
Antlaşma sona erecekse karşı tarafa açıkça bildirilmelidir.
Her iki taraf da artık eski güvenlik durumunun sona erdiğini bilmelidir.
Çünkü Kur’an güvenliği korurken ahlakı feda etmez.
Düşmanın ihaneti müminin ihanetini meşru hâle getirmez.
Belki de ayetin en güçlü cümlesi sonundadır:
“Allah hainleri sevmez.”
Bu ifade sadece karşı taraf hakkında değildir.
Müslümana da yöneliktir.
Sen de hain olma.
Sana ihanet edilmesinden korksan bile ihanet etme.
Tedbirli ol.
Açık ol.
Adaletli ol.
Ve karşı tarafın yanlışını kendi karakterinin mazeretine dönüştürme.
Enfâl 58 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Birine olan güvenimiz tamamen sona erdiğinde, ilişkiyi açıkça bitirecek kadar dürüst mü davranıyoruz; yoksa kendimizi haklı görüp gizli ihaneti meşru hâle mi getiriyoruz?
