Âl-i İmrân Suresi 87. Ayette “İşte Onların Cezası, Allah’ın, Meleklerin ve Bütün İnsanların Lanetinin Üzerlerine Olmasıdır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 87. ayetinde şöyle buyrulur:
“İşte onların cezası, Allah’ın, meleklerin ve bütün insanların lanetinin üzerlerine olmasıdır.”
Bu ayet, 86. ayetin doğrudan devamıdır.
Bir önceki ayette sıradan biçimde:
bilmeyen,
araştıran,
şüphe eden
insanlardan değil;
iman ettikten, peygamberin hak olduğuna şahitlik ettikten ve açık deliller kendilerine geldikten sonra bilinçli biçimde inkâra yönelenlerden
söz edilmişti.
- ayette şimdi bu tavrın sonucu açıklanır:
“Lanet.”
Ancak Kur’an’daki lanet kavramını gündelik dildeki:
öfkeyle edilen küfür,
kişisel nefret,
rastgele beddua
gibi anlamak büyük hata olur.
Kur’anî anlamda lanet esas olarak:
Allah’ın rahmetinden uzaklaşmak
fikrini taşır.
Üstelik ayet:
Allah’ın,
meleklerin
ve bütün insanların
lanetinden söz ederek bu davranışın yalnız bireysel bir hata değil, hakikate karşı ağır bir ahlaki kopuş olduğunu vurgular.
“İşte Onların Cezası” İfadesi Neye Bağlanıyor
Ayet:
“ulâike cezâuhum”
ifadesiyle başlar.
Yani:
“İşte onların karşılığı budur.”
Buradaki “onlar” 86. ayette tarif edilen kişilere döner.
Yani:
iman etmiş,
peygamberin doğruluğuna şahit olmuş,
açık delillerle karşılaşmış
ve ardından bilinçli biçimde inkâra dönmüş kişiler.
Dolayısıyla 87. ayetin sertliği bağlamından koparılmamalıdır.
Kur’an’daki “Lanet” Ne Demektir
Arapçada:
“la‘net”
kelimesi kullanılır.
Temel anlamlarından biri:
rahmetten uzaklaştırılmak
tır.
Dolayısıyla:
“Allah’ın laneti”
Allah’ın öfkeli biçimde bir insana hakaret etmesi anlamında değildir.
Daha çok:
ilahî rahmet,
yakınlık,
rıza
alanından uzaklaşmayı ifade eder.
Bu nedenle son derece ağır bir manevi sonuçtur.
Allah’ın Laneti ile İnsanların Bedduası Aynı Şey midir
Hayır.
İnsan öfkeyle:
haksız,
ölçüsüz,
yanlış
bir beddua edebilir.
Allah’ın hükmü ise Kur’an perspektifinde:
mutlak bilgi ve adalet
üzerine kuruludur.
Bu nedenle:
ilahî lanet
ile insanların duygusal öfkesi aynı seviyede düşünülmemelidir.
İnsan yanılabilir.
Allah’ın nihai hükmünün yanılmayacağı kabul edilir.
Allah Neden Bir İnsanı Rahmetinden Uzaklaştırır
Ayetin bağlamına göre burada sebepsiz, keyfî bir dışlama anlatılmaz.
Önce:
iman,
şahitlik,
açık deliller
vardır.
Ardından:
bilinçli inkâr
gelir.
Yani insanın kendi ahlaki ve iradi tercihi sürecin içindedir.
Bu nedenle lanet:
rastgele seçilmiş bir ceza
değil;
hakikatten bilinçli kopuşun sonucu
olarak sunulur.
“Meleklerin Laneti” Ne Anlama Gelir
Melekler Kur’an’da:
Allah’a itaat eden,
ilahî düzenin görevlerini yerine getiren
varlıklar olarak anlatılır.
Onların laneti:
Allah’ın hükmüne uygun biçimde bu ağır reddedişin kınanması
olarak anlaşılabilir.
Bu, meleklerin bağımsız biçimde öfkelenip hüküm koyduğu anlamına gelmez.
Onların tavrı:
Allah’ın adalet düzeni içinde
düşünülmelidir.
“Bütün İnsanların Laneti” Nasıl Anlaşılmalıdır
Ayette:
“ve’n-nâsi ecma‘în”
yani:
“bütün insanların”
ifadesi geçer.
Bu, dünyadaki her insanın tek tek bu kişileri tanıyıp ağızlarıyla lanet edeceği anlamında anlaşılmak zorunda değildir.
Daha çok:
hakikati bile bile bozma,
verilmiş ahitten dönme,
bilinçli ihanet
gibi davranışların insanlığın temel ahlaki vicdanında kınanmayı hak etmesi anlamı taşır.
Gerçekten Bütün İnsanlar Aynı Ahlaki Konuda Hemfikir midir
Hayır.
İnsanlar birçok konuda farklı düşünebilir.
Bu nedenle ayetteki ifade:
istatistiksel olarak her bireyin aynı anda aynı sözleri söylemesi
şeklinde okunmamalıdır.
Kur’an’ın güçlü anlatım dili içinde:
evrensel kınanmayı hak eden bir durum
vurgulanmaktadır.
Yani davranış öylesine ağırdır ki ahlaki düzen açısından mahkûm edilmektedir.
Ayet Neden Yalnız “Allah’ın Laneti” Demekle Yetinmiyor
Çünkü sonuç:
üç düzeyde ifade ediliyor:
Allah.
Melekler.
İnsanlar.
Bu, davranışın:
ilahî,
manevi,
ahlaki-toplumsal
boyutlarının tamamında mahkûm edildiğini gösteren çok güçlü bir anlatımdır.
İnsan yalnız Allah’la ilişkisini değil:
ahlaki evren içindeki konumunu
da bozmuştur.
Bir İnsan İnanç Değiştirdi Diye Otomatik Olarak Bu Lanetin Kapsamına Girer mi
Ayetin bağlamını dikkate alırsak böyle otomatik bir hüküm vermek doğru değildir.
- ayet özel olarak:
hakikate şahitlik,
açık deliller,
bilinçli reddediş
unsurlarını birlikte zikreder.
Bugün bir insanın:
gerçekten ne bildiğini,
hangi mesajla karşılaştığını,
ne kadar anladığını,
hangi psikolojik veya tarihsel şartlar içinde olduğunu
biz tam olarak bilemeyiz.
Bu nedenle tek tek insanların ahiret hükmünü kesin biçimde dağıtmak insanın görevi değildir.
“Lanet” Ayetleri İnsanlara Hakaret Etme İzni Verir mi
Hayır.
Kur’an’ın belirli bir davranış veya kategori hakkında ilahî hüküm bildirmesi, insanların:
rastgele kişilere sövmesini,
aşağılamasını,
nefret dili üretmesini
meşrulaştırmaz.
Özellikle belli kişilerin iç dünyası hakkında:
“Sen kesin Allah’ın lanetindesin.”
gibi hükümler vermek çok ağır iddialardır.
İlke ile kişinin nihai hükmünü birbirinden ayırmak gerekir.
Lanet ile Rahmet Arasında Nasıl Bir Karşıtlık Vardır
Kur’an’da Allah sık sık:
Rahmân,
Rahîm,
Gafûr
olarak anlatılır.
Lanet ise:
bu rahmet yakınlığından uzaklaşmayı
ifade eder.
Bu nedenle lanetin ağırlığı yalnız:
ceza görmek
değildir.
Asıl korkutucu taraf:
Allah’ın rahmetinden mahrum kalma ihtimalidir.
Bu, manevi kaybın en derin biçimlerinden biridir.
Allah’ın Rahmeti Çok Genişse Lanet Nasıl Mümkün Olabilir
Rahmetin geniş olması:
insan davranışlarının hiçbir sonucunun bulunmaması
anlamına gelmez.
Adalet ile rahmet birlikte düşünülmelidir.
Eğer her bilinçli zulüm,
ihanet,
hakikat düşmanlığı
hiçbir sonuç doğurmadan geçseydi bu kez:
adalet
sorgulanırdı.
Kur’an’ın ilah anlayışında:
rahmet sonsuz derecede geniştir; fakat ahlaki sorumluluk da gerçektir.
Peki Tövbe Bu Laneti Değiştirebilir mi
Tam da sonraki ayetlerde çok önemli bir istisna gelecektir.
Kur’an genel olarak:
samimi tövbe,
dönüş,
ıslah
kapısını açık tutar.
Bu nedenle 87. ayeti:
“Bir kez yanlış yaptıysan sonsuza kadar dönüş yok.”
şeklinde okumamak gerekir.
Kur’an’ın asıl meselesi:
yanlışta bilinçli biçimde ısrar etmektir.
İnsan gerçekten dönebilir.
Lanetin Kalıcı Olması İnsan Tercihiyle Nasıl İlişkilidir
Bir insan kötülüğü:
bir kez yapabilir
ve pişman olabilir.
Başka biri ise:
onu kimliğinin parçası hâline getirir.
Savunur.
Meşrulaştırır.
Sürdürür.
İşte ahlaki durumlar birbirinden farklıdır.
Kur’an’ın ceza dili çoğu zaman:
**ısrar,
bilinçli reddediş,
tövbeden kaçış**
ile birlikte anlaşılmalıdır.
Hakikatten Uzaklaşmak İnsanların Güvenini de Kaybettirebilir mi
Evet.
Özellikle kişi:
önce bir şeye açıkça şahitlik etmiş,
sonra çıkar uğruna tersini savunmuşsa
insanların güvenini kaybedebilir.
Bu yalnız din alanında değildir.
Bir tanık gerçek bildiği şeyi para için değiştirirse:
toplum ona güvenmez.
Bir bilim insanı veriyi kasıtlı değiştirirse:
itibarı çöker.
Bir hakim hakkı bilip çıkar için çarpıtırsa:
adalet duygusu yara alır.
Böylece ahlaki ihanet:
toplumsal dışlanma
da doğurabilir.
Allah’ın Laneti Bir İnsanın Artık Hiçbir İyilik Yapamayacağı Anlamına mı Gelir
Böyle bir sonuç zorunlu değildir.
İnsan yaşadığı sürece değişebilir.
Hata yaptığını anlayabilir.
Tövbe edebilir.
Telafi etmeye çalışabilir.
Ayet belirli bir ahlaki ve imanî durumun hükmünü anlatır.
İnsanın o durumdan:
samimi biçimde çıkması
başka bir meseledir.
Nitekim devam eden ayetler tövbe kapısını açıkça gösterecektir.
86. ve 87. Ayetler Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Zincir Ortaya Çıkar
- ayet:
Hakikati tanıdıktan sonra neden inkâr ediyorsunuz?
sorusunu getirir.
- ayet:
bu bilinçli kopuşun sonucunu
açıklar.
Yani:
bilgi → şahitlik → açık delil → bilinçli reddediş → ahlaki sonuç.
Bu zincir Kur’an’da insanın bilgiyle birlikte sorumluluğunun arttığını gösterir.
Bilgi yalnız nimet değildir.
Hesap da getirir.
İnsan Allah’ın Rahmetinden Kendi Tercihleriyle Uzaklaşabilir mi
Kur’an’ın ahlaki dili buna güçlü biçimde işaret eder.
İnsan:
bir kez değil,
sürekli biçimde
hakikate sırt çevirebilir.
Vicdanını susturabilir.
Kötülüğü meşrulaştırabilir.
Böylece kendi iç dünyasını:
rahmeti kabul etmeye kapalı
hâle getirebilir.
Bu açıdan lanet yalnız dışarıdan verilen ceza olarak değil:
insanın kendi tercihiyle rahmetten uzaklaşması
olarak da düşündürücü bir anlam taşır.
İnsanın En Büyük Kaybı Cezalandırılmak mı, Yoksa Rahmete Artık Yönelemeyecek Kadar Hakikatten Uzaklaşmak mı
Âl-i İmrân 87’nin insanın önüne koyduğu en derin soru belki budur.
İnsan ceza deyince çoğu zaman:
ateş,
acı,
korku
düşünür.
Fakat ayette kullanılan:
lanet
kelimesi daha farklı bir boyut açar:
Rahmetten uzaklık.
Bu belki de cezanın en derin tarafıdır.
Çünkü insanın Allah’la ilişkisi yalnız:
cezadan kaçmak
üzerine kurulmaz.
Rahmet,
yakınlık,
bağışlanma,
hidayet,
rıza
da vardır.
Bunlardan mahrumiyet:
manevi yoksulluğun en ağır biçimi olabilir.
İnsan dünyada da buna benzer şeyler yaşayabilir.
Bir yanlış yaptığında:
vicdanı rahatsız olur.
Ama sonra aynı yanlışı tekrarlar.
Bir süre sonra rahatsızlık azalır.
Sonra yanlış normalleşir.
En sonunda kişi:
yanlış yaptığı için değil,
yanlış yaptığını artık hissedemediği için
çok daha tehlikeli bir noktaya gelebilir.
Belki lanet kavramının insanın iç dünyasına uzanan tarafı burada düşünülmelidir:
Hakikat bizi artık rahatsız etmiyorsa,
zulüm artık içimizi acıtmıyorsa,
yanlışımızı savunmak bize doğal geliyorsa,
rahmetten uzaklaşma yalnız gelecekteki bir ceza değil;
bugünkü karakterimizde de başlamış olabilir.
Fakat Kur’an’ın mesajı burada bitmeyecektir.
Çünkü bir sonraki ayetler:
dönüş,
tövbe,
ıslah
ihtimalini yeniden açacaktır.
Bu da bize şunu öğretir:
En tehlikeli durum günah işlemiş olmak değil;
dönüş kapısını kendi elimizle kapatacak kadar günahla özdeşleşmektir.
