Yûnus Suresi 12. Ayette “İnsana Bir Sıkıntı Dokunduğunda Yan Yatarken, Otururken veya Ayaktayken Bize Dua Eder; Sıkıntısını Giderdiğimizde İse Sanki Başına Gelen Sıkıntı İçin Bize Hiç Dua Etmemiş Gibi Geçip Gider” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 12. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“İnsana bir sıkıntı dokunduğunda yan yatarken, otururken veya ayaktayken Bize dua eder. Fakat onun sıkıntısını giderdiğimiz zaman, sanki kendisine dokunan sıkıntı sebebiyle Bize hiç dua etmemiş gibi geçip gider. İşte haddi aşanlara yapmakta oldukları böyle süslü gösterilmiştir.”
Bu ayet insan psikolojisindeki çok tanıdık bir durumu anlatır:
Darda Allah’ı hatırlamak, rahatlayınca unutmak.
Hastalık gelir.
Dua başlar.
Korku gelir.
Allah hatırlanır.
Problem çözülür.
Hayat normale döner.
Ve bazen insan, birkaç gün önce ne kadar içten dua ettiğini bile unutmuş gibi yaşamaya başlar.
“İnsana Bir Sıkıntı Dokunduğunda” Ne Demektir
Ayette:“ve izâ messe’l-insâne’d-durru”
denilir.
Yani:
“İnsana zarar, sıkıntı veya darlık dokunduğunda...”
“Durr”:
hastalık,
acı,
korku,
maddi sıkıntı,
tehlike
gibi insanı zorlayan durumları kapsayabilir.
Ayet tek bir felaket türünden söz etmez.
İnsanın kendisini:
zayıf,
çaresiz,
kontrolü kaybetmiş
hissettiği birçok durum bu anlam alanında düşünülebilir.
İnsan Neden Sıkıntıda Allah’ı Daha Çok Hatırlar
Çünkü sıkıntı insanın kontrol yanılsamasını sarsabilir.Her şey yolundayken insan:
param var,
sağlığım var,
gücüm var,
planım var,
diyebilir.
Sonra beklenmedik bir olay gelir.
Bir hastalık.
Bir kayıp.
Bir tehlike.
Bir gecede insan sahip olduğu şeylerin ne kadar kırılgan olduğunu fark edebilir.
İşte bu noktada insanın içinde çok eski ve derin bir yöneliş uyanabilir:
“Allah’ım yardım et.”
Ayet bu hâli küçümsemiyor.
Asıl eleştiri daha sonra başlıyor.
Sıkıntı Anında Allah’a Dua Etmek Yanlış mıdır
Hayır.Tam tersine dua, insanın Allah’a yönelişidir.
İnsan zor durumda:
yardım isteyebilir,
ağlayabilir,
yalvarabilir,
Allah’a sığınabilir.
Bunda yanlış bir şey yoktur.
Yûnus 12’nin eleştirdiği:
“Sadece sıkıntıda dua ettin.”
olmaktan çok,
“Sıkıntı geçince Allah’ı tamamen unuttun.”
tavrıdır.
Yani problem dua etmek değil, duanın ardından gelen nankörce kopuştur.
“Yan Yatarken, Otururken veya Ayaktayken” Ne Anlama Gelir
Ayette:“de‘ânâ li-cenbihî ev kâiden ev kâimâ”
denilir.
Yani:
“Yan yatarken, otururken veya ayaktayken Bize dua eder.”
Bu üç hâl insanın neredeyse bütün günlük beden durumlarını kapsar.
Mesaj şudur:
Sıkıntı ağırlaştığında insan Allah’ı:
uzanırken,
otururken,
ayaktayken
yani her hâlinde çağırabilir.
Bu ifade duanın yoğunluğunu gösterir.
İnsan artık meseleye ara sıra değil, sürekli dönmektedir.
Ayet Dua İçin Belirli Bir Beden Pozisyonu mu Öğretiyor
Hayır.Buradaki amaç:
“Dua ederken mutlaka bu üç pozisyonu sırayla yapın.”
demek değildir.
Bu, Arapçada insanın bütün hâllerini anlatan kapsamlı bir ifadedir.
Yani:
“Her durumda dua ediyor.”
denmektedir.
İnsan:
ayakta,
oturarak,
uzanarak
Allah’a dua edebilir.
Dua için Allah’a ulaşmayı sağlayan tek bir beden biçimi yoktur.
“Sıkıntısını Giderdiğimizde” Ne Anlama Gelir
Ayette:“felemmâ keşefnâ anhu durrahû”
denilir.
Yani:
“Onun sıkıntısını giderdiğimizde...”
Burada şifa,
çözüm,
kurtuluş
ve ferahlığın nihai kaynağı Allah’a bağlanır.
Fakat bu:
“Doktora gitme.”
demek değildir.
İnsan:
doktora gider,
ilaç kullanır,
yardım ister,
çalışır,
tedbir alır.
Bunlar sebeplerdir.
Kur’an’ın tevhid perspektifi ise şunu hatırlatır:
Sebebi kullan ama nihai kudreti sebebe verme.
Bir Hastalık İlaçla Geçerse “Allah Giderdi” Demek Bilimi Reddetmek midir
Hayır.Bir hastanın iyileşmesinde:
ilaç,
cerrahi,
doktor,
bağışıklık sistemi
gibi fiziksel sebepler rol oynayabilir.
Bilim bunları inceler.
İman ise bütün sebeplerin:
varlığını,
işleyişini
ve sonucu mümkün kılan düzeni
Allah’ın yaratmasıyla ilişkilendirir.
Dolayısıyla:
“Doktor tedavi etti.”
demek ile:
“Şifayı Allah verdi.”
demek zorunlu olarak çelişkili değildir.
Biri sebebi, diğeri nihai kaynağı anlatabilir.
“Sanki Bize Hiç Dua Etmemiş Gibi Geçip Gider” Ne Demektir
Ayette:“merra ke-en lem yed‘unâ ilâ durrin messeh”
denilir.
Yani:
“Sanki kendisine dokunan sıkıntı için Bize hiç dua etmemiş gibi geçip gider.”
Bu son derece güçlü bir psikolojik tasvirdir.
Dün gece:
“Allah’ım beni kurtar.”
diye ağlayan insan,
sorun çözülünce birkaç hafta sonra:
Allah’ı hiç hatırlamıyormuş gibi
yaşayabilir.
Ayetin eleştirdiği şey tam da bu hafıza ve sadakat kopuşudur.
İnsan Rahatlayınca Neden Çabuk Unutur
Çünkü insan yeni duruma çok hızlı alışabilir.Hastalıkta:
sağlık büyük nimet gibi görünür.
İyileştikten birkaç ay sonra sağlık tekrar normal kabul edilir.
Parasızken:
küçük gelir büyük nimet görünür.
Gelir arttığında kısa sürede yetersiz gelmeye başlayabilir.
İnsan sahip olmadığı şeye odaklanıp elindekine alışabilir.
Bu yüzden şükür, insanın nimeti tekrar tekrar fark etme disiplinidir.
Şükür Sadece “Elhamdülillah” Demek midir
Hayır.“Elhamdülillah” demek şükrün güzel bir ifadesidir.
Fakat şükür daha geniştir.
Şükür:
nimeti Allah’tan bilmek,
onu küçümsememek,
nimeti yanlışta kullanmamak,
verilen imkânı iyilikte değerlendirmek
anlamlarını da taşır.
Sağlığına kavuştuysan:
sağlığını nasıl kullandığın da şükrün parçasıdır.
Maddi imkânın arttıysa:
o imkânın seni kibre mi yoksa iyiliğe mi götürdüğü önemlidir.
Sıkıntı Geçince Allah’ı Unutmak Neden Bu Kadar Ciddi Bir Sorundur
Çünkü bu tavır Allah’ı:sadece acil durumlarda kullanılan bir yardım kapısı
gibi görmeye dönüşebilir.
İnsan:
işi düştüğünde dua eder,
işi bitince uzaklaşır.
Böyle bir ilişki gerçek kulluğun derinliğine ulaşmaz.
Allah yalnızca:
hastalandığında,
parasız kaldığında,
korktuğunda
hatırlanacak bir Rab değildir.
Rahatlık da kulluğun imtihanıdır.
Hatta bazen rahatlık, sıkıntıdan daha zor bir imtihan olabilir.
Rahatlık Neden İmtihan Olabilir
Çünkü zorluk insanı sınırlarıyla yüzleştirir.Rahatlık ise insana:
“Ben zaten yeterliyim.”
duygusu verebilir.
Para artar.
Güç artar.
Sağlık iyidir.
İşler yolundadır.
İnsan bütün bunları:
“Ben yaptım.”
diye mutlaklaştırmaya başlayabilir.
İşte nimet burada şükür yerine kibre dönüşebilir.
Kur’an bu yüzden yalnızca:
“Sıkıntıda sabret.”
değil,
aynı zamanda:
“Nimette unutma.”
ahlakını öğretir.
Bu Ayet Allah’a Sadece İhtiyaç İçin Dua Etmeyi Mi Eleştiriyor
Hayır.İnsan ihtiyacı için dua edebilir.
Rızık ister.
Şifa ister.
Korunma ister.
İş ister.
Aile huzuru ister.
Bunların hepsi doğaldır.
Sorun Allah’la ilişkinin bütünüyle:
“Bana ne verecek?”
sorusuna indirgenmesidir.
Dua sadece:
talep listesi
olmamalıdır.
İnsan:
hamd eder,
tesbih eder,
tövbe eder,
şükreder,
Allah’a sevgisini ve bağlılığını da ifade eder.
Gerçek dua ilişkisi sadece istemekten daha büyüktür.
“Haddi Aşanlara Yaptıkları Süslü Gösterildi” Ne Demektir
Ayette:“kezâlike zuyyine li’l-müsrifîne mâ kânû ya‘melûn”
denilir.
Yani:
“Haddi aşanlara yapmakta oldukları böyle süslü gösterildi.”
“Müsrif” kelimesi burada yalnızca:
fazla para harcayan
anlamında değildir.
Temel anlamı:
sınırı aşan, ölçüyü bozan, taşkınlık eden
kişidir.
İnsan yanlışta uzun süre ısrar ederse bir noktadan sonra yaptığı şey kendisine normal hatta güzel görünmeye başlayabilir.
Bu manevi açıdan çok tehlikeli bir aşamadır.
Günah İnsana Nasıl “Güzel” Görünmeye Başlar
İnsan ilk kez yanlış yaptığında:rahatsız olabilir.
Sonra kendisini savunmak için gerekçeler üretir.
“Herkes yapıyor.”
“Başka çarem yoktu.”
“O hak etti.”
“Ben kötü niyetli değildim.”
Bu gerekçeler tekrarlandıkça insanın kendi davranışı hakkındaki algısı değişebilir.
Sonunda:
yanlışı yanlış olarak görmek zorlaşabilir.
Bu yüzden en tehlikeli durum sadece günah işlemek değildir.
Günahı artık güzel ve normal görmeye başlamaktır.
Bu Ayet Sıkıntı Yaşayan Her İnsanın Daha Önce Gafil Olduğunu mu Söylüyor
Hayır.Bu son derece önemli bir ayrımdır.
Hastalık,
kaza,
maddi sıkıntı,
kayıp
yaşamak:
“Bu kişi Allah’ı unuttuğu için başına geldi.”
diye yorumlanamaz.
Peygamberler de ağır sıkıntılar yaşamıştır.
Salih insanlar da hastalanır.
Çocuklar da acı yaşayabilir.
Yûnus 12, her sıkıntının sebebini açıklayan genel bir ceza formülü değildir.
Ayet, sıkıntı karşısında dua edip rahatlayınca tekrar gaflete dönen insan tipini eleştirir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün bu ayetin tarif ettiği hâli çok kolay görebiliriz.Uçak türbülansa girer:
insan dua eder.
Ameliyat günü gelir:
dua eder.
Büyük bir ekonomik kriz çıkar:
dua eder.
Sevdiği biri tehlikededir:
dua eder.
Sorun geçince:
telefon,
iş,
eğlence,
para,
günlük telaş
yeniden hayatın tamamını kaplar.
Bir süre sonra insan, o korkulu gecede verdiği sözleri bile unutabilir.
Yûnus 12 bize şu soruyu sorar:
Kurtulduğunda kim oluyorsun?
Çünkü insanın Allah’la ilişkisi yalnızca kriz anında değil, kriz bittikten sonra da ölçülür.
Sonuç: Yûnus Suresi 12. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 12. ayet, insanın Allah’la ilişkisindeki en tanıdık çelişkilerden birini son derece canlı biçimde anlatır.Sıkıntı gelir.
İnsan dua eder.
Hem de:
yan yatarken,
otururken,
ayaktayken.
Yani bütün hâllerinde.
Kalbi daralmıştır.
Allah’ı hatırlar.
Belki:
“Allah’ım beni bundan kurtar, hayatımı değiştireceğim.”
der.
Belki:
“Bir daha aynı yanlışı yapmayacağım.”
der.
Belki gözyaşı döker.
Sonra Allah’ın izniyle sıkıntı geçer.
İşte ayetin asıl sınavı burada başlar.
Çünkü bazen insan:
sıkıntıda çok samimi, rahatlıkta çok unutkan
olabilir.
Ayet:
“Sanki Bize hiç dua etmemiş gibi geçip gider.”
der.
Bu ifade insanın hafızasındaki şaşırtıcı zayıflığı ortaya koyar.
Bir dönem hayatının en büyük problemi olan şey çözülür.
Bir süre sonra çözülmüş olması bile sıradanlaşır.
İnsan:
“Zaten böyle olması gerekiyordu.”
diye düşünmeye başlar.
Oysa bir zamanlar onun için gece gündüz dua ediyordu.
İşte şükür bu unutkanlığa karşı manevi hafızadır.
Şükür:
“Ben bir zamanlar bunu çok istiyordum.”
diyebilmektir.
Bir zamanlar sağlığın için dua ettin.
Şimdi sağlıklısın.
Hatırla.
Bir zamanlar iş istedin.
Şimdi çalışıyorsun.
Hatırla.
Bir zamanlar bir ev istedin.
Şimdi o ev sana küçük geliyor olabilir.
Hatırla.
Bir zamanlar yalnızdın ve bir aile istedin.
Şimdi günlük sorunların içinde o nimeti sıradan görme.
Hatırla.
Yûnus 12’nin en güçlü derslerinden biri belki tam budur:
Nimetin değerini kaybetmesi için nimetin gitmesi gerekmez; insanın ona alışması yeterlidir.
Bu yüzden şükür, nimetin değerini kalpte yeniden canlı tutar.
Ayet ayrıca Allah’la ilişkimizi sorgular.
Allah bizim için yalnızca:
kriz hattı
mıdır?
Başımız sıkışınca aradığımız,
işimiz çözülünce unuttuğumuz
bir kapı mı?
Yoksa:
rahatken de sevdiğimiz,
nimette de hatırladığımız,
başarılıyken de hamd ettiğimiz
Rabbimiz mi?
Gerçek kulluk ikinci hâle doğru büyümektir.
Sıkıntıda dua etmek güzeldir.
Ama rahatlıkta da sadık kalmak daha derin bir imandır.
Son cümlede:
“Haddi aşanlara yapmakta oldukları süslü gösterildi.”
denilmesi de bizi başka bir tehlikeye karşı uyarır.
İnsan gaflete tekrar tekrar dönerse bir süre sonra gafleti:
normal hayat
zannetmeye başlayabilir.
Allah’ı unutmak ona sorun gibi görünmez.
Şükretmemek sorun gibi görünmez.
Yanlışları:
“Hayat böyle.”
diye açıklamaya başlar.
İşte kalbin en tehlikeli noktalarından biri budur:
Yanlış yaptığı için rahatsız olmak yerine, yanlışına açıklama üretip onu güzel görmeye başlamak.
Bu nedenle Yûnus 12 sadece:
“Dua et.”
demiyor.
Daha büyük bir şey söylüyor:
Duanın ardından nasıl yaşadığına bak.
Çünkü zor zamanda söylediğin sözlerin samimiyeti, rahatlığa kavuştuğunda ne kadarını hatırladığınla da ortaya çıkar.
Ve belki Yûnus Suresi 12. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Başımız sıkıştığında Allah’a bütün kalbimizle yönelirken, sıkıntı geçip hayat yeniden normale döndüğünde o gün yaptığımız duaları, verdiğimiz sözleri ve aldığımız nimetleri hatırlamaya devam ediyor muyuz, yoksa sanki Allah’a hiç ihtiyaç duymamışız gibi yeniden gafletin içine mi dönüyoruz?
