Âl-i İmrân Suresi 78. Ayette “Onlardan Bir Grup, Kitaptan Sanasınız Diye Dillerini Kitaba Eğip Büker; Oysa Söyledikleri Kitaptan Değildir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 78. ayetinde şöyle buyrulur:
“Onlardan bir grup vardır ki, söylediklerini kitaptan sanasınız diye dillerini kitaba doğru eğip bükerler. Oysa söyledikleri kitaptan değildir. ‘Bu Allah katındandır’ derler; hâlbuki o Allah katından değildir. Onlar bile bile Allah hakkında yalan söylerler.”
Bu ayet, önceki ayetlerde işlenen çok ciddi bir çizginin devamıdır.
- ayette:
hakkı bâtılla karıştırmak
ve
hakikati gizlemek
eleştirilmişti.
- ayette:
başkalarının imanını sarsmak için planlı bir davranış anlatılmıştı.
- ayette:
Allah’a verilen sözün ve yeminlerin dünya menfaati karşılığında satılması eleştirilmişti.
- ayette ise mesele daha da hassas bir noktaya gelir:
İnsan kendi sözünü Allah’ın sözü gibi gösterebilir mi?
Kur’an’ın cevabı:
Evet, böyle bir tehlike vardır.
Ve bu, sıradan bir yorum hatasından çok daha ağırdır.
Çünkü artık insan yalnızca:
yanlış düşünmüyor.
Kendi sözünü:
vahiy görüntüsüne
sokuyor.
“Onlardan Bir Grup” İfadesi Neden Yine Önemlidir
Ayet:
“ve inne minhum le-ferîkan”
şeklinde başlar.
Yani:
“Onlardan gerçekten bir grup vardır…”
Burada yine bütün Kitap Ehli hakkında genelleme yapılmaz.
Belirli bir kesim eleştirilir.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Kur’an aynı topluluk içinde:
dürüst,
güvenilir,
hakikate sadık
insanların da bulunabileceğini başka ayetlerde açıkça kabul eder.
Dolayısıyla burada eleştirinin hedefi:
kimlik değil, belirli bir davranıştır.
“Dillerini Kitaba Eğip Bükerler” Ne Demektir
Ayette:
“yelvûne elsinetehum bi’l-kitâb”
ifadesi kullanılır.
“Leyy” kökü:
eğmek,
bükmek,
bir şeyi yönünü değiştirerek sunmak
anlamları taşır.
Burada fiziksel anlamda yalnızca dili hareket ettirmek değil:
metni öyle bir okuyup sunmak ki dinleyen kişi onun kutsal metinden geldiğini sansın
anlamı öne çıkar.
Yani sözün sunuluş biçimi değiştirilmektedir.
Bu İfade Kutsal Metnin Kendisine Fiziksel Müdahale Edildiğini mi Söylüyor
Ayetin lafzı doğrudan yalnızca fiziksel bir metin değiştirme yöntemini tarif etmek zorunda değildir.
Burada özellikle:
okuma,
söyleme,
ifade etme,
yorumlama
üzerinden yanıltma vurgulanır.
Dolayısıyla ayeti:
“Mutlaka şu şekilde bir el yazması değişikliği yapıldı.”
diye tarihsel ayrıntıya zorlamak doğru değildir.
Ayetin açık eleştirisi şudur:
İnsanlara kitaptanmış izlenimi verilen söz aslında kitaptan değildir.
“Kitaptan Sanasınız Diye” İfadesi Neden Çok Önemlidir
Çünkü niyeti açıklar.
Amaç yalnız yanlış bir şey söylemek değildir.
Amaç:
dinleyenin onu:
kutsal metnin parçası sanmasını
sağlamaktır.
Bu nedenle burada:
yanlış bilgi
ile
otorite taklidi
birleşir.
İnsan kendi görüşüne kutsal bir ağırlık kazandırmak için onu:
Allah’ın sözü gibi
sunmaktadır.
Bir İnsan Kendi Yorumunu Vahyin Kendisi Gibi Gösterebilir mi
Evet.
Bu yalnız geçmişe ait bir tehlike değildir.
Bir kişi:
bir ayeti yorumlar.
Bu normaldir.
Ama sonra:
“Bu benim yorumumdur.”
demek yerine:
“Allah kesin olarak bunu söylüyor.”
derse, özellikle metin bunu açıkça söylemiyorsa ciddi bir problem oluşabilir.
Çünkü yorum ile vahiy:
aynı şey değildir.
İnsan yorumu:
yanlış olabilir.
Vahiy iddiası ise:
çok daha ağırdır.
Tefsir ile Vahiy Arasındaki Fark Neden Korunmalıdır
Çünkü tefsir:
insanın vahyi anlama çabasıdır.
Vahiy ise:
ilahî mesajın kendisidir.
Bir alim çok büyük olabilir.
Bir yorum son derece güçlü olabilir.
Ama yine de:
yorumdur.
Bu ayrım kaybolduğunda insan:
kendi anlayışını
Allah’ın mutlak hükmü gibi
sunabilir.
Âl-i İmrân 78 tam da bu tehlikeye karşı güçlü bir uyarı taşır.
“Oysa Söyledikleri Kitaptan Değildir” Ne Anlama Gelir
Ayet çok açık biçimde:
“ve mâ huve mine’l-kitâb”
der.
Yani:
“O, kitaptan değildir.”
Bu cümle büyük bir sınır koyar.
Bir söz:
dinî olabilir.
Güzel olabilir.
Gelenekte yaygın olabilir.
Bir alim tarafından söylenmiş olabilir.
Ama bunların hiçbiri onu otomatik olarak:
vahyin parçası
yapmaz.
Kaynağın doğru tanımlanması ahlaki bir sorumluluktur.
Dinî Gelenek İçinde Zamanla İnsan Sözü Kutsallaştırılabilir mi
Evet.
Bir söz uzun süre tekrarlandığında:
insanlar onun kaynağını unutabilir.
Bir yorum:
nesilden nesile aktarılabilir.
Sonra toplum:
“Bu zaten dinin kesin hükmüdür.”
diye düşünmeye başlayabilir.
Oysa başlangıçta bu:
bir yorum,
bir gelenek,
bir tarihsel uygulama
olabilir.
Bu nedenle dinî bilgi aktarımında:
kaynak bilinci
çok önemlidir.
“Bu Allah Katındandır” Demek Neden Çok Ağır Bir İddiadır
Çünkü insan artık yalnız:
“Ben böyle düşünüyorum.”
demiyor.
Şunu söylüyor:
“Allah böyle söylüyor.”
Bu iki cümle arasında çok büyük fark vardır.
Birincisi:
insan görüşüdür.
İkincisi:
ilahî otorite iddiasıdır.
Yanlış olduğu bilinen bir sözü Allah’a nispet etmek bu nedenle Kur’an’da ağır biçimde eleştirilir.
Allah Adına Konuşmak Neden Büyük Sorumluluk Gerektirir
Çünkü insanlar dinî otoriteye güvenebilir.
Bir kişi:
“Bu Allah’ın emridir.”
dediğinde insanlar hayatlarını buna göre değiştirebilir.
Evlenebilir.
Boşanabilir.
Parasını verebilir.
Birini dışlayabilir.
Bir şeyi helal veya haram görebilir.
Bu nedenle Allah adına konuşmak:
sıradan yorum yapmaktan
çok daha ağır sorumluluk taşır.
Ayet Din Adamlarının Otoritesini Tamamen Reddediyor mu
Hayır.
Din bilgisine sahip insanların:
öğretmesi,
yorumlaması,
açıklaması
gereklidir.
Sorun:
ilim sahibi olmak
değildir.
Sorun:
insan yorumunu vahiy gibi sunmaktır.
Alim:
“Bana göre…”
“Bu ayet şu şekilde yorumlanmıştır…”
“Çoğunluğun görüşü budur…”
diyebilir.
Bu entelektüel dürüstlüktür.
Fakat ihtilaflı bir yorumu:
“Allah’ın tartışmasız hükmü budur.”
diye sunmak başka bir durumdur.
Bu Ayet Kur’an’ın Tahrif Meselesiyle İlişkili midir
Evet, İslam düşüncesinde bu ayet kutsal metinlerin aktarımı ve tahrif tartışmalarında sıkça ele alınmıştır.
Ancak “tahrif” kavramının:
metni değiştirme,
anlamı çarpıtma,
yanlış yorumlama
gibi farklı boyutlarda ele alındığını belirtmek gerekir.
Âl-i İmrân 78’in açık lafzı özellikle:
dili eğip bükerek metinden olmayan şeyi metindenmiş gibi gösterme
davranışını vurgular.
Bunun ötesindeki tarihsel ayrıntılar ayrıca delillendirilmelidir.
Ayeti Bugünkü İncil ve Tevrat’ın Her Cümlesinin Sahte Olduğunun Kanıtı Olarak Kullanmak Doğru mudur
Hayır.
Ayet böyle kapsamlı bir cümle kurmaz.
Tam tersine:
“Onlardan bir grup…”
diyerek belirli bir davranışı eleştirir.
Kur’an ayrıca Tevrat ve İncil’den ilahî vahiy olarak söz eder.
Dolayısıyla Âl-i İmrân 78’den:
“Bugün mevcut metinlerde hiçbir doğru unsur yoktur.”
gibi çok daha geniş bir sonuç çıkarmak ayetin açık ifadesini aşar.
Tarihsel metin aktarımı ayrı ve daha kapsamlı bir araştırma konusudur.
Müslümanlar da Kendi Dinlerinde Aynı Hataları Yapabilir mi
Elbette.
Ayet yalnız başkalarını eleştirmek için okunursa en önemli ahlaki derslerinden biri kaybolabilir.
Bir Müslüman da:
kendi kültürel geleneğini,
mezhep yorumunu,
siyasi görüşünü,
kişisel çıkarını
Allah’ın kesin hükmü gibi sunabilir.
Örneğin:
“Allah kesinlikle benim grubumu destekliyor.”
gibi delilsiz bir iddia da aynı temel tehlikeyi taşır:
İnsan düşüncesine ilahî otorite vermek.
Bir Hadis, Tefsir veya Gelenek Aktarılırken Kaynağı Doğru Belirtmek Neden Önemlidir
Çünkü kaynaklar farklı otorite düzeylerine sahiptir.
Kur’an ayeti başka şeydir.
Sahih hadis başka şeydir.
Zayıf rivayet başka şeydir.
Bir alimin yorumu başka şeydir.
Halk arasında dolaşan söz başka şeydir.
Bunların hepsini:
“Din böyle diyor.”
diye tek seviyeye indirmek kafa karışıklığı üretir.
İlmî dürüstlük:
neyin nereden geldiğini açıkça belirtmeyi
gerektirir.
“Bile Bile Allah Hakkında Yalan Söylerler” Ne Demektir
Ayetin sonunda:
“ve yekûlûne alallâhi’l-kezibe ve hum ya‘lemûn”
denir.
Yani:
“Bile bile Allah hakkında yalan söylerler.”
Buradaki:
“bile bile”
ifadesi son derece önemlidir.
İnsan yanlış anlayabilir.
Hata yapabilir.
Yanlış yorumlayabilir.
Fakat burada daha ağır bir durum söz konusudur:
Kişi sözün Allah’tan olmadığını biliyor.
Buna rağmen:
“Allah’tandır.”
diyor.
Bu nedenle eleştiri:
cehaletten çok
bilinçli sahteciliğe
yöneliktir.
77. ve 78. Ayetler Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Bağ Görürüz
- ayette:
Allah’ın ahdi ve yeminler:
dünya menfaati karşılığında satılıyordu.
- ayette ise:
insan sözü:
Allah’ın sözü gibi sunuluyor.
Bu iki ayetin ortak noktası:
kutsal olanın çıkar için kullanılmasıdır.
Birinde:
Allah’ın adı yemine araç edilir.
Diğerinde:
Allah’ın sözüne sahte söz eklenir.
Her ikisinde de din:
hakikate teslimiyet olmaktan çıkıp
çıkar aracına
dönüşür.
Bugün İnternette Din Adına Söylenen Her Şeye Neden Hemen İnanmamak Gerekir
Çünkü bugün birkaç saniye içinde:
sahte hadis,
uydurma ayet meali,
bağlamından koparılmış söz,
yanlış fetva
milyonlarca kişiye yayılabilir.
Üstelik gönderinin üzerinde:
ayet numarası,
Arapça yazı,
dinî görsel
bulunması onu doğru yapmaz.
Bu nedenle:
Kaynağı kontrol etmek,
ayette gerçekten böyle bir ifade bulunup bulunmadığına bakmak,
güvenilir kaynaklara başvurmak
çok önemlidir.
Âl-i İmrân 78 bize:
dinî görünüm ile ilahî kaynak arasında mutlaka ayrım yapmayı
öğretir.
Allah’ın Sözüne Gerçekten Saygı Duyuyorsak, Kendi Sözümüzü O’nun Sözü Gibi Sunmaktan Korkmamız Gerekmez mi
Âl-i İmrân 78’in insanın önüne koyduğu en derin soru budur.
İnsan din hakkında konuşmayı sever.
Çünkü:
“Allah böyle buyuruyor.”
cümlesi son derece güçlüdür.
Karşımızdaki insanı:
susturabilir,
ikna edebilir,
korkutabilir.
Ama tam da bu nedenle büyük bir sorumluluk taşır.
Bir ayetin açıkça söylediği şey varsa onu aktarmak başka şeydir.
Bir yorumu:
“Bu ayetin muhtemel anlamlarından biridir.”
diye sunmak başka şeydir.
Kendi kanaatimizi:
“Allah kesin böyle diyor.”
diye sunmak ise bambaşka bir şeydir.
Belki insanın dinî olgunluğu sadece:
çok konuşmasında
değil;
nerede:
“Bunu ayet açıkça söylemiyor.”
diyebildiğinde ortaya çıkar.
Çünkü bazen en dürüst dinî cümle:
“Bilmiyorum.”
olabilir.
Bazen:
“Bu benim yorumum.”
demek gerekir.
Bazen:
“Bu konuda alimler farklı düşünmüştür.”
demek gerekir.
Bu ifadeler dini zayıflatmaz.
Tam tersine:
vahiy ile insan yorumunun sınırını korur.
Ayetin en ağır cümlesi ise sonunda gelir:
“Onlar bile bile Allah hakkında yalan söylerler.”
İşte insanın kendisine sorması gereken soru budur:
Bir görüşümüzü güçlendirmek için hiç:
Allah’ın söylemediği bir şeyi Allah söylemiş gibi
sunuyor muyuz?
Bir gelenek hoşumuza gittiği için onu vahyin parçasıymış gibi mi anlatıyoruz?
Kendi siyasi veya kişisel tercihimize:
dinî dokunulmazlık
kazandırmaya mı çalışıyoruz?
Eğer gerçekten Allah’ın sözünü kutsal kabul ediyorsak:
ona kendi sözümüzü eklemekten de,
kendi sözümüzü onun seviyesine çıkarmaktan da
kaçınmamız gerekir.
Çünkü hakikate saygı:
yalnız Allah’ın sözünü dinlemek değildir.
Allah’ın söylemediği şeyi O’na söyletmemektir.
