Yûnus Suresi 15. Ayette “Bundan Başka Bir Kur’an Getir veya Onu Değiştir Dediler; De ki: Onu Kendiliğimden Değiştirmem Benim İçin Mümkün Değildir, Ben Ancak Bana Vahyedilene Uyarım” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 15. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onlara apaçık ayetlerimiz okunduğunda, Bizimle karşılaşmayı ummayanlar, ‘Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir’ derler. De ki: ‘Onu kendiliğimden değiştirmem benim için mümkün değildir. Ben ancak bana vahyedilene uyarım. Rabbime karşı gelirsem gerçekten büyük bir günün azabından korkarım.’”
Yûnus Suresi 14. ayette:
insanların önceki nesillerin ardından yeryüzünde halef kılındığı
ve:
nasıl davranacaklarının ortaya çıkacağı
bildirilmişti.
Şimdi 15. ayet bu sınavın çok somut bir örneğini gösteriyor:
Hakikat hoşumuza gitmediğinde ne yapacağız?
Kendimizi mi değiştireceğiz?
Yoksa hakikatin değiştirilmesini mi isteyeceğiz?
“Onlara Ayetlerimiz Okunduğunda” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve izâ tutlâ aleyhim âyâtunâ beyyinâtin”
denilir.
Yani:
“Onlara açık ve açıklayıcı ayetlerimiz okunduğunda...”
Buradaki “beyyinât”:
açık,
delil taşıyan,
hakikati ortaya koyan
ayetler anlamındadır.
Fakat bundan:
“Kur’an’daki her ayetin bütün ayrıntıları herkes tarafından hiçbir açıklamaya ihtiyaç olmadan aynı şekilde anlaşılır.”
sonucu çıkarılmamalıdır.
Kur’an’ın temel mesajları açık olabilirken bazı ayetlerin:
dil,
bağlam,
fıkıh,
tefsir
açısından ayrıntılı açıklamaya ihtiyaç duyması mümkündür.
Kimler “Başka Bir Kur’an Getir” Diyordu
Ayet onları:“Bizimle karşılaşmayı ummayanlar”
diye tanımlar.
Bu ifade Yûnus Suresi’nde daha önce de geçmişti.
Yûnus 7’de:
Allah’a dönüşü hesaba katmayanlar
anlatılmıştı.
Yûnus 11’de yine:
Allah’la karşılaşmayı önemsemeyenlerin
taşkınlıkları içinde bırakılmalarından söz edilmişti.
Şimdi aynı zihniyetin vahiy karşısındaki tavrı gösteriliyor:
“Bu mesaj hoşumuza gitmiyor; başka bir mesaj getir.”
Neden Başka Bir Kur’an İstiyorlardı
Kur’an Mekke toplumundaki birçok yerleşik anlayışı sorguluyordu.Özellikle:
putperestlik,
Allah’a ortak koşma,
ahiret inkârı,
ahlaki sorumsuzluk,
haksız toplumsal davranışlar
eleştiriliyordu.
Bu mesaj bazı insanların:
inançlarını,
çıkarlarını,
alışkanlıklarını
ve otoritelerini
rahatsız ediyordu.
Dolayısıyla sorun yalnızca Kur’an’ın güzel okunup okunmaması değildi.
Kur’an hayatlarına müdahale eden ahlaki ve inançsal taleplerde bulunuyordu.
“Başka Bir Kur’an Getir” Ne Demektir
Ayette:“i’ti bi-Kur’ânin gayri hâzâ”
denilir.
Yani:
“Bundan başka bir Kur’an getir.”
Bu çok çarpıcı bir istektir.
Adeta şöyle denmektedir:
“Vahiy olacaksa bizim istediğimiz türden vahiy olsun.”
Allah’ın birliğini bu kadar kesin vurgulamasın.
Putlarımızı eleştirmesin.
Ahiretten söz etmesin.
Hesabı hatırlatmasın.
Alışkanlıklarımızı sorgulamasın.
Kur’an ise bu yaklaşımı reddeder.
Çünkü vahyin kaynağı toplumun talepleri değil Allah’tır.
“Veya Onu Değiştir” Sözü Ne Anlama Gelir
İkinci talep daha da dikkat çekicidir:“ev beddilhu”
yani:
“Ya da onu değiştir.”
Başka bir kitap getirmiyorsan:
mevcut mesajı yumuşat,
bazı hükümleri çıkar,
rahatsız eden kısımları değiştir
demektedirler.
Bu aslında insanın çok eski bir eğilimini gösterir:
Kendisini hakikate uydurmak yerine hakikati kendisine uydurmak.
İnsan bazen:
“Doğru nedir?”
diye sormaz.
Onun yerine:
“Benim istediğim şeyi doğru gösterecek bir yorum var mı?”
diye arar.
Hz. Muhammed’in Cevabı Nedir
Allah Peygamber’e şöyle söylemesini emreder:“Onu kendiliğimden değiştirmem benim için mümkün değildir.”
Arapçası:
“mâ yekûnu lî en ubeddilehû min تلقâi nefsî”
şeklindedir.
Buradaki temel mesaj çok açıktır:
Hz. Muhammed Kur’an’ın sahibi veya yazarı değil, vahyin elçisidir.
Bu nedenle:
“İnsanlar bunu sevmiyor, şu ayeti değiştireyim.”
deme yetkisi yoktur.
Vahiy:
peygamberin kişisel ürünü değildir.
Bu Ayet Kur’an’ın Hz. Muhammed Tarafından Yazılmadığını mı Vurguluyor
Kur’an’ın kendi iddiası açısından evet.Ayetin merkezindeki savunma budur.
Eğer Hz. Muhammed mesajın yazarı olsaydı:
toplumsal baskıya göre,
siyasi şartlara göre,
insanların hoşuna gidecek biçimde
değiştirebilmesi düşünülebilirdi.
Fakat o:
“Benim bunu kendiliğimden değiştirme yetkim yok.”
demektedir.
Çünkü Kur’an’a göre:
vahyin kaynağı Allah’tır.
Peygamber’in görevi onu tebliğ etmektir.
“Ben Ancak Bana Vahyedilene Uyarım” Ne Demektir
Ayette:“in ettebi‘u illâ mâ yûhâ ileyye”
denilir.
Yani:
“Ben ancak bana vahyedilene uyarım.”
Bu ifade Hz. Muhammed’in peygamberlik görevinin merkezini gösterir:
vahye bağlılık.
Peygamber:
Allah adına kendi arzusuyla yeni bir Kur’an oluşturamaz.
Allah’ın söylemediği şeyi:
“Allah söyledi.”
diye sunamaz.
Vahiy konusunda ölçü:
kişisel istek değil, Allah’ın bildirdiğidir.
Bu, Hz. Muhammed’in Hiçbir Kişisel Kararı Olmadığı Anlamına mı Gelir
Hayır.Ayetin bağlamı özellikle:
Kur’an vahyini değiştirmek
hakkındadır.
Hz. Muhammed:
insan,
aile reisi,
toplum lideri,
komutan
olarak çeşitli durumlarda değerlendirmelerde bulunmuştur.
Kur’an’ın bazı yerlerinde peygamberin bazı tercihlerinin vahiy tarafından değerlendirildiği veya düzeltildiği de görülür.
Dolayısıyla:
“Peygamber’in ağzından çıkan günlük her söz doğrudan Kur’an vahyidir.”
sonucu bu ayetten çıkarılamaz.
Buradaki kesin mesaj:
Kur’an’ı kendi iradesiyle değiştirme yetkisi olmadığıdır.
Kur’an’ı Tercüme Etmek veya Tefsir Etmek Onu Değiştirmek midir
Hayır.Kur’an’ın Arapça metnini:
başka dillere çevirmek,
açıklamak,
tefsir etmek
metni değiştirmekle aynı şey değildir.
Tercüme:
anlamı başka bir dilde aktarma çabasıdır.
Tefsir ise:
anlamı açıklama çabasıdır.
Bu çalışmalar insan ürünüdür ve hata içerebilir.
Bu nedenle:
Kur’an’ın kendisi ile Kur’an hakkındaki insan yorumlarını birbirinden ayırmak gerekir.
Bir tefsiri eleştirmek:
Kur’an’ı değiştirmek istemek
değildir.
Her Farklı Yorum “Kur’an’ı Değiştirmek” Sayılır mı
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
İslam tarihinde aynı ayet hakkında:
farklı dilsel,
fıkhî,
kelâmî
ve tefsirî yorumlar yapılmıştır.
Meşru yorum farklılığı:
vahyin metnini değiştirmek
demek değildir.
Bir ayetin ne anlama geldiğini samimiyetle araştırmak ile:
“Bu ayet hoşuma gitmiyor, metni değiştirelim.”
demek aynı şey değildir.
Soru sormak ≠ vahyi reddetmek.
Tefsir farklılığı ≠ Kur’an’ı tahrif etmek.
Din İnsanların İhtiyacına Göre Hiç mi Açıklanamaz
Elbette açıklanabilir.İnsanların:
dili,
kültürü,
bilgisi,
yaşadığı problemler
değişebilir.
Bir ayetin bugünkü insan için ne ifade ettiği anlatılabilir.
Yeni meselelerde:
fıkıh,
içtihat,
yorum
gerekebilir.
Fakat açıklamak ile vahyin söylediğinin tersini ona söyletmek aynı şey değildir.
Amaç:
metni çağdaş insana anlaşılır kılmak
olmalıdır.
Çağdaş insanın her arzusuna göre yeniden yazmak değil.
İnsanların Hoşuna Gitmeyen Bir Dinî Hüküm Otomatik Olarak Yanlış mıdır
Hayır.Bir şeyin:
zor gelmesi,
rahatsız etmesi,
insanın arzusuna ters düşmesi
onun yanlış olduğunu kanıtlamaz.
Aynı şekilde zor olması da otomatik olarak doğru olduğunun kanıtı değildir.
Ölçü:
delildir.
İnsan önce:
Ayet gerçekten ne söylüyor?
Bağlam nedir?
Kelime ne anlama geliyor?
Başka ayetlerle ilişkisi nasıl?
diye araştırmalıdır.
Hoşumuza gitmesi veya gitmemesi, hakikatin tek ölçüsü olamaz.
Bu Ayet Din Adamlarının Kendi İsteklerine Göre Hüküm Üretmesine de Bir Uyarı Sayılabilir mi
İlke olarak çok güçlü bir uyarı taşır.Hiç kimse:
âlim,
imam,
şeyh,
hoca
veya başka bir otorite
olduğu için Allah adına sınırsız konuşma yetkisine sahip değildir.
Bir insan kendi düşüncesini:
“Allah kesin böyle diyor.”
diye sunuyorsa bunun delili olmalıdır.
Kur’an’ın peygambere bile:
“Kendiliğimden değiştirmem mümkün değildir.”
dedirtmesi, din adına konuşmanın ne kadar büyük bir sorumluluk olduğunu gösterir.
Dinî otorite yanılmazlık anlamına gelmez.
“Rabbime İsyan Edersem Büyük Günün Azabından Korkarım” Ne Demektir
Hz. Muhammed’e şöyle demesi emredilir:“Rabbime karşı gelirsem büyük bir günün azabından korkarım.”
Buradaki büyük gün:
kıyamet ve hesap günüdür.
Bu ifade peygamberin bile:
Allah’ın kulu olduğunu,
Allah’a karşı sorumlu bulunduğunu
çok açık biçimde gösterir.
Peygamber:
ilah değildir.
Allah’ın ortağı değildir.
Allah’ın kulu ve elçisidir.
Peygamber’in Allah’tan Korkması Onun Güvensiz Olduğu Anlamına mı Gelir
Hayır.Buradaki korku:
Allah’a güvensizlik
değildir.
Bu:
Allah’a karşı sorumluluk bilinci ve isyanın ciddiyetini bilmek
anlamındadır.
Takvâda da benzer bir boyut vardır.
İnsan Allah’ı:
sever,
rahmetini umar
ve aynı zamanda:
O’na karşı gelmekten sakınır.
Sevgi ile sorumluluk birbirinin düşmanı değildir.
Yûnus 15 Bugünün İnsanına Ne Söylüyor
Bugün de insan dinle karşılaştığında bazen şöyle yaklaşabilir:“Benim hayat tarzımı onaylayan kısmı kabul ederim.”
“Hoşuma gitmeyen kısmı yok sayarım.”
“Bana göre din şöyle olmalı.”
Bu noktada dikkat gerekir.
Elbette insan:
soru sorabilir,
eleştirebilir,
araştırabilir,
bir yorumun yanlış olduğunu savunabilir.
Bunlar düşünmenin parçasıdır.
Fakat sonuç önceden belirlenip:
“Ben ne istiyorsam vahiy mutlaka onu söylemeli.”
denildiğinde hakikati aramak yerine kendi arzumuzu kutsallaştırma tehlikesi başlar.
Sonuç: Yûnus Suresi 15. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 15. ayet insan ile vahiy arasındaki ilişkinin temel sorularından birini ortaya koyar:Vahiy bizi mi değiştirecek, yoksa biz vahyi arzularımıza göre mi değiştirmeye çalışacağız?
Ayetin anlattığı insanlar Kur’an’ı duyuyorlar.
Fakat cevapları:
“Bize bunu daha iyi açıkla.”
değil.
“Delilin nedir?”
değil.
“Şunu anlamadık.”
da değil.
Onların talepleri:
“Başka bir Kur’an getir.”
veya:
“Bunu değiştir.”
oluyor.
Bu fark son derece önemlidir.
Çünkü Kur’an samimi soruyu yasaklamaz.
İnsan:
neden?
nasıl?
ne demek?
diye sorabilir.
Bir ayetin yorumunu tartışabilir.
Bir tefsircinin görüşünü reddedebilir.
Soru sormak imansızlık değildir.
Asıl problem:
cevabı öğrenmeden önce sonucu belirlemektir.
“Allah ne söylemiş olursa olsun, benim istediğim sonuca ulaşmak zorunda.”
düşüncesi hakikati aramak değildir.
Bu, insanın kendi arzusunu nihai otorite hâline getirmesidir.
Hz. Muhammed’e verilen cevap ise çok nettir:
“Onu kendiliğimden değiştirmem benim için mümkün değildir.”
Bu cümle peygamberlik makamının mahiyetini çok güçlü biçimde gösterir.
Peygamber:
vahyin sahibi değildir.
Emanetçisidir.
Mesajın yazarı değildir.
Tebliğcisidir.
İnsanların alkışına göre ayet ekleyemez.
Tepkilerinden korkup ayet çıkaramaz.
Toplumun güçlü kesimleri rahatsız oldu diye:
tevhidi yumuşatamaz.
İnsanların hoşuna gitmedi diye:
ahireti kaldırmaz.
Bu açıdan ayet, dinin siyasi veya toplumsal çıkar uğruna değiştirilmesine karşı da güçlü bir ilke sunar.
Bir mesaj yalnızca insanlar memnun olsun diye sürekli şekil değiştiriyorsa sonunda:
Allah’ın dini mi kalır, insanların taleplerinin dini mi?
sorusu ortaya çıkar.
Ancak burada başka bir aşırılıktan da korunmak gerekir.
Kur’an’ın değiştirilmemesi:
“Hiç kimse Kur’an’ı açıklayamaz.”
demek değildir.
Tefsir vardır.
İçtihat vardır.
Dil araştırması vardır.
Tarihsel bağlam vardır.
Farklı yorumlar vardır.
Hatta Müslüman âlimler yüzlerce konuda birbirinden farklı sonuçlara ulaşmıştır.
Bu nedenle bir insanın yorumuna:
“Katılmıyorum.”
demek Kur’an’a karşı çıkmak değildir.
Çünkü:
vahiy ile vahyin insan tarafından yorumlanması aynı şey değildir.
Belki de dinî düşüncede en önemli adaletlerden biri budur:
Allah’ın sözüne mutlaklık verirken kendi yorumumuza aynı mutlaklığı vermemek.
Ayetin devamında:
“Ben ancak bana vahyedilene uyarım.”
denir.
Bu cümle aynı zamanda bütün dinî otoriteler için büyük bir tevazu dersidir.
Eğer peygamber bile:
“Kendiliğimden değiştiremem.”
diyorsa, herhangi bir insanın:
“Ben böyle düşünüyorum, dolayısıyla Allah kesin böyle istiyor.”
demesi çok ciddi bir iddiadır.
Din adına konuşmak:
Allah adına konuşmanın sorumluluğunu taşır.
Bu yüzden:
delil,
bilgi,
dürüstlük
ve:
“Bilmiyorum.”
diyebilme erdemi önemlidir.
Ayetin sonunda Hz. Muhammed:
“Rabbime karşı gelirsem büyük bir günün azabından korkarım.”
der.
Burada peygamberin konumu bir kez daha netleşir:
O Allah’ın kulu ve elçisidir.
Kendisi de:
Allah’a karşı sorumludur.
Bu, İslam’ın tevhid anlayışının en güçlü çizgilerinden biridir.
Hiçbir insan:
Allah’ın yerine geçmez.
Hiçbir dinî otorite:
Allah’ın sözünün sahibi değildir.
Hiçbir toplum:
“Biz bunu sevmiyoruz.”
diyerek vahyin kaynağı hâline gelmez.
Fakat ayetin en kişisel sorusu belki de hepimize yönelir:
Kur’an bizim hoşumuza giden bir şeyi söylediğinde:
“Ne güzel.”
diyoruz.
Peki hoşumuza gitmeyen bir ölçüyle karşılaştığımızda ne yapıyoruz?
Samimiyetle:
“Acaba ben mi yanılıyorum?”
diye sorabiliyor muyuz?
Yoksa hemen:
“Bunun başka bir anlamı olmalı, çünkü benim istediğim bu değil.”
mi diyoruz?
Elbette ayeti doğru anlamak için araştırmak gerekir.
Ama araştırmanın amacı:
önceden istediğimiz sonucu ispatlamak
değil,
gerçekte ne söylendiğini anlamak
olmalıdır.
İşte Yûnus 15’in en güçlü ahlakı budur:
Hakikati ararken kendi arzunu hakikatin ölçüsü hâline getirme.
Ve belki Yûnus Suresi 15. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Allah’ın mesajı düşüncelerimizi, alışkanlıklarımızı veya çıkarlarımızı sorguladığında kendimizi değiştirmeye hazır mıyız, yoksa farkında olmadan vahyin bizim istediğimiz şeyi söylemesini sağlayacak bir din mi arıyoruz; daha da önemlisi, Allah’ın sözüyle kendi yorumumuzu birbirinden ayırabilecek kadar dürüst ve mütevazı olabiliyor muyuz?
