Yûnus Suresi 29. Ayette “Bizimle Sizin Aranızda Şahit Olarak Allah Yeter; Doğrusu Biz Sizin Bize Kulluk Ettiğinizden Habersizdik” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 29. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Bizimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter. Doğrusu biz sizin bize kulluk etmenizden habersizdik.”
Ayetin Arapçası:
“Fe-kefâ billâhi şehîden beynenâ ve beynekum in kunnâ an ibâdetikum le-gâfilîn.”
şeklindedir.
Bu ayet, Yûnus Suresi 28. ayetin doğrudan devamıdır.
Bir önceki ayette Allah’a ortak koşulan varlıkların:
“Siz bize kulluk etmiyordunuz.”
dedikleri anlatılmıştı.
Şimdi bu sözlerini daha da güçlendiriyorlar:
“Bizimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter. Biz sizin bu ibadetinizden habersizdik.”
Yani dünyada kurulmuş olan sahte kutsallık ilişkisi ahirette reddedilmektedir.
“Allah Şahit Olarak Yeter” Ne Demektir
Ayette:“Fe-kefâ billâhi şehîden...”
denilir.
Yani:
“Şahit olarak Allah yeter.”
İnsanların şahitliği:
eksik olabilir.
Yanlış hatırlayabilirler.
Bir olayı görmemiş olabilirler.
Yalan söyleyebilirler.
Allah’ın şahitliği ise böyle değildir.
Allah:
ne olduğunu,
kim ne yaptığını,
niyetlerin ne olduğunu,
kimin kime ne atfettiğini
eksiksiz bilir.
Bu yüzden nihai anlaşmazlıkta:
en kesin şahit Allah’tır.
Allah’ın “Şahit” Olması İnsan Şahitliğine Benzer mi
Hayır.İnsan şahit:
bir olayı görür
ve sonradan anlatır.
Allah ise bir şeyi görmek veya duymak suretiyle sonradan öğrenmez.
Allah’ın bilgisi:
eksiksizdir.
Bu nedenle:
“Allah şahittir.”
ifadesi, Allah’ın olayların hakikatini tam olarak bildiğini ve nihai hükmü buna göre vereceğini anlatır.
Allah’ın şahitliği:
bilgi eksikliğini gidermek için yapılan bir tanıklık değildir.
Bu Ayette Kim Konuşuyor
Bağlamda konuşanlar, insanların Allah’a ortak koştukları “şurakâ”, yani sözde ortaklardır.Yûnus 28’de:
“Siz de ortak koştuklarınız da yerinizde kalın.”
denilmiş,
ardından aralarının ayrıldığı bildirilmişti.
Sonra ortak koşulanlar:
“Siz bize kulluk etmiyordunuz.”
demişlerdi.
Yûnus 29 ise onların sözünün devamıdır:
“Allah bizimle sizin aranızda şahittir; biz sizin ibadetinizden habersizdik.”
Buradaki sahne bir hesap günü yüzleşmesidir.
“Biz Sizin Bize Kulluk Ettiğinizden Habersizdik” Ne Demektir
Ayette:“in kunnâ an ibâdetikum le-gâfilîn”
denilir.
Yani:
“Biz sizin ibadetinizden gerçekten habersizdik.”
Bu ifade, kendilerine kutsal güç yüklenen varlıkların insanların ibadetini sahiplenmediğini gösterir.
İnsanlar:
onları çağırmış,
onlara adak adamış,
onları ilahî aracı veya ortak görmüş
olabilir.
Fakat ahirette bu varlıklar:
“Biz böyle bir ibadeti istemedik, böyle bir ilahî konumun sahibi değildik.”
anlamına gelen bir tavırla insanlardan uzaklaşırlar.
Putlar Zaten Cansızsa Nasıl “Habersizdik” Diyebilir
Bu konuda birkaç husus vardır.Birincisi:
Kur’an’daki “ortaklar” ifadesi yalnızca cansız putlarla sınırlı olmak zorunda değildir.
İnsanların ilahlaştırdığı:
melekler,
cinler,
insanlar
ve başka varlıklar da bu bağlamda düşünülebilir.
İkincisi:
cansız putların zaten insanların ibadetinden gerçek anlamda haberdar olmaması mümkündür.
Üçüncüsü:
ahiret sahnesinde Allah dilerse konuşma özelliği olmayan bir varlığa konuşma ve şahitlik etme imkânı verebilir.
Dolayısıyla burada tefsirlerde farklı açıklamalar bulunabilir; ayetin ana mesajı ise nettir:
Allah dışında kutsallaştırılan varlıklar, kendilerine yüklenen ilahî konumu kurtarıcı bir güç olarak taşıyamazlar.
Bir Salih İnsan Kendisine Yapılan Aşırı Yüceltmeden Habersiz Olabilir mi
Evet.Bir insan yaşarken:
Allah’a kulluğu öğretmiş olabilir.
Öldükten yüzyıllar sonra insanlar onun hakkında:
söylemediği sözler,
istemediği ritüeller,
sahip olmadığı güçler
üretebilir.
Bu durumda o kişinin:
“Ben bunu istemedim.”
demesi son derece anlamlıdır.
Bir insanı sevmenin doğru yolu ona sahip olmadığı ilahî nitelikleri vermek değildir.
Gerçek salih kişiler insanları kendilerine değil, Allah’a yönlendirirler.
Peygamberlerin İlahlaştırılması Açısından Ayet Ne Öğretir
Kur’an’ın genel öğretisine göre bütün peygamberler:Allah’ın kulları ve elçileridir.
Görevleri:
insanların kendilerine ibadet etmesini sağlamak değil,
Allah’a ibadet etmelerini sağlamaktır.
Bu nedenle bir peygambere:
Allah’a ait bağımsız güç,
mutlak gayb bilgisi,
Allah’tan bağımsız kurtarma yetkisi
vermek peygamberin getirdiği tevhid mesajıyla çelişir.
Peygambere gerçek saygı:
onu ilahlaştırmak değil, onun gösterdiği Allah yolunu izlemektir.
Hz. Muhammed’i Çok Sevmek Bu Ayetle Çelişir mi
Hayır.Hz. Muhammed’i sevmek:
İslam imanının önemli boyutlarından biridir.
Onu:
örnek almak,
sünnetine değer vermek,
ona salât ve selâm getirmek
ilahlaştırma değildir.
Sorun sevgi değil:
sevginin ilahî yetki atfetmeye dönüşmesidir.
Hz. Muhammed:
Allah’ın kulu ve elçisidir.
Onun değeri çok büyüktür.
Ama:
Allah değildir.
Sevgi ile tevhid arasında doğru sınır korunmalıdır.
İnsan Birine İbadet Ettiğini Fark Etmeden Onu Aşırı Yüceltebilir mi
Bazen insan kendi davranışını:“Ben ibadet etmiyorum, sadece çok saygı duyuyorum.”
diye tanımlayabilir.
Burada yalnızca kelimeye değil, davranışın niteliğine bakmak gerekir.
Birine:
dua etmek,
Allah’a ait bağımsız güç atfetmek,
onu kaderin mutlak sahibi saymak
ile:
saygı göstermek,
ondan bilgi öğrenmek,
onu sevmek
aynı şey değildir.
Fakat bu konuda insanları kolayca:
“Sen şu kişiye tapıyorsun.”
diye suçlamak da doğru değildir.
İbadet ve şirk gibi ağır hükümler:
delilsiz, dikkatsiz ve hakaret amacıyla kullanılmamalıdır.
“Allah Aramızda Şahittir” Sözü Neden Bu Kadar Güçlüdür
Çünkü iki taraf arasında büyük bir iddia vardır.İnsanlar dünyada adeta:
“Biz sizi Allah katında bize yardım edecek varlıklar olarak gördük.”
demektedir.
Kutsallaştırılan varlıklar ise:
“Biz böyle bir şeyi kabul etmedik.”
der.
Peki hakikat nedir?
Ayet:
“Allah şahittir.”
der.
Yani hiç kimsenin:
hikâyesini değiştiremeyeceği,
kanıtı yok edemeyeceği,
gerçeği propaganda ile örtemeyeceği
bir mahkeme vardır.
Orada hakikat eksiksiz biçimde bilinir.
İnsan Din Adına Başkasına Söylemediği Bir Sözü Atfedebilir mi
Bu ayetin önemli ahlaki sonuçlarından biri de budur.Bir âlim:
bir şey söylememiştir.
Ama insanlar:
“Falanca hoca böyle dedi.”
diye yayabilir.
Bir peygambere:
söylemediği bir söz
isnat edilebilir.
Bir tarihî şahsiyetin:
hiç savunmadığı bir düşünce
ona mal edilebilir.
Bu da ciddi bir sorumluluktur.
Özellikle dinî konularda:
“Kim söyledi?”
“Kaynak nedir?”
soruları önemlidir.
Birinin adına uydurulmuş söz yaymak, o kişinin gerçek öğretisini çarpıtabilir.
Bu Ayet Uydurma Hadisler Konusunda da Bir İlke Verir mi
Dolaylı olarak önemli bir ahlaki ilke verir.Hz. Muhammed’in söylemediği bir şeyi:
“Peygamber şöyle buyurdu.”
diye aktarmak son derece ciddi bir meseledir.
Bu nedenle hadis ilminde:
rivayet zincirleri,
râvilerin güvenilirliği,
metin değerlendirmesi
gibi ayrıntılı yöntemler geliştirilmiştir.
Bugün de internette:
güzel göründüğü için,
duygusal olduğu için,
çok paylaşıldığı için
bir sözü hadis ilan etmek doğru değildir.
Güzel söz ≠ hadis.
Kaynak kontrol edilmelidir.
Birinin Kendisini İlahlaştırmayı İstememesi, Onu İlahlaştıranların Sorumluluğunu Ortadan Kaldırır mı
Hayır.Tam tersine ayetin sahnesinde bu ayrım açık hâle gelir.
Kutsallaştırılan varlık:
“Ben bunu istemedim.”
diyebilir.
Fakat onu ilahlaştıran insanın:
neden böyle yaptığı,
hangi delile dayandığı,
kendisine ulaşan hakikate nasıl davrandığı
ayrıca değerlendirilir.
Bir insan:
“Ben öyle öğrendim.”
diyebilir.
Bu durumun derecesini Allah adaletle değerlendirir.
Ama gelenek:
bir şeyi otomatik olarak doğru hâle getirmez.
Atalar yaptı diye her uygulama hakikat olmaz.
İnsan Başkasının Günahını Üstlenir mi
Kur’an’ın genel ilkesine göre hiç kimse başkasının günah yükünü otomatik olarak taşımaz.Fakat bir insan başkalarını:
yanlışa yönlendirmiş,
aldatmış,
yanlış bir uygulama başlatmış
ise kendi eylemi nedeniyle ayrıca sorumlu olabilir.
Buna karşılık yanlış yönlendirilen kişi de kendi:
bilgisi,
imkânı,
niyeti,
tercihleri
ölçüsünde değerlendirilir.
Allah’ın hesabı basit bir:
“Herkes aynı derecede suçludur.”
mantığı değildir.
Allah:
her insanın şartını eksiksiz bilir.
Allah’ın Şahitliği İnsanların Bütün Bahanelerini Ortadan Kaldırır mı
Allah neyin gerçek mazeret,neyin uydurma bahane
olduğunu bilir.
İnsan dünyada kendisini bile kandırabilir.
“Ben kötü niyetli değildim.”
diyebilir.
Oysa niyetini başka şeyler yönlendirmiş olabilir.
Veya tam tersine dışarıdan yanlış görünen bir durumda kişinin gerçekten bilmediği veya gücünün yetmediği bir yön olabilir.
İnsanlar bunu göremeyebilir.
Allah görür.
Bu nedenle ilahî hesap:
insan mahkemelerinden daha eksiksizdir.
Gerçek mazeret kaybolmaz.
Sahte mazeret de Allah’tan saklanmaz.
Ayet Körü Körüne Taklit Hakkında Ne Öğretir
İnsan başkasından bilgi öğrenebilir.Herkes bütün dinî ilimlerde uzman olmak zorunda değildir.
Uzmanlara danışmak doğaldır.
Ama:
“Falanca söyledi, o hâlde artık hiçbir delile bakmaya gerek yok.”
şeklindeki mutlak teslimiyet tehlikeli olabilir.
Âlim:
değerlidir,
ama yanılabilir.
Mezhep:
önemli bir ilmî gelenektir,
ama mezhebin herhangi bir insan âlimi vahiy değildir.
Dinî otorite:
rehber olabilir,
ama Allah’ın yerine geçmez.
Takip etmek ile ilahlaştırmak arasında sınır vardır.
Yûnus 28 ve 29 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 28’de hesap günü:şirk koşanlarla,
ortak koştukları varlıklar
bir araya getiriliyor.
Sonra araları ayrılıyor.
Ortak koşulanlar:
“Siz bize kulluk etmiyordunuz.”
diyor.
Yûnus 29’da ise:
“Bizimle sizin aranızda Allah şahit olarak yeter. Biz sizin ibadetinizden habersizdik.”
diyorlar.
Bu iki ayetin verdiği mesaj birlikte çok güçlüdür:
Dünyada kurulmuş olan sahte kutsallık ilişkisi ahirette parçalanacaktır.
Kişinin:
“Ben onu kurtarıcı kabul etmiştim.”
demesi kurtarıcıyı gerçekten var etmez.
Allah tarafından verilmemiş bir ilahî yetkiyi insan kendi inancıyla üretemez.
Sonuç: Yûnus Suresi 29. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 29. ayet bir önceki ayette başlayan büyük yüzleşmenin devamıdır.Dünyada bazı insanlar:
bir putu,
bir insanı,
bir meleği,
bir kutsallaştırılmış varlığı
Allah’a ortak kabul etmiş olabilir.
O varlığa:
dua etmiş,
ondan bağımsız yardım beklemiş,
onu Allah katında kendisini mutlaka kurtaracak güç olarak görmüş
olabilir.
Hesap günü ise bütün bu iddialar sınanır.
Ve kutsallaştırılan varlıklar:
“Bizimle sizin aranızda Allah şahit olarak yeter.”
der.
Bu cümle olağanüstü güçlüdür.
Çünkü insan dünyada kendi inancına dayanarak bir gerçeklik oluşturduğunu sanabilir.
Bir kişiyi:
yanılmaz ilan edebilir.
Bir varlığı:
kutsal sayabilir.
Bir geleneğe:
ilahî köken yükleyebilir.
Ama insanın:
bir şeye inanması, onu gerçekten öyle yapmaz.
Hakikat:
bizim kanaatimizden bağımsızdır.
Bir insan hakkında:
“O kesin Allah’ın özel yetkilerine sahiptir.”
demek o kişiye bu yetkileri vermez.
Bir âlime:
“Asla yanılmaz.”
demek onu vahiy sahibi yapmaz.
Bir lidere:
“O olmadan hiçbir şey olmaz.”
demek onu kaderin yöneticisi yapmaz.
Bir mala:
“Beni her şeyden korur.”
demek mala ölümsüzlük gücü kazandırmaz.
İşte tevhidin büyük özgürleştirici yönlerinden biri burada ortaya çıkar:
Yaratılmış olanı gerçek yerine koy.
Ne küçümse.
Ne de ilahlaştır.
Peygamber peygamberdir.
Âlim âlimdir.
Anne anne.
Baba baba.
Lider lider.
Para paradır.
Teknoloji teknolojidir.
Hepsinin değeri olabilir.
Ama Allah:
Allah’tır.
Bu sınır korunduğunda insan:
insanlara hak ettikleri sevgiyi verebilir
ve yine de Allah’a ait olan yeri yalnız Allah’a bırakabilir.
Ayetin:
“Biz sizin bize kulluk ettiğinizden habersizdik.”
sözü de başka bir büyük gerçeği hatırlatır.
Bir insanı ölümünden sonra bile yanlış biçimde temsil etmek mümkündür.
Belki o kişi hayatı boyunca:
“Yalnız Allah’a kulluk edin.”
dedi.
Yüzyıllar sonra insanlar onun adına:
hiç söylemediği şeyler üretti.
Kendisine:
hiç istemediği güçler atfetti.
Bu durumda gerçek bağlılık:
o kişiyi ne kadar çok yücelttiğinle değil,
onun gerçekten ne öğrettiğini ne kadar dürüst koruduğunla ölçülür.
Bu özellikle Hz. Muhammed açısından çok önemli bir ilkedir.
Peygamberi sevmek:
onu Allah’ın konumuna yükseltmek değildir.
Tam tersine Peygamber’in en temel çağrısı:
“Allah’a kulluk edin.”
çağrısıdır.
Dolayısıyla peygambere sadakatin en büyük biçimlerinden biri:
onun getirdiği tevhidi korumaktır.
Ayet ayrıca dinî bilgi konusunda da büyük bir sorumluluk getirir.
Bir sözü:
“Allah dedi.”
demeden önce kontrol et.
“Peygamber dedi.”
demeden önce kaynak ara.
“Falanca âlim böyle söyledi.”
demeden önce gerçekten söyleyip söylemediğine bak.
Çünkü insanlar bazen iyi niyetle bile:
söylenmemiş sözleri
kişilere atfedebilirler.
Bir mesaj sosyal medyada dolaşıyor diye:
hadis olmaz.
Bir sözün altında ünlü bir âlimin adı yazıyor diye:
gerçekten ona ait olmaz.
Kaynak, dinî dürüstlüğün parçasıdır.
Yûnus 29’un:
“Allah şahittir.”
ifadesi ise insana çok büyük bir güven de verir.
Belki hakkında yalan söylendi.
Söylemediğin söz sana atfedildi.
Niyetin yanlış anlatıldı.
Kendini herkese açıklayamadın.
İnsanların tamamını ikna edemedin.
Ama hakikat gerçekten sendeyse:
Allah biliyor.
Bu, insanın hiçbir zaman kendini savunmaması gerektiği anlamına gelmez.
Elbette hakkını savunabilir.
Delil gösterebilir.
Yanlış bilgiyi düzeltebilir.
Fakat sonunda bilmelidir ki:
hakikatin nihai şahidi insanların alkışı değil Allah’tır.
Bu nedenle insan hem başkaları hakkında konuşurken daha dikkatli,
hem de kendisi haksız yere suçlandığında daha dengeli olabilir.
İnsan mahkemesi hata yapabilir.
Toplum yanılabilir.
Kalabalık yalan bir habere inanabilir.
Fakat Allah:
yanılmaz.
Bu ayetin bir başka mesajı da kişisel sorumluluktur.
Ahirette:
“Ben sadece takip ettim.”
cümlesi her şeyi çözmeyebilir.
İnsan:
kime uyduğunu,
neden uyduğunu,
önünde hangi deliller bulunduğunu,
hakikati öğrenme imkânı olup olmadığını
düşünmelidir.
Bu:
“Hiçbir âlime güvenmeyin.”
demek değildir.
Tam tersine güvenilir bilgi ehline danışmak gerekir.
Ama hiçbir insanı:
düşünmenin bittiği nokta
hâline getirmemek gerekir.
Çünkü İslam’da nihai bağlılık:
kişiye değil,
Allah’a ve O’nun hakikatine yönelir.
Ve belki Yûnus Suresi 29. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Sevdiğimiz veya takip ettiğimiz insanlara gerçekten sahip olmadıkları yetkileri mi yüklüyoruz; onların söylemediği şeyleri onlara mal edip sonra bunu din hâline mi getiriyoruz, yoksa her iddiayı hakikat ve delil ölçüsünde değerlendirip, aramızdaki nihai şahidin Allah olduğunu bilecek kadar dürüst davranabiliyor muyuz?
