Âl-i İmrân Suresi 50. Ayette “Benden Önceki Tevrat’ı Doğrulayıcı Olarak Geldim ve Size Haram Kılınan Bazı Şeyleri Helal Kılmak İçin Gönderildim” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 50. ayetinde Hz. Îsâ’nın şöyle dediği bildirilir:
“Benden önce gelen Tevrat’ı doğrulayıcı olarak ve size haram kılınan bazı şeyleri helal kılmak için geldim. Size Rabbinizden bir ayet getirdim. Öyleyse Allah’a karşı gelmekten sakının ve bana itaat edin.”
Bu ayet Hz. Îsâ’nın görevinin önemli bir yönünü açıklar.
O, önceki vahiy geleneğini tamamen reddeden bir peygamber değildir.
Tam tersine:
Tevrat’ı doğrular.
Fakat aynı zamanda:
bazı hükümler konusunda yeni bir düzenleme getirir.
Bu nedenle ayet, dinler tarihi açısından son derece önemli bir soruyu gündeme getirir:
Eğer vahyin kaynağı aynı Allah ise, hükümler neden zaman içinde değişebilir?
Kur’an’ın cevabı, temel hakikat ile tarihsel hükümlerin aynı şey olmadığını düşündürür.
Tevhid,
ahlak,
Allah’a kulluk
devam eder.
Fakat bazı hukukî ve toplumsal düzenlemeler farklı peygamberlik dönemlerinde değişebilir.
“Benden Önceki Tevrat’ı Doğrulayıcı Olarak Geldim” Ne Demektir
Ayet:
“musaddikan limâ beyne yedeyye mine’t-Tevrât”
ifadesini kullanır.
Yaklaşık anlamıyla:
“Benden önce bulunan Tevrat’ı doğrulayıcı olarak geldim.”
Buradaki doğrulama:
Hz. Musa’nın peygamberliğini,
Tevrat’ın ilahî vahiy kökenini,
tevhid geleneğini
kabul etmek anlamına gelir.
Hz. Îsâ kendisini Musa’ya rakip bir din kurucusu olarak sunmaz.
Aynı vahiy zincirinin devamında yer alır.
“Doğrulamak” Tevrat’taki Her Ayrıntının Değişmeden Korunduğu Anlamına mı Gelir
Hayır, bunu otomatik olarak söylemek doğru olmaz.
“Doğrulamak” öncelikle:
vahyin ilahî kökenini,
temel tevhid mesajını,
önceki peygamberliği
tasdik etmek anlamına gelir.
Zaten aynı ayette Hz. Îsâ:
bazı haramların helal kılınacağını
söyler.
Bu bile doğrulamanın:
“Bütün hukukî hükümleri hiçbir değişiklik olmadan aynen sürdürüyorum.”
anlamına gelmediğini gösterir.
Tevrat’ı Doğrulayıp Bazı Hükümleri Değiştirmek Çelişki Değil midir
Hayır.
Çünkü:
temel ilkeyi doğrulamak
ile
bazı tarihsel hükümleri değiştirmek
birbirinden farklı şeylerdir.
Örneğin bir anayasanın temel adalet ilkesini kabul edip belirli bir kanunu değiştirmek mümkündür.
Benzer şekilde ilahî mesajın:
Allah’a kulluk,
ahlak,
adalet,
tevhid
gibi temel ilkeleri devam ederken bazı pratik hükümler farklı dönemlerde değişebilir.
İslam hukukunda bu mesele nesih kavramıyla da tartışılmıştır.
“Size Haram Kılınan Bazı Şeyleri Helal Kılmak” Ne Anlama Gelir
Hz. Îsâ:
bütün haramları kaldıracağını
söylemez.
Özellikle:
“bazılarını”
ifadesi vardır.
Bu son derece önemlidir.
Yani yeni peygamberlik görevi:
ahlaki sınırların tamamen kaldırılması
değildir.
Belirli yasakların hafifletilmesi veya kaldırılması söz konusudur.
Kur’an bu ayette hangi hükümlerin tek tek kaldırıldığını açıklamaz.
Bu nedenle metinde olmayan ayrıntıları kesinleştirmemek gerekir.
Neden Daha Önce Haram Olan Bir Şey Sonradan Helal Olabilir
Bu soru vahiy hukukunun değişebilirliği açısından önemlidir.
Bir hüküm belirli:
toplumsal koşullara,
eğitim dönemine,
cezalandırıcı veya disipline edici bir amaca
bağlı olabilir.
Kur’an başka yerlerde bazı yasakların İsrailoğullarına:
işledikleri haksızlıklar nedeniyle
getirildiğini de bildirir.
Dolayısıyla belirli bir yasağın kaldırılması:
Allah’ın önce yanlış hüküm verdiği
anlamına gelmez.
Daha çok:
şartların ve ilahî düzenlemenin değişmesi
olarak düşünülür.
Allah’ın Hükmü Değişiyorsa Allah’ın Bilgisi de mi Değişiyor
Hayır.
İslam teolojisine göre Allah’ın bilgisi değişmez.
Değişen:
insanlara belirli zamanlarda verilen hukukî hükümlerdir.
Bir doktorun aynı hastaya farklı evrelerde farklı ilaçlar vermesi, doktorun önce bilgisiz olduğu anlamına gelmez.
Tedavinin aşaması değişmiştir.
Bu benzetme sınırlıdır ama meseleyi anlamaya yardımcı olabilir:
Değişen ilahî bilgi değil, insanlara yönelik hükmün zaman içindeki biçimidir.
Dinlerdeki Farklı Hükümler Aynı Tanrı Fikrini Bozar mı
Zorunlu olarak hayır.
Kur’an’ın kendi anlatısında:
Musa,
Îsâ,
Muhammed
aynı Allah’ın peygamberleridir.
Fakat şeriatlarının bazı ayrıntıları aynı değildir.
Bu nedenle Kur’an’ın vahiy anlayışında:
tek Tanrı + farklı tarihsel hükümler
bir arada bulunabilir.
Değişmeyen temel:
Allah’a teslimiyet ve ahlaki sorumluluk
olarak sunulur.
Hz. Îsâ Yeni Bir Din mi Kurdu
Kur’an’ın anlatısına göre Hz. Îsâ kendisini:
Musa’nın getirdiği vahiy geleneğinden tamamen kopuk yeni bir din kurucusu
olarak sunmaz.
O:
Tevrat’ı doğrular,
İsrailoğullarına gönderilir,
İncil’i alır,
bazı hükümleri düzenler.
Bu nedenle İslam perspektifinde Hz. Îsâ’nın mesajı:
tevhid zincirinin devamıdır.
Daha sonra oluşan Hristiyanlığın tarihsel ve teolojik gelişimi ise ayrı bir konudur.
Hz. Îsâ’nın Bazı Yasakları Kaldırması Onun Kendi Yetkisi miydi
Kur’an’ın çerçevesinde hayır.
Hz. Îsâ bağımsız biçimde:
“Ben bunu artık helal yaptım.”
diyen özerk bir yasa koyucu değildir.
Peygamber olarak yaptığı düzenleme:
Allah’ın izni ve vahyi
çerçevesindedir.
Bu, önceki ayetteki:
“Allah’ın izniyle”
vurgusuyla da uyumludur.
Peygamberin otoritesi Allah’tan bağımsız değildir.
“Size Rabbinizden Bir Ayet Getirdim” İfadesi Neden Tekrar Ediliyor
- ayette de benzer ifade vardı.
Şimdi tekrar gelir.
Çünkü Hz. Îsâ’nın:
mucizeleri,
öğretisi,
getirdiği düzenlemeler
kendi kişisel iddiası olarak değil:
Rabbinizden gelen bir işaret
olarak sunulur.
Bu tekrar insanları Hz. Îsâ’nın şahsında takılıp kalmamaya çağırır.
İşaretin amacı:
işaret ettiği Allah’a yöneltmektir.
Mucize ile Hukukî Değişiklik Neden Aynı Ayet Dizisinde Birlikte Yer Alıyor
- ayette:
mucizeler vardı.
- ayette:
hukukî ve dinî düzenleme vardır.
Bu sıralama Hz. Îsâ’nın görevinin yalnızca:
olağanüstü olaylar göstermek
olmadığını ortaya koyar.
Peygamber:
mucize gösterir,
ama aynı zamanda:
öğretir,
hüküm bildirir,
ahlaki düzen kurar.
Yani peygamberlik yalnızca insanları şaşırtmak değil:
hayatın yönünü değiştirmek
görevidir.
“Allah’tan Sakının” Ne Anlama Gelir
Hz. Îsâ’nın çağrısı:
“Fettekullâh”
yani:
“Allah’a karşı takvâ sahibi olun.”
ifadesiyle devam eder.
Takvâ:
Allah karşısındaki sorumluluğun farkında olmak,
ahlaki sınırları korumak,
hesabı ciddiye almak
anlamlarını taşır.
Burada dikkat çekici olan şudur:
Hz. Îsâ insanları:
kendisine tapmaya
çağırmaz.
Allah’tan sakınmaya
çağırır.
Bu, Kur’an’ın Îsâ anlayışında son derece merkezi bir noktadır.
“Bana İtaat Edin” İfadesi Ne Anlama Gelir
Peygamber olarak Hz. Îsâ:
“Bana itaat edin.”
der.
Çünkü o Allah’ın gönderdiği elçidir.
Buradaki itaat:
Hz. Îsâ’yı ilahlaştırmak
değildir.
Onun Allah’tan getirdiği mesajı kabul etmek
anlamına gelir.
Aynı yapı Kur’an’da Hz. Muhammed için de görülür:
Peygambere itaat, Allah’ın mesajına bağlılığın parçasıdır.
Peygambere İtaat ile Peygambere Tapmak Arasındaki Fark Nedir
Aradaki fark temeldir.
İtaat:
Allah’ın gönderdiği elçinin rehberliğine uymaktır.
İbadet ise:
ilah olarak yönelmektir.
Kur’an peygamberlere itaati emredebilir.
Fakat hiçbir peygambere:
Allah gibi ibadet edilmesini
kabul etmez.
Hz. Îsâ’nın konumu da tam olarak budur:
itaat edilen peygamberdir; tapılan Tanrı değildir.
Bir Dinin Temel İlkeleri ile Tarihsel Hükümleri Nasıl Ayırt Edilebilir
Bu oldukça zor bir sorudur.
Her hükmü:
“Bu zaten tarihsel.”
deyip etkisizleştirmek doğru olmadığı gibi,
bütün hükümleri tarihsel bağlamdan koparıp aynı biçimde uygulamak da problem oluşturabilir.
Metin:
bağlam,
amaç,
dil,
diğer ayetler
ile birlikte okunmalıdır.
Âl-i İmrân 50 bize en azından şunu açıkça gösterir:
İlahî hukuk tarihinde bazı hükümlerin değişmesi mümkündür.
Bu, yorum konusunda ciddi bir düşünsel alan açar.
Hz. Îsâ’nın Görevi Kolaylaştırma mıydı
Bazı yönleriyle evet.
Ayet açıkça:
daha önce haram kılınan bazı şeylerin helal hâle getirildiğini
söyler.
Bu, belirli sınırlamaların kaldırılması anlamına gelir.
Ancak bundan:
“Hz. Îsâ bütün kuralları kaldırdı.”
sonucu çıkarılamaz.
Aynı ayette:
Allah’tan sakınmak
ve
peygambere itaat etmek
emredilir.
Yani kolaylaştırma:
ahlaksızlık veya sınırsızlık
anlamına gelmez.
49. ve 50. Ayetler Birlikte Okunduğunda Hz. Îsâ’nın Görevi Nasıl Görünüyor
- ayette Hz. Îsâ:
mucizeler gösterir.
- ayette:
Tevrat’ı doğrular,
bazı hükümleri değiştirir,
Allah’a karşı takvâyı emreder,
kendisine peygamber olarak itaati ister.
Böylece Hz. Îsâ’nın dört yönü ortaya çıkar:
Mucize sahibi.
Önceki vahyi doğrulayan.
Yeni düzenleme getiren.
İnsanları Allah’a çağıran peygamber.
Bu bütünlük, onun yalnızca mucize figürü olarak görülmesini engeller.
Dinî Gelenekte Eski Olan Her Şey Mutlaka Doğru ve Değişmez midir
Âl-i İmrân 50 bu konuda önemli bir uyarı taşır.
Bir şey:
çok eski,
atalardan kalma,
yüzyıllardır uygulanıyor
olabilir.
Ama sırf eski olması onu otomatik olarak ilahî ve değişmez yapmaz.
Hz. Îsâ, Tevrat geleneğinin içinden gelirken bazı hükümleri değiştirmektedir.
Bu bize gelenek ile vahyin aynı şey olmadığını düşündürür.
İnsanların dine eklediği alışkanlıklar da zamanla kutsal gibi algılanabilir.
Bu nedenle sürekli şu soru sorulmalıdır:
Bu gerçekten Allah’ın değişmez emri mi, yoksa tarih içinde oluşmuş bir uygulama mı?
Hakikate Sadakat Her Şeyi Aynen Korumak mı, Yoksa Kaynağa Sadık Kalarak Gerektiğinde Değişimi Kabul Etmek mi
Âl-i İmrân 50’nin insanı ulaştırdığı en derin sorulardan biri budur.
İnsan çoğu zaman sadakati:
hiçbir şeyi değiştirmemek
sanır.
Oysa ayette Hz. Îsâ:
Tevrat’ı doğrular
ve aynı anda:
bazı yasakları kaldırır.
Bu ilk bakışta paradoks gibi görünebilir.
Ama aslında çok güçlü bir ayrım vardır:
Öze sadakat ile biçime sadakat aynı şey değildir.
Allah’a kulluk devam eder.
Tevhid devam eder.
Adalet devam eder.
Ahlaki sorumluluk devam eder.
Fakat bazı tarihsel hukuk hükümleri değişebilir.
Bu durum yalnız din tarihi için değil, insan hayatı için de önemli bir düşünce taşır.
Bir insan kendi değerlerine sadık kalırken yöntemini değiştirebilir.
Bir toplum temel adalet idealini korurken yasalarını geliştirebilir.
Bir anne baba çocuğunu sevme ilkesini korurken büyüdükçe ona farklı davranabilir.
Çünkü değişmeyen değer ile değişen şartlar arasında denge gerekir.
Hz. Îsâ’nın mesajı burada tam da bu dengeyi gösterir:
Geçmişi bütünüyle reddetmez.
Ama geçmişi putlaştırmaz da.
Tevrat’ı doğrular.
Fakat Allah’ın yeni hükmünü de bildirir.
Belki gerçek sadakat:
her eski şeyi korumak değil,
hakikatin kaynağına sadık kalmaktır.
Ve ayetin sonunda bütün mesele yeniden Allah’a bağlanır:
“Allah’tan sakının ve bana itaat edin.”
Yani değişimin ölçüsü insanın keyfi değildir.
Kaynak yine Allah’tır.
