Enfâl Suresi 54. Ayette “Firavun Hanedanının ve Onlardan Öncekilerin Gidişatı Gibi; Rablerinin Ayetlerini Yalanladılar, Biz de Günahları Sebebiyle Onları Helâk Ettik ve Firavun Hanedanını Suda Boğduk” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 54. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Firavun hanedanının ve onlardan öncekilerin gidişatı gibi… Onlar Rablerinin ayetlerini yalanladılar. Biz de günahları sebebiyle onları helâk ettik ve Firavun hanedanını suda boğduk. Onların hepsi zalimlerdi.”
Bu ayet bir önceki ayette açıklanan ilkeyi tarihsel bir örnekle yeniden pekiştirir.
Allah insanlara sebepsiz yere zulmetmez.
Toplumlar yaptıkları tercihlerden sorumludur.
Firavun ve çevresi de uyarılara rağmen zulüm ve inkârda ısrar etmiş, sonunda yaptıklarının sonucuyla karşılaşmıştır.
Bu Ayet Neden Enfâl 52’ye Çok Benziyor
Gerçekten de Enfâl 52 ile bu ayet arasında çok güçlü bir benzerlik vardır.Önceki ayette de Firavun hanedanı ve geçmiş toplumlar örnek verilmişti.
Burada aynı konu yeniden ele alınır fakat bazı ayrıntılar daha açık hâle gelir.
Özellikle:
Rablerinin ayetlerini yalanlamaları,
günahları nedeniyle helâk edilmeleri,
Firavun topluluğunun boğulması
ve hepsinin zalim olarak nitelenmesi
özellikle vurgulanır.
Tekrarın amacı mesajı güçlendirmektir.
“Rablerinin Ayetlerini Yalanladılar” Ne Demektir
Buradaki ayetler Allah’ın gönderdiği vahiyleri ve insanlara gösterdiği delilleri ifade eder.Firavun ve çevresine Hz. Musa gönderilmişti.
Onlara açık mesajlar verilmişti.
Fakat mesele yalnızca delil eksikliği değildi.
Kibir,
iktidar tutkusu
ve mevcut düzeni kaybetme korkusu
hakikati kabul etmelerinin önüne geçti.
Bu nedenle Kur’an onların tavrını “yalanlama” olarak niteler.
Firavun Hz. Musa’nın Getirdiği Mesajı Neden Reddetti
Çünkü Hz. Musa’nın mesajı Firavun’un iktidar anlayışını temelden sarsıyordu.Firavun kendisini mutlak otorite gibi görüyordu.
Hz. Musa ise insanların gerçek Rabbinin Allah olduğunu bildiriyordu.
Bu mesaj kabul edildiğinde Firavun’un:
kendi üstünlük iddiası,
insanlar üzerindeki mutlak hâkimiyeti
ve zalim düzeni
sorgulanacaktı.
Hakikat bazen insanın yalnızca düşüncesini değil, çıkarlarını da tehdit eder.
“Günahları Sebebiyle Onları Helâk Ettik” Ne Anlama Gelir
Bu ifade cezanın sebepsiz olmadığını tekrar vurgular.Onlar:
zulmetmiş,
ayetleri reddetmiş,
insanlara baskı uygulamış
ve yanlışlarında ısrar etmişlerdi.
Kur’an, sonuç ile davranış arasında bağ kurmaktadır.
Helâk, rastgele verilmiş bir ceza olarak değil, uzun süre devam eden bilinçli tercihlerin sonucu olarak anlatılır.
“Helâk” Ne Demektir
Helâk kelimesi yok olmak, yıkıma uğramak veya ağır bir sonla karşılaşmak anlamlarına gelir.Kur’an’da bazı geçmiş toplumların dünyadaki toplumsal varlıklarının sona ermesi için kullanılır.
Ancak her ölüm veya her toplumsal çöküş için bizim:
“Bunlar Allah tarafından helâk edildi.”
deme yetkimiz yoktur.
Kur’an belirli tarihsel olaylar hakkında vahiy yoluyla hüküm verir.
Biz her felaketin görünmeyen ilahi sebebini bilemeyiz.
Firavun Hanedanının Suda Boğulması Hangi Olaydır
Kur’an anlatısına göre Hz. Musa ve İsrailoğulları Mısır’dan ayrıldığında Firavun ordusuyla peşlerine düşmüştür.Deniz veya su yolu mucizevi biçimde Hz. Musa ve beraberindekilere açılmıştır.
Onlar karşıya geçtikten sonra Firavun ve ordusu takip etmiş, ardından sular üzerlerine kapanmıştır.
Böylece Firavun ve onu takip eden güçler boğulmuştur.
Bu olay Kur’an’da farklı surelerde çeşitli yönleriyle anlatılır.
Firavun Neden Son Ana Kadar Peşlerinden Gitti
Bu davranış kibrin insanı ne kadar ileri götürebileceğinin güçlü bir örneğidir.Firavun uzun süre uyarılmıştı.
Çeşitli işaretlerle karşılaşmıştı.
Buna rağmen iktidarından vazgeçmek istemedi.
İsrailoğullarının kendi kontrolünden çıkmasını da kabul edemedi.
Güç tutkusu bazen insanın geri dönmesi gereken noktayı görememesine neden olabilir.
Firavun’un Asıl Sorunu Sadece İnkâr mıydı
Hayır.Kur’an’daki Firavun figürü sadece teolojik bir inkâr örneği değildir.
Aynı zamanda büyük bir zulüm örneğidir.
İnsanları sınıflara ayırmış,
bir kesimi ezmiş,
erkek çocukları öldürtmüş,
iktidarını mutlaklaştırmış
ve kendisine karşı çıkanları tehdit etmiştir.
Bu nedenle Firavun anlatısı iman kadar adalet ve iktidar ahlakıyla da ilgilidir.
“Onların Hepsi Zalimlerdi” Ne Demektir
Ayetin sonunda çok önemli bir değerlendirme yapılır:“Onların hepsi zalimlerdi.”
Zulüm, bir şeyi olması gereken yerden uzaklaştırmak ve başkasının hakkına saldırmak anlamları taşır.
Burada hem Allah’ın ayetlerini reddetmek hem de insanlara yapılan haksızlıklar söz konusudur.
Kur’an onların sonunu yalnızca düşünsel bir farklılıkla değil, zulüm düzeniyle ilişkilendirir.
Bir Toplumda Tek Bir Zalim mi Sorumludur
Her insan kendi yaptığı kadar sorumludur.Ama büyük bir zulüm düzeni çoğu zaman tek bir kişiyle sürdürülemez.
Yöneticiler olabilir.
Emirleri uygulayanlar olabilir.
Propaganda yapanlar olabilir.
Haksızlıktan çıkar sağlayanlar olabilir.
Ve yapılanı doğru göstermeye çalışanlar olabilir.
Bu nedenle Kur’an Firavun’un yanında sık sık “Firavun hanedanı” veya onun çevresinden de söz eder.
Zulme Sessiz Kalmak ile Zulüm Yapmak Aynı Şey midir
Her durumda aynı derecede değerlendirilemez.İnsanların güçleri,
imkânları,
bilgileri
ve içinde bulundukları şartlar farklı olabilir.
Korku altında yaşayan biriyle zulmü aktif biçimde destekleyen kişi aynı konumda değildir.
Ancak imkânı olduğu hâlde haksızlıktan çıkar sağlayan veya onu bilerek destekleyen kişinin de ahlaki sorumluluğu vardır.
Bu nedenle değerlendirmede adaletli olmak gerekir.
Güç Neden İnsanı Zulme Yaklaştırabilir
Güç insanı mutlaka zalim yapmaz.Ama hesap vermediğini düşünen insan için büyük bir imtihan olabilir.
İnsan uzun süre:
kimsenin kendisine karşı çıkamadığını,
istediğini yapabildiğini,
hiçbir sonucuyla karşılaşmadığını
görürse kendisini sınırların üzerinde sanmaya başlayabilir.
Firavun bunun Kur’an’daki en güçlü sembollerinden biridir.
Firavun’un Sonu Gücün Geçiciliğini mi Gösteriyor
Evet.Firavun büyük bir devlet gücüne sahipti.
Ordusu vardı.
Sarayları vardı.
İnsanlar üzerinde otoritesi vardı.
Ama bütün bunlar onu nihai sonuçtan kurtaramadı.
Kur’an böylece çok önemli bir ölçü getirir:
Bir insanın bugün güçlü olması onun her zaman güçlü kalacağı anlamına gelmez.
Dünyevi güç geçicidir.
Enfâl 53 ile Enfâl 54 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette temel ilke açıklanmıştı:Bir toplum kendi içinde bulunanı değiştirmedikçe Allah onlara verdiği nimeti değiştirmez.
Bu ayette ise bunun tarihsel örneği verilmektedir.
Firavun toplumu ellerindeki imkânları:
adalet için değil,
zulüm için kullandı.
Uyarıları reddetti.
Davranışlarını değiştirmedi.
Sonunda sahip oldukları güç ve düzen de onları kurtaramadı.
Yani önce ilke açıklanır.
Sonra tarih üzerinden örneği gösterilir.
Enfâl 52 ile Enfâl 54 Arasında Ne Fark Var
İki ayet aynı tarihsel örneği kullanır ancak vurgu farklılaşır.Enfâl 52, Kureyş’in davranışını Firavun ve önceki toplumlarla karşılaştırırken Allah’ın güçlü ve cezasının şiddetli olduğunu vurgulamıştı.
Bu ayette ise:
ayetleri yalanlamaları,
günahları,
Firavun topluluğunun suda boğulması
ve zalim olmaları
daha belirgin hâle gelir.
Böylece önceki mesaj ayrıntılandırılarak pekiştirilir.
Bu Ayet Günümüzde Bir Toplumu “Firavun Toplumu” İlan Etmemize İzin Verir mi
Bu tür kesin etiketlemelerde dikkatli olmak gerekir.Firavun’un davranışlarından ahlaki dersler çıkarabiliriz.
Zulüm,
kibir,
baskı
ve hesap vermezlik
gibi özellikleri eleştirebiliriz.
Fakat bugünkü belirli toplumlar hakkında Allah adına kesin ahiret hükümleri vermek bizim görevimiz değildir.
Kur’an kıssaları öncelikle başkalarını damgalamak için değil, kendimizi sorgulamak için okunmalıdır.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
İnsan gücü eline aldığında nasıl davranacağını düşünmelidir.Çünkü çoğu insan güçsüzken adalet ister.
Asıl sınav güçlü olduğunda başlar.
Sana karşı çıkamayan birine nasıl davranıyorsun?
Çalışanına...
Çocuğuna...
Maddi olarak sana bağımlı birine...
Yetkin altındaki insana...
Gerçek karakter bazen eşitler arasındaki ilişkide değil, senden daha güçsüz biriyle kurduğun ilişkide görünür.
Firavun kıssası bunun büyük uyarılarından biridir.
Sonuç: Enfâl Suresi 54. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 54. ayet, Firavun hanedanının ve daha önceki toplumların sonunu yeniden hatırlatmaktadır.Onlara ayetler geldi.
Uyarıldılar.
Fakat yalanladılar.
Yanlışlarından vazgeçmediler.
Zulümde ısrar ettiler.
Ve sonunda yaptıklarının sonucuyla karşılaştılar.
Firavun ve ordusunun suda boğulması bu sonun en çarpıcı örneklerinden biri olarak verilir.
Ayetin sonunda ise bütün anlatıyı özetleyen güçlü bir ifade vardır:
“Onların hepsi zalimlerdi.”
Bu bize gösterir ki mesele yalnızca bir görüşü kabul edip etmemek değildir.
Mesele aynı zamanda insanlara nasıl davranıldığıdır.
Güç nasıl kullanıldı?
Zayıflar ezildi mi?
Hakikat çıkar uğruna reddedildi mi?
Uyarılar karşısında kibir mi gösterildi?
Kur’an geçmiş toplumları anlatarak bugünkü insana güvenli bir mesafeden tarih seyrettirmez.
Bizi o tarihin içine çeker.
Ve adeta şöyle sorar:
“Sen aynı güce sahip olsaydın ne yapardın?”
Enfâl 54 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Firavun’un sonuna şaşırırken, Firavun’u Firavun yapan kibir, zulüm ve hesap vermezlik duygusunun küçük biçimlerinin kendi hayatımızda bulunup bulunmadığını hiç düşünüyor muyuz?
