Yûnus Suresi 37. Ayette “Bu Kur’an Allah’tan Başkası Tarafından Uydurulabilecek Bir Söz Değildir; Kendinden Öncekileri Doğrular ve Kitabı Ayrıntılı Açıklar; Onda Şüphe Yoktur, Âlemlerin Rabbinden Gelmiştir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 37. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Bu Kur’an, Allah’tan başkası tarafından uydurulabilecek bir söz değildir. Aksine kendisinden öncekileri doğrulayan ve Kitabı ayrıntılı biçimde açıklayandır. Onda hiçbir şüphe yoktur; Âlemlerin Rabbinden gelmiştir.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve mâ kâne hâze’l-Kur’ânu en yufterâ min dûnillâhi ve lâkin tasdîkallezî beyne yedeyhi ve tafsîle’l-kitâbi lâ raybe fîhi min Rabbi’l-âlemîn.”
Bir önceki ayette:
“Onların çoğu ancak zanna uyar; zan hakikat karşısında hiçbir şey ifade etmez.”
denilmişti.
Şimdi Yûnus 37, zan ile hakikat arasındaki ayrımı doğrudan Kur’an’ın kaynağına uygular:
Kur’an’ın kendi iddiasına göre bu vahiy insan tarafından Allah’a nispet edilmiş bir uydurma değildir.
“Bu Kur’an Uydurulabilecek Bir Söz Değildir” Ne Demektir
Ayette:“Ve mâ kâne hâze’l-Kur’ânu en yufterâ min dûnillâh...”
denilir.
Buradaki “iftirâ”:
uydurmak,
olmayan bir şeyi birine nispet etmek,
özellikle Allah adına yalan üretmek
anlamı taşır.
Kur’an’ın iddiası son derece açıktır:
Hz. Muhammed Kur’an’ı kendisi oluşturup sonra Allah’a nispet etmiş değildir.
Bu konu Yûnus Suresi’nin önceki ayetlerinde de işlenmişti.
Hz. Muhammed:
“Onu kendiliğimden değiştiremem.”
demiş,
ardından:
“Ben bundan önce aranızda bir ömür yaşadım.”
hatırlatması yapılmıştı.
Yûnus 37 bu çizgiyi daha da açık hâle getirir:
Kur’an kendisini insan ürünü değil, vahiy olarak tanıtmaktadır.
Bu Ayet Tek Başına “Kur’an Kendisi Öyle Dediğine Göre Kesin Allah’tandır” Mantığı mı Kuruyor
Hayır, ayeti böyle basitleştirmek doğru değildir.Bir kitabın:
“Ben Allah’tan geldim.”
demesi tek başına modern mantıkta bütün tartışmayı otomatik olarak bitirmez.
Kur’an kendi ilahî kaynağını bildirirken aynı zamanda muhatabını:
Hz. Muhammed’in hayatını düşünmeye,
önceki vahiylerle ilişkisini değerlendirmeye,
mesajını incelemeye,
akletmeye,
çelişkileri ve iddiaları tartmaya
çağırır.
Dolayısıyla Yûnus 37:
Kur’an’ın kendi kaynak iddiasını
ortaya koyar.
Bu iddianın değerlendirilmesi ise Kur’an’ın bütün delillendirme yapısı içinde ele alınmalıdır.
“Allah’tan Başkası Tarafından” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin vurgusu:Kur’an’ın nihai kaynağının Allah olduğudur.
Hz. Muhammed:
vahyi alan,
okuyan,
tebliğ eden
elçidir.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Peygamber:
Kur’an’ın sahibi değildir.
İstediği ayeti çıkaramaz.
Kendi arzusuna göre yeni ayet ekleyemez.
Yûnus 15’te zaten:
“Onu kendiliğimden değiştirmem benim için mümkün değildir; yalnız bana vahyedilene uyarım.”
denilmişti.
Yani:
vahyin kaynağı Allah, tebliğ eden elçidir.
Hz. Muhammed’in İnsan Olması Vahyin İlâhî Olmasına Engel midir
Hayır.Kur’an’ın vahiy anlayışında ilahî mesajın insanlara bir insan peygamber aracılığıyla ulaşması normaldir.
Peygamber:
yer,
içer,
evlenir,
üzülür,
sevinir,
toplum içinde yaşar.
Fakat Allah tarafından vahiy alması onu sıradan bir insanın yalnızca kendi düşüncelerini anlatması konumundan ayırır.
Bu nedenle:
Peygamberin insan oluşu ≠ vahyin insan ürünü olması.
Aynı şekilde peygamberlik:
Hz. Muhammed’i ilah hâline de getirmez.
O:
Allah’ın kulu ve elçisidir.
“Kendisinden Öncekileri Doğrular” Ne Demektir
Ayette:“ve lâkin tasdîkallezî beyne yedeyhi”
denilir.
Genel anlamıyla:
“Aksine kendisinden önceki vahyi doğrular.”
Buradaki temel anlam, Kur’an’ın kendisini:
Hz. Âdem’den,
Nûh’a,
İbrahim’e,
Musa’ya,
İsa’ya
uzanan tevhid vahyi zincirinden kopuk yeni bir din olarak sunmamasıdır.
Kur’an’a göre peygamberlerin temel mesajı:
Allah’a kulluk edin ve O’na ortak koşmayın
çağrısıdır.
Kur’an bu temel vahiy çizgisini tasdik ettiğini bildirir.
“Beyne Yedeyhi” Gerçekten “İki Elinin Arasında” mı Demektir
Kelime kelime bakıldığında ifade:“iki eli arasında / önünde”
gibi görünür.
Ancak Arapçada bu, bağlama göre:
“kendisinden önce bulunan”
anlamında kullanılan deyimsel bir ifadedir.
Burada Kur’an’ın fiziksel ellerinden söz edilmez.
Anlam:
Kur’an’dan önce gönderilmiş ilahî vahiylerdir.
Bu, dildeki mecaz ve deyimlerin neden bağlam içinde anlaşılması gerektiğine güzel bir örnektir.
Her ifadeyi kelime kelime fiziksel anlama indirgemek yanlış sonuçlar doğurabilir.
Kur’an Tevrat ve İncil’in Bugünkü Her Cümlesini Onaylıyor mu
Ayet böyle bir şeyi söylemez.Kur’an:
Allah’ın Musa’ya Tevrat,
İsa’ya İncil
verdiğini kabul eder.
Önceki ilahî vahiyleri tasdik eder.
Fakat bu:
bugün elde bulunan her nüshanın,
her tercümenin,
her yorumun,
her tarihsel aktarımın
kelimesi kelimesine Kur’an tarafından onaylandığı anlamına gelmez.
Kur’an’ın tasdiki esas olarak ilahî vahyin kaynağını ve temel hakikatlerini doğrulaması şeklinde anlaşılmalıdır.
Metinlerin tarihsel aktarımı ayrı ve daha ayrıntılı bir araştırma konusudur.
Kur’an Önceki Vahiyleri Doğruluyorsa Neden Bazı Hükümler Farklıdır
Çünkü “tasdik etmek” bütün hukukî hükümlerin her peygamber döneminde aynen aynı olması gerektiği anlamına gelmez.Peygamberler arasında temel inanç ilkeleri ortaktır:
Allah’ın birliği,
peygamberlik,
ahlaki sorumluluk,
hesap,
kulluk.
Fakat toplumlara verilen bazı:
hukukî hükümler,
ibadet ayrıntıları,
toplumsal düzenlemeler
farklı olabilir.
Bu nedenle:
temel vahiy birliği ≠ bütün şeriat ayrıntılarının aynı olması.
Kur’an kendisini önceki vahiy çizgisinin devamı olarak sunarken kendi hüküm ve açıklamalarını da getirir.
“Kitabı Ayrıntılı Açıklar” Ne Demektir
Ayette:“ve tafsîle’l-kitâb”
ifadesi kullanılır.
“Tafsîl”:
ayrıntılandırmak,
açıklamak,
bölümler hâlinde ortaya koymak,
meseleleri birbirinden ayırarak açıklığa kavuşturmak
anlamlarına gelir.
Kur’an:
iman,
ibadet,
ahlak,
peygamberler,
ahiret,
insan sorumluluğu
gibi temel konuları farklı ayetlerde açıklar.
Bu nedenle Kur’an yalnızca:
“Allah’a inanın.”
şeklindeki tek cümlelik bir mesaj değildir.
İnsanın inancının ve hayatının çeşitli boyutlarını ayrıntılı biçimde ele alır.
“Kitabı Açıklamak” Her Şeyin Kur’an’da Teknik Ayrıntısıyla Bulunduğu Anlamına mı Gelir
Hayır.Kur’an:
tıp ansiklopedisi,
mühendislik kitabı,
fizik ders kitabı,
bilgisayar programlama rehberi
değildir.
“Tafsîlü’l-kitâb” ifadesini:
“İnsanlığın öğrenebileceği bütün teknik bilgiler Kur’an’da kodlanmıştır.”
şeklinde yorumlamak doğru olmaz.
Kur’an’ın temel amacı:
hidayettir.
İnsana:
kim olduğunu,
Rabbiyle ilişkisini,
ahlaki sorumluluğunu,
hayatın ve ölümün anlamını,
doğru yolu
göstermektir.
Bilimsel araştırmanın kendine ait yöntem ve alanları vardır.
Kur’an’ı bilim kitabına dönüştürmek de bilimi Kur’an’a rakip göstermek de gereksizdir.
Kur’an’ın Açıklayıcı Olması Tefsire İhtiyaç Olmadığı Anlamına mı Gelir
Hayır.Kur’an kendisini açık ve açıklayıcı olarak tanımlarken, bütün ayetlerin:
bağlamdan bağımsız,
dil bilgisi gerektirmeyen,
her okuyucunun ilk bakışta aynı ayrıntılı sonuca ulaşacağı
anlamına gelmez.
Bazı ayetler oldukça açıktır.
Bazılarında:
Arapça dil bilgisi,
nüzul bağlamı,
diğer ayetler,
hadisler,
tarihsel arka plan
önem kazanabilir.
Bu yüzden İslam tarihinde tefsir ilmi gelişmiştir.
Fakat tefsir:
vahyin kendisi değildir.
Müfessir yanılabilir.
Dolayısıyla:
Kur’an ilahîdir; tefsir insanın Kur’an’ı anlama çabasıdır.
“Onda Şüphe Yoktur” Ne Anlama Gelir
Ayette:“lâ raybe fîhi”
denilir.
Yani:
“Onda şüphe yoktur.”
Bu ifade Kur’an’ın kendi ilahî kaynağına ilişkin kesinlik iddiasıdır.
Kur’an:
“Belki Allah’tandır.”
değil,
“Âlemlerin Rabbinden gelmiştir.”
der.
Ancak bu ifade:
“Bir insan zihninde hiçbir soru hissedemez.”
anlamına gelmez.
İnsan:
soru sorabilir.
Araştırabilir.
Bazı şeyleri anlamakta zorlanabilir.
Şüphe yaşayabilir.
Ayetin anlamı Kur’an’ın kendisi açısından kaynağında şüphe bulunmadığı iddiasıdır.
Şüphe Duymak İnsanı Otomatik Olarak İmansız Yapar mı
Hayır.İnsan bazen:
zihinsel,
duygusal,
entelektüel
şüpheler yaşayabilir.
Önemli olan bunlarla ne yaptığıdır.
Samimi biçimde:
araştırmak,
sormak,
delillere bakmak
ile:
hakikati bilerek reddetmek
aynı şey değildir.
Yûnus 36 zaten zan ile hakikati ayırmaya çağırmıştı.
Dolayısıyla Kur’an’ın:
“Onda şüphe yoktur.”
demesini:
“Hiç soru soramazsın.”
şeklinde kullanmak yanlış olur.
Samimi soru ≠ inkâr.
Kur’an’ın İlâhî Kaynağı Nasıl Araştırılabilir
Bir insan farklı başlıklara bakabilir:Hz. Muhammed’in hayatına,
Kur’an’ın ortaya çıktığı tarihsel ortama,
metnin temel mesajına,
vahiy sürecine,
önceki peygamberlik geleneğiyle ilişkisine,
Kur’an’ın kendi içindeki bütünlüğüne,
iddialarına ve meydan okumalarına.
Burada dürüst yöntem:
önce:
“Ben zaten kesinlikle kabul etmeyeceğim.”
veya:
“Hiçbir şey araştırmadan kesin doğru.”
diye karar verip sonra delil toplamaktan kaçınmaktır.
Hakikat arayışı:
delile açık olmayı gerektirir.
“Âlemlerin Rabbinden” Ne Demektir
Ayet:“min Rabbi’l-âlemîn”
diye sona erer.
Yani:
“Âlemlerin Rabbinden.”
Bu ifade Kur’an’ın mesajını:
bir kabilenin,
bir ırkın,
bir coğrafyanın
yerel tanrısına bağlamaz.
Allah:
Âlemlerin Rabbidir.
Bütün yaratılmışların Rabbi.
İnsanlığın Rabbi.
Varlığın Rabbi.
Bu nedenle Kur’an’ın tevhid mesajı etnik bir üstünlük öğretisine indirgenemez.
Allah:
yalnızca Arapların
veya yalnızca belirli bir grubun Rabbi değildir.
Rabbi’l-âlemîn ifadesi evrensel ilahî egemenliği anlatır.
Kur’an Arapça Geldiyse Nasıl Evrensel Olabilir
Bir mesajın belirli bir dilde gelmesi onun yalnızca o dili konuşanlara ait olduğu anlamına gelmez.Her iletişim:
bir dil içinde başlar.
Kur’an:
Arapça indirilmiştir.
Bu yüzden asıl metni Arapçadır.
Fakat mesajı:
Allah,
insan,
adalet,
ahlak,
ahiret,
kulluk
gibi evrensel meseleleri ele alır.
Tercümeler:
insanların anlamasına yardım eder.
Ancak tercüme:
Kur’an’ın Arapça aslının birebir kendisi değil, anlamının insan diliyle aktarılmasıdır.
Bu ayrım ilmî açıdan önemlidir.
Yûnus 36 ve 37 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 36:“Onların çoğu ancak zanna uyar. Zan hakikat karşısında hiçbir şey ifade etmez.”
demişti.
Yûnus 37 hemen ardından:
“Bu Kur’an Allah’tan başkası tarafından uydurulmuş değildir.”
diyor.
Bu geçiş çok anlamlıdır.
Önce:
zanna karşı hakikat
ölçüsü konuluyor.
Ardından Kur’an:
kendi kaynağı hakkındaki iddiasını ortaya koyuyor.
Yani insanın:
“Kur’an uydurmadır.”
veya:
“Kur’an vahiydir.”
gibi büyük iddialarda bulunurken yalnızca kanaatle değil, delil ve araştırmayla hareket etmesi gerekir.
Kur’an muhatabını düşünmeye çağırır.
Sonuç: Yûnus Suresi 37. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 37. ayet Kur’an’ın kendi kimliği hakkında yaptığı en açık açıklamalardan biridir:“Bu Kur’an Allah’tan başkası tarafından uydurulabilecek değildir.”
Bu cümle Kur’an'ın temel iddiasını ortaya koyar.
Kur’an kendisini:
Hz. Muhammed’in edebî eseri,
siyasi manifestosu,
kişisel din projesi
olarak tanımlamaz.
Kendisini:
Allah’ın vahyi
olarak sunar.
Bu, son derece büyük bir iddiadır.
Ve böylesine büyük bir iddia:
ciddiyetle araştırılmayı
hak eder.
Kur’an zaten Yûnus Suresi boyunca insanı bunun için düşünmeye çağırmaktadır.
Bir yerde:
“Ben bundan önce aranızda bir ömür yaşadım; aklınızı kullanmıyor musunuz?”
demişti.
Başka yerde:
“Zan hakikat karşısında hiçbir şey ifade etmez.”
dedi.
Şimdi ise:
“Bu Kur’an uydurulmuş değildir.”
diyor.
Böylece Kur’an'ın yaklaşımı:
“Hiç düşünmeden kabul et.”
şeklinde kurulmaz.
Muhatabına:
bak,
düşün,
geçmişi değerlendir,
iddiaları karşılaştır,
sonra hüküm ver
çağrısı yapılır.
Ayetin ikinci büyük mesajı Kur’an’ın vahiy tarihindeki yeridir.
Kur’an kendisini:
insanlığın daha önce hiçbir zaman duymadığı,
önceki peygamberlerle hiçbir ilişkisi olmayan
bir mesaj gibi sunmaz.
Tam tersine:
“Kendisinden öncekileri doğrular.”
der.
Bu:
İbrahim’in Allah’ı ile
Musa’nın Allah’ının
İsa’nın Allah’ının
Muhammed’in Allah’ının
başka başka ilahlar olmadığı
anlamına gelir.
Kur’an’ın öğretisinde kaynak:
aynı Allah’tır.
Peygamberler farklı zamanlarda gelir.
Bazı hukukî hükümler değişebilir.
Toplumların şartları farklı olabilir.
Ama temel çağrı:
Allah’a kulluk
olarak devam eder.
Bu durum aynı zamanda dinler arası konuşmada büyük bir hassasiyet gerektirir.
Kur’an önceki vahiyleri tanır.
Ama bu:
bugün herhangi bir dinî metnin her yorumunun
ve her tarihsel biçiminin
otomatik olarak Kur’an tarafından onaylandığı
anlamına gelmez.
Tasdik ile birebir metinsel özdeşlik aynı şey değildir.
Bu ayrım önemlidir.
Ayet ardından Kur’an’ın:
“Kitabı ayrıntılı açıkladığını”
söyler.
Kur’an insanı yalnızca:
“Allah vardır.”
cümlesiyle bırakmaz.
İmanın:
ahlaka,
ibadete,
adalete,
insan ilişkilerine,
ölüm ve ahiret anlayışına
nasıl yansıması gerektiğini anlatır.
Fakat buradan:
“Dünyadaki bütün teknik bilimlerin bütün ayrıntıları Kur’an’da gizli kodlarla vardır.”
sonucunu çıkarmak doğru olmaz.
Kur’an:
insana fizik laboratuvarı kurmayı öğretmek için değil,
hidayet vermek
için gönderilmiştir.
Bu onun bilim karşıtı olduğu anlamına gelmez.
Tam tersine:
doğaya bakmaya,
düşünmeye,
akletmeye
çağırır.
Ama her yeni bilimsel teoriyi:
zorla bir ayetin içine yerleştirip:
“Kur’an bunu 1400 yıl önce aynen söylemişti.”
demek her zaman sağlıklı değildir.
Bilimsel modeller değişebilir.
Kur’an’ın hidayet mesajını geçici bilimsel teorilere bağımlı hâle getirmemek gerekir.
Ayetin:
“Onda şüphe yoktur.”
ifadesi de çok önemlidir.
Bu, Kur’an'ın kendi ilahî kaynağı konusundaki kesinliğidir.
Fakat bir insanın zihninde soru çıkması:
Kur’an’a hakaret değildir.
İnsan:
“Bunu anlamadım.”
diyebilir.
“Neden böyle?”
diye sorabilir.
Araştırabilir.
Bir tefsiri yeterli bulmayabilir.
Başka yorumlara bakabilir.
Asıl mesele:
soruyu samimiyetle hakikate ulaşmak için mi,
yoksa cevabı ne olursa olsun reddetmek için mi
sorduğudur.
Samimi araştırma ile kasıtlı reddediş birbirine karıştırılmamalıdır.
Bu ayetin bir başka önemli mesajı da:
vahiy ile yorum arasındaki farktır.
Kur’an:
Allah’ın vahyidir.
Ama benim Kur’an’dan anladığım şey:
benim yorumumdur.
Bir müfessirin söylediği:
onun ilmî yorumudur.
Bir tercüme:
çevirmenin anlam aktarımıdır.
Bu yüzden bir insan:
“Benim yorumumu reddeden Kur’an’ı reddetmiş olur.”
diyemez.
Bu, insan yorumunu vahiy seviyesine çıkarmak olur.
Tefsirlerde farklı açıklamalar bulunabilir.
Bunun olması Kur’an'ın eksikliği değil, insanın dil ve anlam üzerinde çalışma ihtiyacının doğal sonucudur.
Ayet sonunda:
“Âlemlerin Rabbinden.”
der.
Belki bu ifade bütün ayetin en büyük ufkunu açar.
Kur’an'ın iddiasına göre bu mesaj:
bir aşiretin çıkarına,
bir milletin üstünlüğüne,
bir coğrafyanın yerel kutsallığına
dayanmaz.
Kaynağı:
Rabbi’l-âlemîn’dir.
Âlemlerin Rabbi.
Bu nedenle Müslüman için din:
ırk üstünlüğü oluşturma aracı değildir.
Allah:
Türklerin Rabbi olduğu gibi,
Arabın da,
Afrikalının da,
Avrupalının da,
Asyalının da,
bütün insanlığın Rabbidir.
Hiçbir millet Allah üzerinde özel mülkiyet hakkına sahip değildir.
Bu anlayış insanı hem tevhid hem de insanlık bakımından büyük bir tevazuya çağırır.
Ve belki Yûnus Suresi 37. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Kur’an hakkında hüküm verirken gerçekten metni, mesajını, tarihini ve ortaya koyduğu delilleri araştırıyor muyuz, yoksa Yûnus 36’da uyarıldığımız gibi yalnızca zannımıza mı uyuyoruz; ayrıca Kur’an’ı Allah’ın vahyi kabul ediyorsak, onu kendi arzu ve yorumlarımıza göre değiştirmek yerine hayatımızı onun hakikat çağrısına göre değiştirmeye hazır mıyız?
