Âl-i İmrân Suresi 54. Ayette “Onlar Tuzak Kurdular, Allah da Onların Tuzaklarını Boşa Çıkardı; Allah Tuzakları Bozanların En Hayırlısıdır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 54. ayetinde şöyle buyrulur:
“Onlar tuzak kurdular, Allah da onların tuzaklarını boşa çıkardı. Allah, plan kuranların en hayırlısıdır.”
Bu ayet, Hz. Îsâ’nın karşılaştığı muhalefetin artık yalnızca fikir düzeyinde kalmadığını gösterir.
Bir önceki ayetlerde:
inkâr,
havarilerin desteği,
iman ve şahitlik
anlatılmıştı.
- ayette ise karşıtlığın yeni bir aşaması görülür:
Hz. Îsâ’ya karşı plan kurulmaktadır.
Fakat Kur’an’ın verdiği cevap son derece nettir:
İnsanlar plan yapabilir.
Gizli hesaplar kurabilir.
Bir peygamberi etkisiz hâle getirmeye çalışabilir.
Ancak onların planı:
Allah’ın planını aşamaz.
“Onlar Tuzak Kurdular” Ne Demektir
Ayette:
“ve mekerû”
ifadesi kullanılır.
Arapçadaki mekr kelimesi:
gizli plan yapmak,
karşı tarafın fark etmeyeceği biçimde tedbir almak,
bir strateji geliştirmek
anlamlarına gelebilir.
Bağlama göre bu plan:
iyi,
nötr
veya kötü
olabilir.
Bu ayette insanların planı Hz. Îsâ’ya karşı olduğu için olumsuz anlam taşır.
Hz. Îsâ’ya Karşı Nasıl Bir Plan Kurulmuştu
Kur’an bu ayette planın bütün ayrıntılarını açıklamaz.
Bağlamdan anlaşılan:
Hz. Îsâ’nın etkisiz hâle getirilmek,
yakalanmak
veya ortadan kaldırılmak
istenmesidir.
Bir sonraki ayetlerde Allah’ın Hz. Îsâ’yı koruması ve yükseltmesi anlatılacaktır.
Dolayısıyla 54. ayet:
Îsâ’ya karşı kurulan ciddi bir komplonun
varlığına işaret eder.
Ancak Kur’an’ın söylemediği ayrıntıları kesin tarihsel bilgi gibi sunmamak gerekir.
Neden Peygamberlere Karşı Tuzak Kurulur
Çünkü peygamberlerin mesajı yalnızca bireysel inancı değil:
çıkar düzenlerini,
otorite ilişkilerini,
yerleşmiş alışkanlıkları,
ahlaki meşruiyet iddialarını
da sorgulayabilir.
Hakikat bazen güçlü insanların çıkarına dokunur.
Böyle durumlarda tartışma:
fikrî olmaktan çıkıp
siyasi ve toplumsal mücadeleye
dönüşebilir.
Kur’an’daki birçok peygamber kıssasında benzer bir yapı görülür.
“Allah da Tuzak Kurdu” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Türkçede bu ifade ilk anda yanlış anlaşılabilir.
Çünkü “tuzak kurmak” genellikle:
aldatıcı,
ahlaken kötü
bir davranış çağrıştırır.
Fakat ayette aynı kökten gelen kelime Allah için kullanıldığında anlam:
kötülüğe karşı üstün bir karşı plan geliştirmek
şeklinde anlaşılır.
Yani Allah’ın fiili:
haksız bir kandırma
değil,
kötü planı etkisiz hâle getiren ilahî karşı tedbirdir.
Allah Aldatır mı
Kur’an’ın genel ahlak ve Tanrı anlayışına göre Allah:
zulmetmez,
haksızlık yapmaz,
hakikati bilmediği için kandırmaya başvurmaz.
Dolayısıyla burada insanların kötü niyetli mekr'i ile Allah’ın mekr'i aynı ahlaki düzlemde değildir.
İnsanların amacı:
haksızlık yapmak olabilir.
Allah’ın karşılığı ise:
o haksız planı boşa çıkarmaktır.
Bu nedenle kelime bağlam içinde okunmalıdır.
Aynı Kelimenin İnsan ve Allah İçin Kullanılması Aynı Anlamı mı Taşır
Her zaman değil.
Dil içinde aynı kelime farklı öznelere göre farklı tonlar kazanabilir.
Örneğin:
bir insanın hükmetmesi
ile
Allah’ın hükmetmesi
aynı kapsamda değildir.
Benzer şekilde burada da:
insanın gizli planı
ile
Allah’ın bütün planları kuşatan karşılığı
aynı düzlemde düşünülemez.
Kelimenin anlamı:
bağlam ve özneyle birlikte
anlaşılmalıdır.
“Allah Plan Kuranların En Hayırlısıdır” Ne Demektir
Ayette:
“vallâhu hayru’l-mâkirîn”
ifadesi bulunur.
Bu ifade:
Allah’ın onların planlarını aşan,
bozan,
sonucu kendi iradesine göre yönlendiren
üstün kudretini anlatır.
Buradaki “en hayırlı” ifadesi:
Allah’ın daha iyi kötülük yaptığı
anlamına gelmez.
Tam tersine:
kötü planların karşısında nihai sonucun Allah’ın kontrolünde olduğunu
vurgular.
İnsan Planı ile Allah’ın Takdiri Arasında Nasıl Bir İlişki Vardır
İnsan plan yapabilir.
Bu plan gerçek olabilir.
Sonuç doğurabilir.
İnsan sorumluluğunu da ortadan kaldırmaz.
Fakat Kur’an’a göre insan planı:
mutlak değildir.
İnsan:
hesap yapar,
olasılıkları değerlendirir,
güç kullanır.
Ama bütün değişkenlere sahip değildir.
Allah ise:
bütün sonucu bilir ve kudretiyle kuşatır.
Bu nedenle insan planı:
ilahî iradenin dışında bağımsız bir egemenlik alanı oluşturamaz.
Bu Ayet “Plan Yapmayın, Allah Nasıl Olsa Her Şeyi Halleder” mi Diyor
Hayır.
Kur’an insanı:
tedbirsizliğe,
pasifliğe,
sorumsuzluğa
çağırmaz.
Peygamberlerin kendileri de:
plan yapmış,
hicret etmiş,
tedbir almış,
strateji geliştirmiştir.
Ayetin mesajı:
“Plan yapma.”
değil;
“Planını mutlaklaştırma.”
şeklindedir.
İnsan tedbir alır.
Sonucun mutlak sahibi olduğunu sanmaz.
Kötülük Planlayan İnsan Neden Kendini Güçlü Hisseder
Çünkü gizli bilgi insana avantaj sağlar.
Bir kişi karşı tarafın bilmediği bir plan biliyorsa:
kontrolün kendisinde olduğunu
düşünebilir.
Bu psikolojik olarak güçlü bir histir.
Fakat Âl-i İmrân 54 tam burada insanın yanılgısını gösterir:
Planını Hz. Îsâ’dan gizleyebilirsin.
Başka insanlardan gizleyebilirsin.
Ama:
Allah’tan gizleyemezsin.
Gizlilik Bir Planı Güçlü Kılar mı
İnsanlar açısından bazen evet.
Fakat Allah açısından hayır.
Kur’an’ın Tanrı anlayışında:
gizli,
açık,
söylenen,
saklanan
her şey Allah’ın bilgisi içindedir.
Bu nedenle kötülük yapan insanın en büyük yanılgılarından biri:
“Kimse bilmiyor.”
düşüncesidir.
Ayet ise şunu söyler:
İnsanlardan gizlenmiş olabilir.
Ama hakikat bütünüyle kaybolmuş değildir.
Hz. Îsâ’nın Karşılaştığı Muhalefet Neden Bu Kadar Şiddetlendi
Bir peygamberin mesajı toplumda etkili oldukça karşıtlık da güçlenebilir.
Başlangıçta:
alay,
reddetme,
sözlü itiraz
olabilir.
Sonra:
baskı,
tehdit,
komplo
ortaya çıkabilir.
Hz. Îsâ kıssasında da anlatı:
inkârdan
tuzak kurmaya
doğru ilerler.
Bu, hakikat mücadelesinin bazen neden ağır bedeller üretebildiğini gösterir.
Kötülüğün Başarılı Görünmesi Allah’ın Onu Onayladığı Anlamına Gelir mi
Hayır.
Bu çok önemli bir ilkedir.
Bir zalim:
güç kazanabilir.
Bir yalancı:
insanları kandırabilir.
Bir haksız plan:
bir süre başarılı görünebilir.
Ama geçici başarı:
ahlaki doğruluk göstergesi değildir.
Âl-i İmrân 54, görünürde başarılı giden bir komplonun nihai sonuca sahip olmadığını gösterir.
Bu nedenle:
güç = haklılık
eşitliği kurulamaz.
Allah Kötü İnsanların Planlarını Neden Baştan Engellemiyor
Bu, kötülük problemiyle bağlantılı çok daha büyük bir sorudur.
Kur’an’ın genel çerçevesinde dünya:
insanın özgür seçimlerinin sonuçlarının ortaya çıktığı
bir sınav alanıdır.
İnsan kötülük yapabilme imkânına sahiptir.
Eğer bütün kötü niyetler daha düşünce aşamasında zorla engellenseydi:
ahlaki sorumluluk,
özgür tercih,
imtihan
çok farklı bir anlam kazanırdı.
Fakat bu, kötülüğün nihai olarak Allah’ın kontrolünden çıktığı anlamına gelmez.
Allah’ın Karşı Planı Her Zaman Bizim Beklediğimiz Şekilde mi Gerçekleşir
Hayır.
İnsan çoğu zaman:
“Allah beni koruyacaksa hiçbir acı yaşamamalıyım.”
diye düşünebilir.
Oysa peygamberler bile:
acı,
sürgün,
yalnızlık,
zulüm
yaşamıştır.
İlahî koruma her zaman:
hiç zorluk yaşamamak
anlamına gelmez.
Bazen sonuç:
insanın beklediğinden tamamen farklı biçimde
ortaya çıkabilir.
Bu Ayet İnsanlara Karşı Sürekli Şüpheci Olmayı mı Öğretiyor
Hayır.
Ayet:
“Herkes sana tuzak kuruyor.”
şeklinde paranoyak bir dünya görüşü öğretmez.
Belirli bir tarihsel bağlamda gerçek bir muhalefetten söz eder.
Dolayısıyla ayeti:
her anlaşmazlığı komplo,
her eleştiriyi düşmanlık,
her olumsuzluğu gizli saldırı
şeklinde yorumlamak doğru değildir.
Delil olmadan insanları kötü niyetle suçlamak da ahlaki bir problemdir.
53. ve 54. Ayetler Arasında Nasıl Bir Karşıtlık Vardır
- ayette havariler:
“İman ettik, peygambere uyduk, bizi şahitlerden yaz.”
diyordu.
- ayette ise başka bir grup:
tuzak kuruyor.
Böylece aynı peygamber karşısında iki insan tavrı ortaya çıkar:
Birileri:
“Biz hakikatin yanında olacağız.”
der.
Diğerleri:
“Bu mesajı nasıl durdurabiliriz?”
diye plan kurar.
Aynı hakikat farklı insanlarda tamamen farklı tepkiler üretebilir.
İnsan Başkasına Tuzak Kurarken Aslında Kendi Ahlakını mı Açığa Çıkarır
Evet.
Bir insanın gizlice yaptığı şey:
başkaları tarafından görülmese bile
kendi karakterinin bir parçasıdır.
Haksız bir komplo kurarken kişi yalnızca karşısındaki insana zarar vermeye çalışmaz.
Aynı zamanda:
kendi vicdanını,
dürüstlüğünü,
ahlaki bütünlüğünü
de aşındırır.
Bu nedenle kötülüğün ilk kurbanlarından biri bazen:
kötülüğü yapan kişinin kendi karakteridir.
Bütün Hesaplarımız Kusursuz Görünse Bile Sonucu Gerçekten Kontrol Edebilir miyiz
Âl-i İmrân 54’ün insanın önüne koyduğu en derin sorulardan biri budur.
İnsan:
plan yapar.
Takvim hazırlar.
Para hesaplar.
İnsanları ikna eder.
Riskleri değerlendirir.
Bazen gizli planlar bile kurar.
Ve bütün bunların sonunda şöyle düşünebilir:
“Artık sonuç kesin.”
Ama hayat insana tekrar tekrar başka bir şey gösterir.
Tek bir olay:
bütün hesabı değiştirebilir.
Beklenmeyen bir insan çıkabilir.
Bir sır ortaya çıkabilir.
Güç dengeleri değişebilir.
Planın içinden öngörülmeyen bir sonuç doğabilir.
Âl-i İmrân 54 bunu teolojik düzeyde daha ileri taşır:
İnsan plan yapar; fakat mutlak plan sahibi değildir.
Bu düşünce iki farklı insana iki farklı uyarı verir.
Kötülük planlayana:
“Kendini dokunulmaz sanma.”
Mazluma:
“Karşındaki planı mutlak güç sanma.”
Çünkü görünürde bütün kapılar kapanmış olabilir.
Fakat insanın göremediği ihtimaller vardır.
Kur’an’ın inanç perspektifinde ise bunların ötesinde:
Allah’ın bilgisi ve kudreti vardır.
Bu, insanı tedbirsiz yapmamalıdır.
Tam tersine:
elinden geleni yapıp
sonucu putlaştırmamasını
öğretmelidir.
Belki ayetin hayata bıraktığı en güçlü ölçü şudur:
Plan yap; fakat planına Tanrı muamelesi yapma.
Çünkü hiçbir insan hesabı:
bütün zamanı,
bütün insanları,
bütün ihtimalleri
kuşatamaz.
