Yûnus Suresi 21. Ayette “İnsanlara Dokunan Bir Sıkıntıdan Sonra Rahmet Tattırdığımızda Ayetlerimiz Hakkında Hemen Bir Düzen Kurarlar; De ki: Allah’ın Tedbiri Daha Süratlidir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 21. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“İnsanlara, kendilerine dokunan bir sıkıntının ardından bir rahmet tattırdığımızda, bir de bakarsın ki ayetlerimiz hakkında hemen bir düzen kurmaya girişirler. De ki: ‘Allah’ın tedbiri daha süratlidir.’ Şüphesiz elçilerimiz kurmakta olduğunuz düzenleri yazmaktadır.”
Bir önceki ayette bazı insanlar:
“Ona Rabbinden bir mucize indirilseydi ya!”
diyorlardı.
Cevap olarak:
“Gayb Allah’a aittir.”
denilmişti.
Yûnus 21 ise insanın başka bir çelişkisini gösterir:
Sıkıntı giderilir.
Rahmet gelir.
İnsan rahatlar.
Fakat bazıları bunun ardından şükretmek yerine Allah’ın ayetlerine karşı yeniden mücadele etmeye başlayabilir.
“İnsanlara Bir Rahmet Tattırdığımızda” Ne Demektir
Ayette:“ve izâ ezaknâ’n-nâse rahmeten”
denilir.
Yani:
“İnsanlara bir rahmet tattırdığımızda...”
“Rahmet” burada geniş bir anlam taşıyabilir.
Sağlık,
yağmur,
bolluk,
tehlikeden kurtuluş,
maddi rahatlık,
güvenlik
gibi nimetler bunun içinde düşünülebilir.
“Tattırmak” ifadesi ise nimetin fiilen yaşanmasını ve hissedilmesini anlatır.
İnsan Allah’ın rahmetini yalnızca teorik olarak duymaz; bazen hayatında doğrudan yaşar.
“Sıkıntı Kendilerine Dokunduktan Sonra” Ne Anlama Gelir
Ayette:“min ba‘di darrâe messethum”
denilir.
Yani:
“Kendilerine dokunan bir sıkıntıdan sonra...”
Bu sıkıntı:
hastalık,
kıtlık,
korku,
ekonomik darlık
veya başka bir zorluk olabilir.
Ayet özellikle:
sıkıntı → rahatlama
geçişine dikkat çeker.
Çünkü insanın gerçek karakteri bazen yalnızca zorlukta değil, zorluk geçtikten sonra daha açık biçimde ortaya çıkar.
Her Sıkıntı Allah’ın Cezası mıdır
Hayır.Bu ayrım çok önemlidir.
Bir insanın:
hastalanması,
parasını kaybetmesi,
doğal afete uğraması,
yakınını kaybetmesi
otomatik olarak:
“Allah onu cezalandırıyor.”
anlamına gelmez.
Peygamberler de sıkıntı yaşamıştır.
Salih insanlar da hastalanabilir.
Çocuklar da acı çekebilir.
Yûnus 21’in amacı her sıkıntının gizli sebebini bize öğretmek değil, sıkıntıdan sonra gelen rahmete insanın nasıl karşılık verdiğini sorgulamaktır.
Rahatlığa Kavuşmak Allah’ın O Kişiden Kesin Razı Olduğunu mu Gösterir
Hayır.Bir kişinin:
işlerinin düzelmesi,
servetinin artması,
sağlığına kavuşması,
rahat yaşaması
Allah’ın onun bütün davranışlarını onayladığı anlamına gelmez.
Nimet:
rahmet olabilir.
Ama aynı zamanda imtihan da olabilir.
İnsan sıkıntıda sabırla,
nimette ise şükür ve sorumlulukla sınanır.
Bu nedenle:
dünyevî rahatlık ≠ kesin ilahî rıza.
“Ayetlerimiz Hakkında Bir Düzen Kurarlar” Ne Demektir
Ayette:“izâ lehum mekrun fî âyâtinâ”
ifadesi vardır.
“Mekr”:
gizli düzen,
plan,
tuzak,
bir şeyi etkisizleştirmek amacıyla yürütülen hesap
anlamlarına gelebilir.
Burada Allah’ın ayetlerine karşı:
onları itibarsızlaştırmak,
alay etmek,
insanları vahiyden uzaklaştırmak,
hakikatin etkisini kırmaya çalışmak
gibi tavırlar düşünülebilir.
Yani kişi yalnızca:
“Ben inanmadım.”
demiyor.
Hakikatin başkalarına ulaşmasını engellemek için aktif bir karşı çalışma yürütüyor olabilir.
Ayetlerle “Tuzak Kurmak” Nasıl Olabilir
Örneğin bir insan:ayetin anlamını bilerek çarpıtabilir.
Mesaj sahibini karalayabilir.
İnsanların vahyi dinlemesini engelleyebilir.
Doğru bilgiyi gizleyebilir.
Bir gerçeği delille tartışmak yerine:
alay, propaganda veya manipülasyon
kullanabilir.
Bu tür davranışlar ayetin işaret ettiği “mekr” kavramının anlam alanında düşünülebilir.
Ancak her eleştiri:
“Allah’ın ayetlerine tuzak kurmak”
değildir.
Samimi itiraz,
soru,
araştırma
ve eleştirel düşünme başka şeydir.
Kur’an’ı Eleştirmek veya Soru Sormak Bu Ayete Girer mi
Hayır, otomatik olarak girmez.Bir insan:
“Bu ayeti anlamadım.”
diyebilir.
“Burada neden böyle deniyor?”
diye sorabilir.
Bir tefsire katılmayabilir.
Tarihsel veya dilsel bir mesele üzerinde tartışabilir.
Bunlar tek başına:
“mekr”
değildir.
Yûnus Suresi daha önce:
“Aklınızı kullanmayacak mısınız?”
diye sormuştu.
Dolayısıyla:
samimi sorgulama ≠ düşmanca tuzak.
Mekr, hakikati anlamaya çalışmaktan çok onu etkisizleştirmek veya bilinçli biçimde çarpıtmak yönünde bir tavırdır.
İnsan Rahata Kavuşunca Neden Yeniden Gaflete Düşebilir
Çünkü sıkıntı sırasında insan kendi zayıflığını daha açık görür.Rahatlık geldiğinde ise:
kontrol hissi geri döner.
İnsan:
“Ben hallettim.”
demeye başlayabilir.
Daha önce:
Allah’a yalvarırken,
rahatlayınca:
kendi gücünü mutlaklaştırabilir.
Yûnus 12’de de benzer bir insan psikolojisi anlatılmıştı:
Sıkıntıdayken dua eder.
Sıkıntı giderildiğinde:
sanki hiç dua etmemiş gibi geçip gider.
Yûnus 21 bu unutkanlığın daha ileri bir boyutunu gösterir:
Rahmeti aldıktan sonra ayetlere karşı mücadeleye bile dönebilir.
“De ki: Allah’ın Mekri Daha Süratlidir” Ne Anlama Gelir
Ayette:“kulillâhu esra‘u mekrâ”
denilir.
Kelime kelime:
“De ki: Allah mekr bakımından daha süratlidir.”
şeklindedir.
Burada Allah hakkında kullanılan “mekr” kelimesini insanlar arasındaki:
yalancılık,
hainlik,
ahlaksız tuzakçılık
anlamında düşünmek doğru değildir.
Allah:
zulmetmez, yalan söylemez, masumları hileyle kandırmaz.
Burada anlam:
insanların Allah’ın ayetlerine karşı kurdukları planların Allah’ın hükmünü aşamayacağı,
Allah’ın bu planları boşa çıkarabilecek,
karşılığını verebilecek
ve onları kendi hesapları içinde yakalayabilecek mutlak kudrete sahip olduğudur.
Allah’ın “Plan Kurması” İnsanların Plan Kurmasına Benzer mi
Hayır.Aynı kelimenin Allah ve insan için kullanılması, mahiyetin aynı olduğu anlamına gelmez.
İnsan:
eksik bilgiyle plan yapar.
Yanılabilir.
Haksız amaç taşıyabilir.
Başkasını aldatmaya çalışabilir.
Allah ise:
her şeyi bilir, adildir ve hiçbir şeye muhtaç değildir.
Bu nedenle Allah’a nispet edilen “mekr”, bağlamda:
kötü planları boşa çıkarma, hak ettikleri karşılığı verme ve insan planının üzerinde hüküm yürütme
şeklinde anlaşılmalıdır.
Allah’a insanlardaki ahlaki kusurlar nispet edilmemelidir.
İnsan Allah’ı Planlarıyla Yenebilir mi
Kur’an’ın cevabı:Hayır.
İnsan:
vahyi susturmaya,
gerçeği gizlemeye,
insanları kandırmaya
çalışabilir.
Bir süre başarılı gibi de görünebilir.
Fakat insanın bilgisi:
sınırlıdır.
Ömrü:
sınırlıdır.
Kontrolü:
sınırlıdır.
Allah’ın bilgisi ve hükmü ise insanın hesaplarının ötesindedir.
Bu nedenle ayet insana:
“Planının seni mutlak güç sahibi yaptığını sanma.”
diye uyarır.
Kötü Bir Planın Dünyada Başarılı Olması Ayetle Çelişir mi
Hayır.İnsan bazen:
yalanla,
propagandayla,
zulümle,
hileyle
kısa süreli başarı elde edebilir.
Bu, Allah’ın onun planını onayladığı anlamına gelmez.
Kur’an'ın bakışı yalnızca:
“Bugün kim kazandı?”
sorusuyla sınırlı değildir.
Nihai hesap:
ahireti de kapsar.
Bazen yanlış plan dünyada sonuç verir ama insan ahlaki ve uhrevî olarak kaybeder.
Bu nedenle kısa vadeli başarı:
haklılığın kesin kanıtı değildir.
“Elçilerimiz Yazmaktadır” Kimleri İfade Eder
Ayette:“inne rusulenâ yektubûne mâ temkurûn”
denilir.
Yani:
“Şüphesiz elçilerimiz kurduğunuz düzenleri yazmaktadır.”
Buradaki “elçiler” genel olarak insan peygamberlerden ziyade amelleri kaydeden melekler olarak anlaşılmıştır.
İnsanın:
açık,
gizli,
planlı
davranışları Allah’ın bilgisinin dışında değildir.
Bu kayıt:
Allah’ın bilmek için meleklere ihtiyaç duyması
anlamına gelmez.
Allah zaten bilir.
Meleklerin yazması, ilahî hesap düzeninin bir parçasıdır.
Allah Zaten Biliyorsa Neden Melekler Amelleri Yazıyor
Allah’ın bilgisi:tamdır.
Meleklerin kayıt tutması Allah’ın:
“Ne yaptıklarını bilmiyordum.”
demesi için değildir.
Bu kayıt:
insanın yaptıklarının korunması,
hesabın adaletinin ortaya konması,
şahitlik ve kayıt düzeninin gerçekleşmesi
ile ilişkilendirilebilir.
Bu nedenle:
ilahî bilgi ≠ kayıt ihtiyacı.
Allah’ın bilgisi bağımsız ve eksiksizdir.
Kayıt ise hesabın yaratılmış düzenindeki bir unsurdur.
“Her Şey Yazılıyor” Demek İnsanların Birbirini Gözetlemesini Meşru Kılar mı
Hayır.Allah’ın insanın gizlisini bilmesi ile insanların:
başkalarının özel hayatını izinsiz gözetlemesi
aynı şey değildir.
Kur’an’da:
tecessüs,
özel hayat,
insan onuru
konusunda başka ahlaki ölçüler vardır.
İlahî kayıt ≠ insanlara sınırsız gözetleme yetkisi.
Bir insan:
“Allah zaten her şeyi biliyor.”
diyerek başkasının:
telefonunu,
mesajlarını,
özel alanını
izinsiz araştırmayı meşrulaştıramaz.
Allah’ın bilgisi ilahîdir; insanın mahremiyet ihlali başka bir ahlaki meseledir.
Rahmetten Sonra Nankörlük Neden Daha Ağır Görünebilir
Çünkü insan sıkıntıdayken ne kadar muhtaç olduğunu görmüştür.Sonra rahatlatılmıştır.
Bu yaşanmış tecrübe insanda:
şükür,
tevazu,
hatırlama
üretmesi beklenirken tam tersine:
gaflet,
kibir
ve hakikate karşı mücadele
üretiyorsa çelişki daha belirgin hâle gelir.
İnsan:
yardımı aldıktan sonra yardım eden Rabbini unutmakla kalmıyor, O’nun ayetlerine karşı düzen kurmaya başlıyor.
Ayetin eleştirdiği ahlaki kopuş budur.
Yûnus 20 ve 21 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 20’de bazı insanlar:“Neden ona bir mucize gelmiyor?”
diyordu.
Yûnus 21’de ise insanlara bir rahmet tattırıldığında bazılarının:
ayetler hakkında düzen kurmaya
başladığı anlatılıyor.
İki ayet birlikte önemli bir gerçeği düşündürür:
İnsanın problemi her zaman:
“Yeterince işaret görmedim.”
olmayabilir.
Bazen işaret geldiğinde bile:
başka açıklama,
başka bahane,
başka mücadele
üretebilir.
Bu yüzden hakikati ararken temel soru şudur:
Gerçekten delilin peşinde miyim, yoksa kabul etmemek için sürekli yeni bir yol mu buluyorum?
Sonuç: Yûnus Suresi 21. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 21. ayet insanın çok derin bir çelişkisini ortaya çıkarır:Sıkıntıda Allah’a ihtiyaç duyup, rahatlayınca rahmetin sahibini unutmak.
Fakat ayet bunun da ötesine geçer.
İnsan yalnızca unutmayabilir.
Aldığı rahmetten sonra:
Allah’ın ayetlerine karşı plan kurmaya
başlayabilir.
Bu, nankörlüğün çok ağır bir biçimidir.
Bir insan düşünelim.
Zor bir dönemden geçiyor.
Geceleri dua ediyor.
“Allah’ım beni bundan çıkar.”
diyor.
Sonra durum düzeliyor.
Sağlığına kavuşuyor.
İşi yoluna giriyor.
Korkusu geçiyor.
Birkaç ay sonra o sıkıntıyı sanki hiç yaşamamış gibi davranmaya başlayabilir.
Bu hâli Yûnus 12’de görmüştük.
Yûnus 21 ise bir adım daha ileri gider:
İnsan bazen aldığı rahmeti unutmakla kalmayıp hakikatin kendisine karşı mücadeleye bile dönebilir.
Bu bize çok önemli bir ders verir:
Rahatlık da insanı açığa çıkarır.
Zorluk karakteri gösterir.
Ama nimet de gösterir.
Sıkıntıda herkes:
yardım isteyebilir.
Asıl soru bazen:
Yardım geldikten sonra ne yaptın?
olur.
Şükrettin mi?
Daha merhametli mi oldun?
Başka insanların sıkıntısını daha iyi anlamaya mı başladın?
Yoksa:
“Ben zaten bunu hak etmiştim.”
deyip eski kibrine mi döndün?
Ayetin:
“Allah’ın tedbiri daha süratlidir.”
ifadesi de insanın güç yanılsamasını kırar.
İnsan çok zekice plan yaptığını düşünebilir.
Gerçeği gizleyebilir.
İnsanları manipüle edebilir.
Bir süre başarı sağlayabilir.
Ama bütün bunları:
Allah’ın bilgisi dışında
yapamaz.
İnsanın gizli planı yalnızca başka insanlardan gizlidir.
Allah’tan gizli değildir.
Bu yüzden ayetin sonunda:
“Elçilerimiz kurduğunuz düzenleri yazmaktadır.”
denilir.
Bu ifade insana çok güçlü bir sorumluluk bilinci verir:
Görünmeyen davranış da davranıştır.
İnsanların bilmediği haksızlık da haksızlıktır.
Kimsenin öğrenmediği yalan da yalandır.
Gizli planın ahlaki niteliği, sırf gizli olduğu için değişmez.
Fakat bu ayeti başkalarını gözetlemek için kullanmak büyük hata olur.
Allah’ın:
insanın gizlisini bilmesi
ile:
insanın başkasının özel hayatını zorla araştırması
aynı şey değildir.
Bu ayet:
“Herkesi takip edin.”
demiyor.
Tam tersine sana:
“Sen kimse görmediğinde ne yapıyorsun?”
diye soruyor.
Bu nedenle ayetin ilk muhatabı başkalarının gizli hayatı değil, kendi vicdanımızdır.
Bir başka önemli mesele de Allah hakkında kullanılan:
“mekr”
ifadesidir.
Burada Allah’ı:
insanlar gibi kandıran,
yalan söyleyen,
hileyle masumları tuzağa düşüren
bir varlık gibi düşünmek büyük yanlış olur.
Allah:
adil ve eksiksizdir.
İnsanların kötü planlarına karşı Allah’ın “mekri”:
onların hesaplarını boşa çıkaran,
planlarının sonucunu kendilerine döndüren,
hakikatin üzerinde hüküm kuramayacaklarını gösteren
ilahî karşılık ve tedbir anlamında anlaşılmalıdır.
Yani insan:
Allah’a karşı oyun kazanamaz.
Çünkü karşısında kendisi gibi sınırlı bilgiye sahip başka bir oyuncu yoktur.
İnsan:
yarını tahmin eder.
Allah bilir.
İnsan:
gizler.
Allah görür.
İnsan:
planlar.
Allah planın nereye çıkacağını da bilir.
Bu yüzden Yûnus 21 insana korkudan önce tevazu öğretir:
Kendini mutlak kontrol sahibi sanma.
Bir başka açıdan ayet çok umut vericidir.
Hakikate karşı kötü planlar yapılabilir.
Yalan yayılabilir.
Doğru bilgi bastırılabilir.
İnsan kısa süre:
“Artık gerçek kaybetti.”
diye düşünebilir.
Fakat ayet şunu hatırlatır:
Allah’ın bilgisi ve hükmü hiçbir insan planının gerisinde kalmaz.
Bu, mümine:
pasifleşme
değil,
umutsuzluğa kapılmama
bilinci vermelidir.
İnsan doğru bildiği şeyi:
dürüstçe,
adaletle,
hikmetle
savunur.
Sonucu ise Allah’a bırakır.
Ve belki Yûnus Suresi 21. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Sıkıntımız geçip hayat yeniden düzeldiğinde aldığımız rahmeti gerçekten hatırlıyor muyuz, yoksa daha önce Allah’a ne kadar muhtaç olduğumuzu unutup yeniden gaflete mi dönüyoruz; dahası, kendi planlarımızın ve gizli hesaplarımızın Allah’ın bilgisi ve adaleti dışında kalabileceğini sanacak kadar kendimize güveniyor muyuz?
