📖 Beled Suresi 14. Ayette “Yahut Açlığın Hüküm Sürdüğü Bir Günde Yemek Yedirmektir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Açlık, Paylaşma, Sosyal Dayanışma

Beled Suresi 14. Ayette “Yahut Açlığın Hüküm Sürdüğü Bir Günde Yemek Yedirmektir” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve Açlık, Paylaşma, Sosyal Dayanışma, Gerçek Cömertlik, Kriz Zamanlarında Sorumluluk Ve İnsan Onuru Açısından Nasıl Anlaşılmalıdır ​

“Bir lokmanın değeri her zaman büyüklüğüyle ölçülmez; bazen herkesin kendi payını korumaya çalıştığı bir zamanda paylaşılabilen küçücük bir ekmek, insanlığın en büyük ahlaki kararlarından birine dönüşür.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

“أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ — Ev İt‘âmun Fî Yevmin Zî Mesğabeh” Ne Demektir ​

Beled Suresi’nin on dördüncü ayetinde şöyle buyrulur:


أَوْ إِطْعَامٌ فِي يَوْمٍ ذِي مَسْغَبَةٍ


Anlam olarak:


“Yahut açlığın hüküm sürdüğü bir günde yemek yedirmektir.”
(Beled Suresi, 90/14)


Bir önceki ayette sarp yokuşun ilk örneği:


bir insanı özgürlüğüne kavuşturmak


olarak açıklanmıştı.


Şimdi ikinci örnek gelir:


Açlığın ağırlaştığı bir zamanda başkasını doyurmak.


Kur’an böylece gerçek iyiliği soyut bırakmaz.


İnsanların en temel ihtiyaçlarından birine götürür:


Yemek.

“İt‘âm” Ne Anlama Gelir ​

Ayetteki “it‘âm” kelimesi:


yemek yedirmek,


beslemek,


birinin gıda ihtiyacını karşılamak


anlamına gelir.


Burada dikkat çekici olan, yalnız yiyeceğin varlığından değil başkasına ulaştırılmasından söz edilmesidir.


İnsan kendi karnını doyurabilir.


Ama sarp yokuş:


başkasının açlığını da kendi meselesi hâline getirebilmektir.


Yani ahlak insanın kendi ihtiyacından çıkıp başkasının ihtiyacına yöneldiği anda derinleşir.

“Mesğabe” Kelimesi Ne Anlama Gelmektedir ​

Mesğabe:


açlık,


kıtlık,


şiddetli yiyecek sıkıntısı


anlamlarını taşır.


Ayet sıradan bir günde yemek ikram etmekten daha özel bir durumdan söz eder:


Yemeğin kıymetli olduğu bir günde yemek vermek.


Bu ayrıntı çok önemlidir.


Çünkü bolluk döneminde vermek ile kıtlık döneminde vermek aynı fedakârlığı gerektirmeyebilir.


Ayet iyiliğin değerini, şartların zorluğuyla birlikte düşündürür.

Açlık Gününde Yemek Yedirmek Neden “Sarp Yokuş” Sayılmıştır ​

Çünkü kıtlıkta insan doğal olarak önce kendisini düşünür.


Elindeki yiyeceğin sınırlı olduğunu biliyorsa:


“Ya bana yetmezse?”


diye korkabilir.


Tam da bu anda paylaşmak:


yalnız maddi değil,


psikolojik bir fedakârlıktır.


İnsan yalnız ekmeğinden değil, güvenlik duygusunun bir bölümünden de vazgeçer.


Bu nedenle gerçek cömertlik çoğu zaman bollukta değil, eksilme korkusu varken sınanır.

Cömertlik Artanı Vermek midir, Yoksa Bazen İhtiyaç Duyduğumuzdan da Paylaşmak mıdır ​

Cömertliğin dereceleri vardır.


İnsan ihtiyacından fazla olanı verebilir.


Bu da değerlidir.


Fakat bazen kişi kendi imkânı sınırlıyken de paylaşır.


Bu durumda fedakârlık daha görünür hâle gelir.


Beled 14’teki açlık günü vurgusu tam olarak bunu düşündürür:


Paylaşmanın en zor olduğu zamanda paylaşabilmek.


Ahlaki değer yalnız:


“Ne kadar verdin?”


sorusuyla değil,


“Hangi şartlarda verdin?”


sorusuyla da anlaşılır.

Açlık Neden İnsan Onuruyla İlgili Bir Meseledir ​

Çünkü yemek yalnız biyolojik ihtiyaç değildir.


İnsan yeterli beslenemediğinde:


bedeni zayıflar,


çalışma kapasitesi düşebilir,


öğrenmesi zorlaşabilir,


sağlığı bozulabilir.


Açlık insanın günlük hayatının hemen her alanını etkileyebilir.


Bu nedenle bir insanı doyurmak yalnız midesini doldurmak değildir.


Onun:


sağlığını,


gücünü,


onurunu


korumaya katkıda bulunmaktır.

İnsan Açlığı Görmesine Rağmen Neden Duyarsız Kalabilir ​

Çünkü sürekli karşılaşılan sorunlar zamanla normalleşebilir.


İnsan:


yoksulluk,


evsizlik,


açlık


görüntülerine alışabilir.


Başlangıçta vicdanını sarsan şey, tekrarlandıkça sıradan gelebilir.


Bu durumda tehlikeli bir düşünce ortaya çıkar:


“Dünya zaten böyle.”


Beled Suresi ise buna karşı çıkar.


Açlık doğal bir görüntü hâline gelmiş olsa bile ahlaki sorumluluk ortadan kalkmaz.

“Biz Ona İki Göz Vermedik mi” Ayetiyle Açlık Gününde Doyurmak Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır ​

1. ayette:

“Biz ona iki göz vermedik mi?”


denmişti.


Şimdi o gözlerin neyi görmesi gerektiği daha iyi anlaşılır.


Aç insanı görmek yalnız fiziksel olarak fark etmek değildir.


Onun ihtiyacını ahlaki bir gerçeklik olarak görmek gerekir.


Göz nimeti burada sorumluluğa dönüşür:


Açlığı gördün.


Anladın.


Etkilendin.


Peki ne yaptın?


Beled Suresi’nin ahlakı, görmeyi eyleme bağlar.

“Yığınla Mal Harcadım” Diyen İnsanla Açlık Gününde Yemek Veren İnsan Arasında Nasıl Bir Fark Vardır ​

1. ayette insan:

“Yığınla mal harcadım.”


diyordu.

1. ayette ise gerçek harcamanın örneği gösterilir:

Açlık gününde yemek yedirmek.


Bir tarafta:


gösteriş,


statü,


servetle övünme


olabilir.


Diğer tarafta:


gerçek ihtiyaç,


merhamet,


fedakârlık


vardır.


Kur’an böylece harcamanın değerini rakamlarla değil, insanda ürettiği sonuçla ölçmeye yöneltir.

Yemek Vermek Neden Dinî Ahlakta Bu Kadar Sık Vurgulanır ​

Çünkü açlık en temel insani ihtiyaçlardan biridir.


İnsan:


felsefe,


siyaset,


sanat


hakkında konuşabilir.


Ama günlerdir yemek yememiş biri için önce temel ihtiyaç ortaya çıkar.


Bu nedenle yemek vermek son derece somut bir merhamettir.


Soyut değildir.


Bir insanın hayatına doğrudan dokunur.


Bazen büyük teorilerden önce bir tabak yemek gerekir.

Kriz Zamanlarında Paylaşmanın Değeri Neden Artar ​

Kriz dönemlerinde:


gıda azalabilir,


fiyatlar yükselebilir,


insanların gelirleri düşebilir.


Böyle zamanlarda toplum iki farklı yöne gidebilir.


Herkes yalnız kendi çıkarını korumaya çalışabilir.


Ya da:


paylaşma,


dayanışma,


yardımlaşma


güçlenebilir.


Beled 14 ikinci yolu öne çıkarır.


Kriz, yalnız ekonomik bir sınav değil, ahlaki bir sınavdır.

İnsan Önce Kendi Ailesini Düşünürse Bu Bencillik midir ​

Hayır.


İnsanın ailesinin temel ihtiyaçlarını koruması doğal ve sorumlu bir davranıştır.


Ayet insanın kendi ailesini aç bırakıp başkalarına vermesini zorunlu kılan basit bir denklem kurmaz.


Asıl mesele:


başkasının ihtiyacını tamamen yok saymamaktır.


İnsan imkânı ölçüsünde:


hem kendi sorumluluklarını


hem de toplumsal merhameti


dengeleyebilir.


Gerçek ahlak çoğu zaman ölçülü sorumluluk gerektirir.

Yemek Yardımı İnsan Onurunu Koruyarak Nasıl Yapılmalıdır ​

Yardım alan insan küçültülmemelidir.


Yemek verirken:


teşhir etmek,


aşağılamak,


minnet altında bırakmak


yardımın ahlaki değerini zedeleyebilir.


İnsan ihtiyacı nedeniyle değerini kaybetmez.


Bu nedenle yardım:


saygılı,


mahremiyeti koruyan,


onur kırmayan


bir biçimde yapılmalıdır.


Gerçek merhamet yalnız karnı doyurmaz.


İnsanlık onurunu da korur.

Yardımı Sürekli Görünür Hâle Getirmek Gösterişe Dönüşebilir mi ​

Dönüşebilir.


Yardımın duyurulmasının bazen:


başkalarını teşvik etmek,


şeffaflık sağlamak


gibi meşru nedenleri olabilir.


Fakat ihtiyaç sahibinin görüntüsünü sürekli kullanmak veya yardımı yapan kişinin itibarını büyütmenin aracına dönüştürmek sorunlu olabilir.


Beled Suresi’nin önceki:


“Yığınla mal harcadım.”


eleştirisi burada yeniden hatırlanır.


Soru şudur:


Yardımın merkezinde ihtiyaç sahibi mi var, yardım edenin görüntüsü mü?

Sonraki Ayette Yetimin Özellikle Anılması Neden Önemlidir ​

1. ayet genel olarak:

açlık gününde yemek yedirmeyi


anlatır.

1. ayet ise bunun kime yapılabileceğine dair ilk örneği verecektir:

“Yakınlığı olan bir yetime…”


Bu çok anlamlıdır.


Çünkü çocuklar:


kendi geçimlerini sağlayamaz,


korunmaya ihtiyaç duyar,


ebeveyn kaybından sonra daha kırılgan olabilir.


Dolayısıyla açlığın en ağır etkilediği kesimlerden biri korumasız çocuklar olabilir.


Beled Suresi onların görünmez kalmasına izin vermez.

Açlıkla Mücadele Yalnız Bireysel Yardımla Çözülebilir mi ​

Hayır.


Bireysel yardım çok değerlidir ama yapısal sorunlar için tek başına yeterli olmayabilir.


Açlığın arkasında:


yoksulluk,


işsizlik,


savaş,


eşitsizlik,


üretim ve dağıtım problemleri


bulunabilir.


Bu nedenle gerçek sosyal sorumluluk hem:


acil olarak aç olanı doyurmayı


hem de:


insanları sürekli aç bırakan koşulları azaltmayı


düşündürür.


Bir tabak yemek bugünü kurtarabilir.


Adil bir düzen ise yarının açlığını azaltabilir.

Yemek Vermek Yardım Alan Kadar Yardım Edeni de Değiştirir mi ​

Evet.


Paylaşmak insana:


elindekinin mutlak sahibi olmadığını,


başkasının hayatının da önemli olduğunu,


küçük bir imkânın büyük sonuç üretebileceğini


hatırlatabilir.


Cömertlik tekrarlandıkça insanın malla ilişkisi değişebilir.


Servet artık yalnız:


“Benim olan”


değil,


“İyiliğe dönüştürebileceğim bir imkân”


olarak görülmeye başlayabilir.


Bu nedenle paylaşmak yalnız dışarıdaki açlığı değil, içerideki bencilliği de azaltabilir.

Beled Suresinin 11, 12, 13 Ve 14. Ayetleri Birlikte Nasıl Okunmalıdır ​

Bu dört ayet sarp yokuşu giderek somutlaştırır:


11. Ayet:
“O sarp yokuşa girişmedi.”


12. Ayet:
“Sarp yokuşun ne olduğunu sen ne bileceksin?”


13. Ayet:
“Bir boynu özgürlüğüne kavuşturmaktır.”


Özgürlük.


14. Ayet:
“Açlığın hüküm sürdüğü bir günde yemek yedirmektir.”


Hayatı korumak.


Yani gerçek yükseliş:


başkasının zincirini çözmek


ve


başkasının açlığını gidermekle


somutlaşmaya başlar.

Sonuç: Gerçek Cömertlik En Çok, Paylaşmanın Zor Olduğu Zamanda Belli Olur​

Beled Suresi’nin on dördüncü ayetindeki:


“Açlığın hüküm sürdüğü bir günde yemek yedirmektir.”


ifadesi son derece sade fakat büyük bir ahlaki ölçü ortaya koyar.


İnsan bollukta paylaşabilir.


Bu değerlidir.


Ama kıtlık geldiğinde insanın içindeki başka bir ses güçlenir:


“Kendine sakla.”


İşte sarp yokuş tam burada başlar.


Açlık gününde yemek vermek:


yalnız gıda paylaşmak değildir.


Merhamet paylaşmaktır.


Güven paylaşmaktır.


Toplumsal bağ kurmaktır.


İnsan onurunu korumaktır.


Bir lokmanın değeri bazen fiyatında değildir.


Hangi anda verildiğindedir.


Tok insanların sofralarında artan yemeklerden vermek güzel olabilir.


Ama herkesin yiyecek konusunda korktuğu bir günde kendi payından bölmek, başka bir ahlaki derinlik taşır.


Ve Beled Suresi’nin sarp yokuş anlayışı böylece bize çok önemli bir ölçü verir:


İyilik, yalnız sahip olduğumuz fazlalığın nereye gittiğiyle değil, başkasının ihtiyacı karşısında kendi güvenli alanımızdan ne kadar çıkabildiğimizle de ilgilidir.


Bir sonraki ayet bu doyurma sorumluluğunun en kırılgan muhataplarından birini özellikle gösterecektir:


“Yakınlığı olan bir yetime…”


Böylece Kur’an açlık sorununu soyut bir insanlık meselesi olarak bırakmayacak, doğrudan yetimin yüzüne çevirecektir.

“Bolluk zamanında vermek cömertliktir; kıtlık zamanında paylaşabilmek ise insanın korkusundan daha büyük bir vicdana sahip olup olmadığını gösterir. Bazen bir lokma, verenin elinde küçülürken insanlığın terazisinde büyür.”
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...