Âl-i İmrân Suresi 85. Ayette “Kim İslâm’dan Başka Bir Din Ararsa Ondan Asla Kabul Edilmeyecek ve O Ahirette Kaybedenlerden Olacaktır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 85. ayetinde şöyle buyrulur:
“Kim İslâm’dan başka bir din ararsa ondan asla kabul edilmeyecek ve o, ahirette kaybedenlerden olacaktır.”
Bu ayet, bir önceki ayetin doğrudan devamıdır.
- ayette:
Allah’a,
Kur’an’a,
İbrahim’e,
İsmail’e,
İshak’a,
Yakub’a,
Musa’ya,
Îsâ’ya
ve bütün gerçek peygamberlere verilen vahye iman edildiği açıklanmıştı.
Ayetin sonunda ise:
“Biz yalnız O’na teslim olanlarız.”
denilmişti.
- ayet şimdi bu teslimiyet fikrini kesin bir ilkeye bağlar:
Allah’a teslimiyetin dışında başka bir nihai kulluk yolu arayan kişinin seçimi kabul edilmeyecektir.
Buradaki en önemli meselelerden biri şudur:
“İslâm” kelimesi burada yalnız bir toplumsal kimlik adı mıdır, yoksa daha temel anlamıyla Allah’a teslimiyet midir?
Ayetin derinliği tam da bu soruda ortaya çıkar.
“Kim İslâm’dan Başka Bir Din Ararsa” Ne Demektir
Ayette:
“ve men yebteği gayra’l-İslâmi dînen”
ifadesi kullanılır.
Yaklaşık anlamıyla:
“Kim İslâm’dan başka bir din ararsa…”
Buradaki:
“yebteği”
kelimesi:
aramak,
istemek,
tercih etmek,
kendine yol edinmek
anlamlarını taşır.
Dolayısıyla ayet rastlantısal bilgisizlikten çok:
bilinçli yöneliş ve tercih
boyutuna dikkat çeker.
Buradaki “İslâm” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“İslâm” kelimesinin kökü:
s-l-m
köküdür.
Temel anlam alanında:
teslim olmak,
boyun eğmek,
barış ve selametle ilişki
bulunur.
Kur’an bağlamında İslâm:
Allah’a teslimiyet
demektir.
Tarihsel anlamda ise Hz. Muhammed’e indirilen son vahiy etrafında oluşan dinin özel adı hâline gelmiştir.
Bu ayette iki anlam birbirinden tamamen kopuk değildir.
Çünkü bir önceki ayette:
“Biz O’na teslim olanlarız.”
ifadesi bulunur.
Ayet Sadece “Müslüman Etiketi Taşıyan Kurtulur” mu Diyor
Hayır, ayeti yalnız kimlik kartına indirgemek eksik olur.
Bir insan kendisine:
“Müslümanım.”
diyebilir.
Ama:
Allah’a karşı kibirli olabilir,
adaletsizlik yapabilir,
kul hakkı yiyebilir,
hakikati bilinçli biçimde reddedebilir.
Kur’an’ın İslâm anlayışı yalnız:
isim taşımak
değildir.
Teslimiyet:
iman,
ahlak,
sorumluluk,
kulluk
ile ilgilidir.
Dolayısıyla ayetin merkezinde yalnız sosyolojik etiket değil:
Allah’a gerçek teslimiyet
vardır.
Bu Ayet İslâm’ın Tek Hak Din Olduğunu mu Söylüyor
Kur’an’ın kendi teolojik perspektifinden evet.
Ayet son derece açık biçimde:
Allah’a teslimiyetin dışında aranan başka bir dinin:
kabul edilmeyeceğini
bildirir.
Bu, İslâm’ın kendi hakikat iddiasıdır.
Fakat bu iddiayı doğru anlamak gerekir.
Kur’an’a göre İslâm:
yalnız Hz. Muhammed döneminde ortaya çıkmış tamamen kopuk bir din değildir.
İbrahim,
Musa,
Îsâ
gibi peygamberlerin gerçek tevhid ve teslimiyet çizgisi de aynı temel ilahî yolun parçalarıdır.
O Hâlde Önceki Peygamberlerin Takipçileri Ne Olacak
Kur’an’ın kendi tarihsel mantığında insanlar:
kendilerine ulaşan gerçek vahiyden
ve kendi dönemlerindeki ilahî yükümlülükten
sorumludurlar.
Hz. Musa döneminde gerçek biçimde Musa’ya uyan kişi:
Allah’a teslimiyet içindeydi.
Hz. Îsâ döneminde gerçek biçimde Îsâ’ya uyan kişi de:
Allah’a teslimiyet içindeydi.
Kur’an’ın iddiasına göre Hz. Muhammed geldikten ve mesajı gerçek biçimde ulaştıktan sonra ilahî vahiy zincirinin bu son halkası da kabul edilmelidir.
Bu nedenle mesele:
peygamberleri birbirine karşı seçmek
değil;
Allah’ın gönderdiği hakikatin tamamına teslim olmaktır.
Bir İnsan İslâm Mesajını Hiç Duymamışsa Bu Ayet Ona Nasıl Uygulanır
Bu, klasik İslam düşüncesinde uzun biçimde tartışılmış önemli bir meseledir.
Bir insanın:
İslâm’dan hiç haberdar olmaması,
çok çarpıtılmış bir biçimini duyması,
gerçek mesajla hiç karşılaşmaması
ile;
mesajı açıkça öğrenip bilinçli biçimde reddetmesi
aynı epistemik durumda değildir.
Nihai hüküm:
insanın ne bildiğini,
neye erişebildiğini,
niyetini,
şartlarını
eksiksiz bilen Allah’a aittir.
Bu nedenle Müslümanın görevi tek tek insanların ahiret hükmünü kesin biçimde dağıtmak değildir.
“Ondan Asla Kabul Edilmeyecek” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“fe-len yukbele minh”
denir.
Yani:
“Ondan kabul edilmeyecektir.”
Buradaki kabul:
Allah katında dinî yönelişin geçerli kabul edilmesi
anlamındadır.
Ayet, insanın:
Allah’a teslimiyet dışında
kendi oluşturduğu bağımsız bir nihai kulluk sistemini
Allah’a eşdeğer biçimde sunamayacağını ifade eder.
Başka bir deyişle:
Hakikatin ölçüsünü insan belirlemez.
İyi İnsan Olmak Tek Başına Yeterli midir
Bu soru son derece önemlidir.
Kur’an:
ahlakı çok güçlü biçimde önemser.
Adalet,
merhamet,
emanet,
dürüstlük
temel değerlerdir.
Fakat Kur’an’ın dini yalnız ahlaki hümanizme indirgenmez.
İman ve kulluk da merkezîdir.
Bu nedenle:
“Ben iyi bir insanım, Allah’la ilişkim önemli değil.”
yaklaşımı Kur’an’ın tam din anlayışıyla örtüşmez.
Aynı şekilde:
“Ben inanıyorum, ahlak önemli değil.”
yaklaşımı da örtüşmez.
Kur’an:
iman + teslimiyet + salih amel
bütünlüğü kurar.
Sadece İnanmak Yeterli midir
Kur’an’ın genel yapısında iman:
davranışla
ilişkilidir.
İman edip sürekli:
zulmeden,
aldatan,
haksızlık yapan
bir insan için sırf dilsel kimlik yeterli görülmez.
Bu nedenle İslâm:
sadece:
“Ben kabul ediyorum.”
demek değildir.
Aynı zamanda:
“Hayatımı bu kabulün sorumluluğuyla yaşamaya çalışıyorum.”
demektir.
“Din Aramak” İnsan Özgürlüğünü Gösterir mi
Evet.
Ayet insanın:
arayabildiğini,
tercih edebildiğini
varsayar.
Bu, insanın iradesini gösterir.
İnsan farklı dünya görüşlerini inceleyebilir.
Sorular sorabilir.
İnanabilir veya reddedebilir.
Fakat Kur’an özgürlük ile sonucu birbirinden ayırır.
İnsan seçmekte özgür olabilir.
Ama her seçimin:
doğruluk değeri ve sonucu aynı olmak zorunda değildir.
“Bütün Dinler Aynı Yere Çıkar” Düşüncesi Bu Ayetle Bağdaşır mı
Kur’an’ın kendi teolojik çerçevesinden bakıldığında hayır.
Ayet:
“Hangi din olursa olsun fark etmez.”
demez.
Tam tersine:
Allah’a teslimiyetin:
nihai ölçü
olduğunu söyler.
Bu, başka dinlerin içinde hiçbir doğru, ahlaki veya vahiy kökenli unsur olmadığı anlamına gelmez.
Kur’an özellikle Yahudilik ve Hristiyanlıkla ciddi ortaklıklar kabul eder.
Ancak teolojik farklılıkların:
önemsiz olduğunu
söylemez.
Dinler Arası Saygı ile “Bütün İnançlar Eşit Derecede Doğrudur” Demek Aynı Şey midir
Hayır.
Bir Müslüman:
başka dinden insana saygı gösterebilir.
Onun:
canını,
malını,
onurunu,
özgürlüğünü
koruyabilir.
Onunla:
dostluk,
ticaret,
komşuluk
kurabilir.
Bunların hiçbiri:
“Bütün teolojik iddialar aynı anda eşit derecede doğrudur.”
demeyi gerektirmez.
Saygı:
hakikat iddiasından vazgeçmek değildir.
Hakikat iddiası da:
insana zulmetme hakkı vermez.
Bu Ayet Zorla Din Değiştirmeyi Meşrulaştırır mı
Hayır.
Ayet ahirette Allah katındaki kabulden söz eder.
İnsanların:
zorla,
baskıyla,
tehditle
Müslüman yapılmasını emretmez.
Zaten zorla söylenen bir kelime:
kalbin teslimiyeti
değildir.
Gerçek iman:
bilinç,
irade,
samimiyet
gerektirir.
Bu nedenle:
hak din iddiası
ile
zorla din değiştirtme
aynı şey değildir.
“Ahirette Kaybedenlerden Olacaktır” Ne Demektir
Ayette:
“ve huve fi’l-âhirati mine’l-hâsirîn”
denir.
“Hüsran”:
kaybetmek,
zarara uğramak,
elindeki değeri yitirmek
anlamlarını taşır.
Ahirette kaybetmek:
yalnız maddi kayıp değildir.
İnsanın:
nihai kurtuluşunu,
Allah’ın rızasını,
ebedî iyiliğini
kaybetmesi anlamına gelir.
Bu nedenle ayetin dili son derece ciddidir.
İnsan Dünyada Başarılı Olup Ahirette Kaybedebilir mi
Kur’an’ın perspektifinde evet.
Bir insan:
zengin,
ünlü,
güçlü,
saygın
olabilir.
Fakat bütün hayatını:
Allah’tan uzak,
zulüm ve kibir içinde
geçirmiş olabilir.
Dünyevî başarı:
Allah katındaki başarıyla
otomatik olarak aynı değildir.
Bu, Kur’an’ın sık tekrar ettiği temel düşüncelerden biridir.
Gerçek “Hüsran” Nedir
İnsan dünyada kayıp dediğinde:
para kaybetmeyi,
iş kaybetmeyi,
ilişki kaybetmeyi
düşünür.
Kur’an ise çok daha uzun bir perspektif açar.
Asıl kayıp:
hayatın nihai amacını
kaybetmek olabilir.
İnsan bütün dünyayı kazanıp:
kendi vicdanını,
Allah’la bağını,
ahiretini
kaybederse;
Kur’an’a göre gerçek kazanan değildir.
84. ve 85. Ayetler Birlikte Okunduğunda Ne Görürüz
- ayet:
Bütün gerçek peygamberlere iman ederiz.
der.
Sonunda:
“Biz Allah’a teslim olanlarız.”
ifadesi gelir.
- ayet ise:
Bu teslimiyetin dışında başka bir din arayanın yolu kabul edilmeyecektir.
der.
Yani önce İslâm’ın:
dar bir peygamber ayrımcılığı olmadığı
gösterilir.
Sonra:
teslimiyetin nihai ölçü olduğu
ilan edilir.
Bu iki ayet birbirini tamamlar.
İslâm Sadece Bir Din Adı mı, Yoksa Bir Varoluş Tavrı mı
Kur’an açısından ikisi de olabilir.
Tarihsel olarak:
İslâm,
Hz. Muhammed’in getirdiği son vahiy dini
anlamındadır.
Ama kelimenin derin yapısı:
Allah’a teslimiyet
demektir.
Bu nedenle bir insanın:
adı Müslüman olabilir
ama ruhu teslimiyet taşımayabilir.
Başka biri İslâm’ı yeni öğreniyor olabilir ama hakikati samimiyetle arıyor olabilir.
Nihai değerlendirme isimden daha derine iner:
Kalp, bilgi, niyet ve davranış.
Biz Gerçekten Allah’a mı Teslimiz, Yoksa Sadece “Müslüman” Adını mı Taşıyoruz
Âl-i İmrân 85’in insanın önüne koyduğu en zor soru belki budur.
Ayet çok güçlü bir hakikat iddiası taşır:
“İslâm’dan başka bir din kabul edilmeyecektir.”
Bu cümleyi başkalarına yöneltmek kolaydır.
“Onlar yanlış.”
demek kolaydır.
Fakat ayetin insanın kendi içine dönük tarafı daha ağırdır:
Peki ben gerçekten teslim oldum mu?
İslâm:
teslimiyet ise;
çıkarım Allah’ın emriyle çatıştığında kimi seçiyorum?
Haksız olduğumu fark ettiğimde:
gerçeğe teslim olabiliyor muyum?
Para,
makam,
öfke,
ego
ile Allah’ın sınırı karşı karşıya geldiğinde:
hangisi ağır basıyor?
Bir insan:
Müslüman ismi taşıyabilir.
Ama hayatının gerçek rabbi:
para
olabilir.
Toplumun onayı olabilir.
Kendi egosu olabilir.
Bir lider olabilir.
Bu durumda İslâm yalnız:
kimlik
olarak kalmış olabilir.
Kur’an’ın istediği ise:
teslimiyetin kimlikten hayata dönüşmesidir.
Ayetin:
“başka bir din ararsa”
ifadesi de çok düşündürücüdür.
Çünkü insan resmî olarak başka bir dine geçmeden bile:
hayatında başka bir “din” kurabilir.
Paranın kurallarına mutlak biçimde teslim olabilir.
Gücün dinini yaşayabilir.
Haz merkezli bir hayat kurabilir.
Kendi nefsini son otorite yapabilir.
İşte bu nedenle ayet yalnız dinler arası bir sınır çizmez.
İnsana çok daha kişisel bir soru sorar:
Hayatının gerçek sistemi neye teslim?
Belki İslâm’ın en zor tarafı:
adını söylemek değildir.
Teslim olmaktır.
Ve gerçek teslimiyet insanın yalnız rahat olduğu zamanlarda değil:
çıkarı,
gururu,
alışkanlıkları
Allah’ın istediğiyle çatıştığında ortaya çıkar.
Belki Âl-i İmrân 85’in bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Müslüman olduğumuzu söylüyoruz; peki Allah’ın hakikati bizim isteğimize uymadığında da hâlâ O’na teslim olabiliyor muyuz?
