Âl-i İmrân Suresi 51. Ayette “Şüphesiz Allah Benim de Rabbim, Sizin de Rabbinizdir; Öyleyse O’na Kulluk Edin. İşte Dosdoğru Yol Budur” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 51. ayetinde Hz. Îsâ’nın şöyle dediği bildirilir:
“Şüphesiz Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. Öyleyse O’na kulluk edin. İşte dosdoğru yol budur.”
Bu ayet, Hz. Îsâ’nın Kur’an’daki teolojik konumunu anlamak açısından son derece önemlidir.
Bir önceki ayetlerde Hz. Îsâ’nın:
mucizeleri,
Tevrat’ı doğrulaması,
bazı yasakları kaldırması,
peygamber olarak kendisine itaat edilmesini istemesi
anlatılmıştı.
- ayette ise bütün bunların yöneldiği merkez açıkça belirtilir:
Allah.
Hz. Îsâ:
“Allah yalnız sizin Rabbinizdir.”
demez.
Şunu söyler:
“Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz.”
Bu tek cümle, Kur’an’ın Hz. Îsâ anlayışının temelini oluşturur:
Îsâ büyük bir peygamberdir.
Mesih’tir.
Mucizelerle desteklenmiştir.
Fakat kendisi de:
Allah’ın kuludur.
“Şüphesiz Allah Benim Rabbimdir” İfadesi Neden Çok Önemlidir
Çünkü bir insan:
“Allah benim Rabbimdir.”
dediğinde kendisini Allah’ın:
yarattığı,
yönettiği,
kendisine kulluk ettiği
bir varlık olarak konumlandırır.
Hz. Îsâ’nın Allah’ı kendi Rabbi olarak tanımlaması, Kur’an’ın onun ilah olmadığı yönündeki anlayışını açık biçimde gösterir.
Çünkü Rab olan:
Allah’tır.
Îsâ ise:
Rabbe bağlı olan kuldur.
“Rab” Kelimesi Tam Olarak Ne Anlama Gelir
“Rab” kelimesi yalnızca:
yaratıcı
anlamına gelmez.
Aynı zamanda:
sahip,
yetiştiren,
koruyan,
idare eden,
hükmeden
anlamlarını taşır.
Dolayısıyla Hz. Îsâ:
“Allah benim Rabbimdir.”
dediğinde yalnızca:
“Allah beni yarattı.”
dememektedir.
Aynı zamanda:
“Ben de O’nun hükmü altındayım.”
anlamı vardır.
“Sizin de Rabbinizdir” Neden Ekleniyor
Çünkü Hz. Îsâ kendisini insanlardan ilahî açıdan ayrı bir sınıfa koymaz.
Şöyle demez:
“Allah sizin Rabbiniz, ben ise başka bir konumdayım.”
Tam tersine ortak bir kulluk zemini kurar:
Benim Rabbim = Sizin Rabbiniz.
Bu, peygamber ile toplum arasında çok güçlü bir ortaklık oluşturur.
Peygamber:
Allah’a götüren rehberdir.
Ama Allah’ın karşısında o da:
kul
olarak durur.
Bu Ayet Hz. Îsâ’nın Tanrı Olmadığını mı Söylüyor
Kur’an’ın kendi teolojik çerçevesi açısından evet.
Hz. Îsâ’nın:
Allah’ı kendi Rabbi olarak tanımlaması,
insanları Allah’a kulluğa çağırması,
kendisini Allah’la aynı varlık düzeyine koymadığını
gösterir.
İslam ile ana akım Hristiyanlık arasındaki en temel ayrımlardan biri de burada ortaya çıkar.
İslam:
Hz. Îsâ’yı son derece yüceltir.
Fakat:
ilahlaştırmaz.
Bu Ayet Hristiyanlıktaki Teslis İnancıyla Nasıl İlişkilidir
Kur’an’ın Hz. Îsâ anlayışı ile klasik Hristiyan teslis öğretisi aynı değildir.
Ana akım Hristiyanlıkta Baba, Oğul ve Kutsal Ruh tek Tanrı’nın üç kişisi olarak anlaşılır.
İslam ise tevhidi:
Allah’ın mutlak birliği
olarak tanımlar ve Hz. Îsâ’yı Allah’ın:
kulu,
peygamberi,
Mesih’i
olarak görür.
Âl-i İmrân 51 bu ayrımın açık metinlerinden biridir:
“Allah benim Rabbim ve sizin Rabbinizdir.”
Hz. Îsâ İnsanları Kendisine mi, Allah’a mı Çağırıyor
Ayetin cevabı nettir:
Allah’a.
Hz. Îsâ:
“Bana tapın.”
demiyor.
“Allah’a kulluk edin.”
diyor.
Bu, Kur’an’ın bütün peygamberler için kurduğu temel çizgiyle uyumludur.
Nûh,
İbrâhim,
Musa,
Îsâ,
Muhammed
insanları nihai olarak:
Allah’a kulluğa
çağırırlar.
Peygambere İtaat Etmek ile Allah’a Kulluk Etmek Arasındaki Fark Nedir
Bir önceki ayette Hz. Îsâ:
“Bana itaat edin.”
demişti.
Şimdi ise:
“Allah’a kulluk edin.”
diyor.
Bu iki ifade arasındaki fark çok önemlidir.
Peygambere:
itaat edilir.
Allah’a:
ibadet edilir.
Peygambere itaatin sebebi onun Allah’ın elçisi olmasıdır.
Ama ibadet:
yalnız Allah’a
aittir.
“Öyleyse O’na Kulluk Edin” Ne Anlama Gelir
Ayette:
“fa‘budûh”
yani:
“O’na kulluk edin.”
denir.
Kulluk yalnızca:
namaz,
dua,
oruç
gibi ritüellerden ibaret değildir.
Daha geniş anlamda:
Allah’ın nihai otoritesini kabul etmek,
ahlaki sınırlarını önemsemek,
hayatı O’nun rızasına göre yönlendirmek
anlamına gelir.
İbadet:
insanın hayatının merkezini kimin belirlediği
sorusudur.
Allah’a Kulluk Etmek İnsan Özgürlüğünü Azaltır mı
Kur’an’ın yaklaşımına göre tam tersine insanı başka bağımlılıklardan özgürleştirebilir.
İnsan Allah’a kulluk etmezse bile başka şeylere köle olabilir:
paraya,
şöhrete,
iktidara,
insanların onayına,
kendi arzularına.
Tevhid:
“Mutlak efendin yalnız Allah olsun.”
dediğinde diğer bütün sahte mutlaklıkları sınırlar.
Bu nedenle Allah’a kulluk, Kur’an açısından insanın:
başka efendilerden özgürleşmesi
olarak da düşünülebilir.
İnsan Kendi Arzularına da Kul Olabilir mi
Kur’an’ın genel anlatısında evet.
İnsan görünüşte kimseye tapmıyor olabilir.
Fakat hayatındaki nihai belirleyici:
para,
haz,
güç,
ego
ise bunlar fiilen insanı yönetebilir.
Bu durumda insan:
“Ben özgürüm.”
derken aslında kendi arzularının peşinden sürüklenebilir.
Allah’a kulluk ise:
nefsin her isteğini mutlak doğru kabul etmemeyi
öğretir.
“İşte Dosdoğru Yol Budur” Ne Demektir
Ayet:
“hâzâ sırâtun mustakîm”
ifadesiyle sona erer.
Yani:
“İşte bu dosdoğru yoldur.”
Buradaki yol:
yalnızca bir coğrafi güzergâh değildir.
İnsan hayatının:
inanç,
ahlak,
ibadet,
yöneliş
çizgisidir.
Dosdoğru yolun merkezi:
tek Allah’a kulluktur.
Bu nedenle tevhid ile sırat-ı müstakim arasında doğrudan bağ vardır.
Sırat-ı Müstakim Neden “Yol” Benzetmesiyle Anlatılır
Çünkü hayat bir süreçtir.
İnsan bir anda bütün doğruluğa ulaşmış olmaz.
Yürür.
Karar verir.
Yanlış yapar.
Döner.
İlerler.
“Yol” benzetmesi bu dinamizmi anlatır.
İman:
bir kere söylenip biten bir cümle değil,
hayat boyunca sürdürülen yöneliştir.
Dosdoğru Yol Tek Bir İnanç İlkesi midir
Tevhid merkezdir.
Fakat dosdoğru yol yalnızca:
“Allah birdir.”
demekle tamamlanmaz.
Bu inanç:
adalete,
merhamete,
dürüstlüğe,
ibadete,
sorumluluğa
yansımalıdır.
İnsan Allah’ın birliğini söyler ama:
zulmeder,
hak yer,
kibirlenir
ise inanç ile hayat arasında kopukluk oluşur.
Dolayısıyla sırat-ı müstakim:
inanç + ahlak + davranış
bütünlüğüdür.
Hz. Îsâ’nın Bu Sözü Neden Kur’an’ın Tevhid Mesajıyla Tam Uyum İçindedir
Çünkü Kur’an bütün peygamberleri aynı temel çağrının taşıyıcıları olarak görür:
Allah’a kulluk edin.
Hz. Îsâ’nın:
“Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz.”
demesi onu Hz. Muhammed’in getirdiği tevhid çağrısıyla karşı karşıya koymaz.
Tam tersine:
aynı zincirin içinde
gösterir.
Kur’an’a göre peygamberler birbirine rakip değildir.
Temel mesajları aynıdır.
Bir Peygamberin Kendisine Tapılmasına Karşı Olması Neden Önemlidir
Çünkü peygamberlik görevinin amacı:
insanları Allah’a ulaştırmaktır.
Eğer insanlar peygamberi Allah’ın yerine koyarsa araç amaç hâline gelir.
Peygamber:
işaret eden parmak gibidir.
Ama insan parmağa bakıp işaret edilen hakikati unutursa mesajın yönü değişir.
Âl-i İmrân 51 bu nedenle Hz. Îsâ’nın kendi ağzından tevhidi vurgular.
Dinî Liderleri Aşırı Yüceltmek de Aynı Tehlikeyi Taşıyabilir mi
Evet.
İnsan yalnızca peygamberleri değil:
şeyhleri,
hocaları,
din adamlarını,
mezhep önderlerini
de aşırı yüceltebilir.
Bir insanın sözü:
Allah’ın sözü gibi sorgulanamaz
hâle getirildiğinde ciddi bir sorun ortaya çıkar.
Hiçbir dinî lider:
Allah’ın yerine geçmez.
Peygamber bile:
“Allah benim Rabbimdir.”
diyorsa sıradan bir insanın kendisini mutlak otorite gibi sunması çok daha fazla sorgulanmalıdır.
50. ve 51. Ayetler Birlikte Okunduğunda Ne Görürüz
- ayette Hz. Îsâ:
Tevrat’ı doğrular,
bazı hükümleri değiştirir,
Allah’tan sakınmayı
ve kendisine itaati ister.
- ayette ise bütün bu otoritenin kaynağını açıklar:
“Allah benim Rabbim ve sizin Rabbinizdir.”
Yani yapı şöyledir:
Peygambere itaat edin → Çünkü o sizi Allah’a çağırıyor.
Peygamberin otoritesi:
kendisinde bitmez.
Allah’a yönelir.
Bu, peygamberlik anlayışının temelidir.
İnsan Dini Yaşarken Allah’ı Aradan Çıkarıp Dini İnsanlara Bağlayabilir mi
Evet.
Bu büyük bir tehlikedir.
İnsan zamanla:
Allah’ın kendisinden çok,
kendi cemaatini,
liderini,
mezhebini,
grubunu
merkeze koyabilir.
Sonunda:
“Allah ne istiyor?”
sorusundan çok:
“Bizim grup ne diyor?”
sorusuyla yaşamaya başlayabilir.
Âl-i İmrân 51 bütün aracıların üzerinde doğrudan bir merkez kurar:
Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz.
Din Bizi Allah’a mı Yaklaştırıyor, Yoksa Allah’ın Yerine Başka Otoriteler mi Koyuyor
Âl-i İmrân 51’in insanın önüne koyduğu en güçlü soru belki de budur.
Hz. Îsâ büyük mucizeler göstermiştir.
Babasız doğmuştur.
Beşikte konuşmuştur.
Hastalara şifa vermiştir.
Ölüleri Allah’ın izniyle diriltmiştir.
Mesih olarak adlandırılmıştır.
Bütün bunların ardından insan:
“Bu kadar olağanüstü bir kişi ilah olmalı.”
diye düşünebilir.
Kur’an ise tam burada Hz. Îsâ’nın ağzından sınırı çizer:
“Allah benim de Rabbimdir.”
Bu cümle olağanüstü derecede güçlüdür.
Çünkü Hz. Îsâ kendi büyüklüğünü inkâr etmiyor.
Ama büyüklüğünü Allah’ın yerine koymuyor.
Kendisini:
kul
olarak tanımlıyor.
Sonra insanları kendisine değil:
Allah’a kulluğa
çağırıyor.
Bu yalnızca Hz. Îsâ hakkında teolojik bir tartışma değildir.
Her insan için bir ölçüdür.
Hayatımızda kimi merkeze koyuyoruz?
Allah’ı mı?
Kendi egomuzu mu?
Bir lideri mi?
Parayı mı?
Toplumu mu?
İnsanların bizi beğenmesini mi?
Çünkü insan mutlaka bir merkeze göre yaşar.
Bir şey:
kararlarımızı,
korkularımızı,
arzularımızı
yönetir.
Âl-i İmrân 51 ise çok sade bir yol tarif eder:
Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. O hâlde O’na kulluk edin. İşte dosdoğru yol budur.
Belki tevhidin en güçlü tarafı tam da budur:
İnsanların arasındaki bütün yapay üstünlükleri yıkar.
Peygamber bile:
“Ben de kulum.”
der.
Ve bütün insanlığı aynı Rabbin karşısında buluşturur.
