Yûnus Suresi 11. Ayette “Allah İnsanlara Hayrı İstedikleri Gibi Kötülüğü de Çabucak Verseydi Ecelleri Çoktan Gelmiş Olurdu; Bizimle Karşılaşmayı Ummayanları Azgınlıkları İçinde Bocalar Hâlde Bırakırız” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 11. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Eğer Allah insanlara, onların hayrı çabucak istemeleri gibi kötülüğü de çabucak verseydi, ecelleri çoktan sona erdirilmiş olurdu. Fakat Bizimle karşılaşmayı ummayanları azgınlıkları içinde bocalar hâlde bırakırız.”
Bu ayet insanın:
aceleciliğini,
öfke anındaki düşüncesizliğini,
sonucu hemen istemesini
ve Allah’ın rahmetle mühlet vermesini konu edinir.
Aynı zamanda ahireti hesaba katmayan insanın, kendi taşkınlığı içinde yönünü kaybetme tehlikesini gösterir.
“İnsanların Hayrı Acele İstemeleri” Ne Demektir
İnsan doğası gereği güzel şeyleri çoğu zaman hemen ister.Bir problem varsa:
hemen çözülsün.
Bir hastalık varsa:
hemen iyileşsin.
Para gerekiyorsa:
hemen gelsin.
Dua ediyorsa:
hemen gerçekleşsin.
Ayet bu insanî aceleciliği doğrudan kötülemiyor.
Fakat bunu bir karşılaştırma için kullanıyor:
İnsan hayrı ne kadar hızlı istiyorsa, bazen öfkeyle kötülüğü de aynı hızla söyleyebilir.
İşte Allah her söyleneni aynı hızda gerçekleştirseydi sonuç insan için çok ağır olabilirdi.
“Allah Kötülüğü de Hemen Verseydi” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ve lev yuaccilullâhu li’n-nâsi’ş-şerra isti‘câlehum bi’l-hayr...”
denilir.
Yani yaklaşık olarak:
“Allah insanlara şerri, onların hayrı acele istemeleri gibi acele verseydi...”
Burada insanın:
kendi aleyhine,
başkasının aleyhine,
öfke anında,
düşünmeden
söylediği kötü sözler de hatırlanabilir.
İnsan bazen:
“Allah belamı versin.”
“Artık yaşamak istemiyorum.”
“Şuna şöyle olsun.”
gibi çok ağır sözleri öfkeyle söyleyebilir.
Ayetin verdiği büyük mesajlardan biri şudur:
Allah insanın her düşüncesiz sözünü anında gerçeğe dönüştürmez.
Bu Ayet Öfkeyle Edilen Kötü Dualarla da İlgili midir
Tefsirlerde bu yönde açıklamalar vardır.İnsanların:
kendilerine,
çocuklarına,
mallarına
veya başkalarına
öfkeyle beddua edebildikleri hatırlatılmıştır.
İnsan bazen birkaç dakika sonra pişman olacağı bir sözü, öfke anında son derece kesin bir istek gibi söyleyebilir.
Eğer bu tür sözlerin hepsi anında kabul edilseydi insan kendi hayatını kendi diliyle felakete sürükleyebilirdi.
Bu nedenle dil konusunda büyük bir ahlak vardır:
Öfkeyle konuşurken bile söylediğin şeyin ağırlığını bil.
Her Beddua Kabul Olur mu
Hayır.İnsan:
birine kızdığı,
onu sevmediği,
öfkelendiği
için yaptığı her bedduanın kesinlikle gerçekleşeceğini söyleyemez.
Allah:
adalet sahibidir.
Bir insanın haksız öfkesi başka bir insanın kaderini otomatik olarak belirlemez.
Bu yüzden:
“Biri bana beddua etti, kesin başıma kötü bir şey gelecek.”
şeklinde korkuya kapılmak doğru değildir.
Beddua Allah üzerinde zorlayıcı bir güç değildir.
Nihai hüküm O’na aittir.
Allah’ın Kötülüğü Hemen Vermemesi Bir Rahmet midir
Evet, ayetin en güçlü mesajlarından biri budur.İnsan çoğu zaman Allah’ın rahmetini:
verilen nimetlerde
arar.
Fakat bazen rahmet:
verilmemiş olanda
da olabilir.
Bir öfke sözünün gerçekleşmemesi rahmettir.
Bir yanlış isteğin hemen kabul edilmemesi rahmet olabilir.
İnsanın pişman olup dönebilmesi için zaman verilmesi de rahmettir.
Dolayısıyla:
Allah’ın her isteği hemen gerçekleştirmemesi ilgisizlik değildir.
Bazen tam tersine korumadır.
“Ecelleri Çoktan Gelmiş Olurdu” Ne Demektir
Ayette:“le-kudiye ileyhim eceluhum”
denilir.
Genel anlamıyla:
“Onların ecelleri bitirilmiş olurdu.”
Yani insanların kötü istekleri ve hak ettikleri sonuçlar anında gerçekleşseydi hayatları için verilen mühlet çok daha erken sona erebilirdi.
Bu ifade Allah’ın insanlara zaman tanıdığını gösterir.
İnsan:
yanlış yapar.
Ama hemen yok edilmez.
Günah işler.
Ama tövbe fırsatı bulabilir.
Yanılır.
Ama düzelme imkânı vardır.
Mühlet, onay demek değildir; dönüş fırsatıdır.
Bir İnsan Günah İşliyor Ama Başına Hiçbir Şey Gelmiyorsa Allah Ondan Razı mıdır
Hayır.Bu çok önemli bir ayrımdır.
Bir kişinin:
zengin olması,
sağlıklı yaşaması,
işlerinin iyi gitmesi,
günahına rağmen hemen cezalandırılmaması
Allah’ın ondan kesinlikle razı olduğunu göstermez.
Aynı şekilde sıkıntı yaşayan insan da:
“Allah beni sevmiyor.”
diye hüküm veremez.
Dünyevî rahatlık:
ilahî rızanın kesin ölçüsü değildir.
Bazen insanın yanlışına rağmen zaman verilmesi mühlettir.
Allah Neden Yanlış Yapan İnsanı Hemen Cezalandırmıyor
Çünkü insanın:tövbe etme,
değişme,
yanlışını fark etme,
hakkı telafi etme
fırsatı vardır.
Eğer her günahın cezası aynı saniyede gelseydi:
insanın özgür tercihi,
imtihanı,
tövbe süreci
çok farklı bir hâle gelirdi.
Kur’an’ın dünyası, insanların her hatada anında cezalandırıldığı mekanik bir sistem değildir.
Allah’ın:
adaleti vardır,
ama aynı zamanda:
hilmi, rahmeti ve mühlet vermesi de vardır.
Allah’ın Mühlet Vermesi Cezanın Hiç Gelmeyeceği Anlamına mı Gelir
Hayır.Mühlet:
unutmak
değildir.
Allah’ın bir insanı hemen cezalandırmaması:
hesabın tamamen kaldırıldığı
anlamına gelmez.
Yûnus Suresi’nin hemen önceki ayetlerinde zaten:
Allah’a dönüş,
hesap,
cennet,
cehennem
anlatılmıştı.
Dolayısıyla verilen zaman:
sorumluluğun kaldırılması değil, karar için tanınmış fırsattır.
İnsan bunu:
“Demek ki yaptığım şey sorun değil.”
diye yorumlamamalıdır.
Dua Neden Her Zaman Hemen Kabul Edilmiyor
Yûnus 11 doğrudan bütün dua teorisini açıklayan bir ayet değildir.Fakat çok önemli bir ilkeyi düşündürür:
İnsan her istediğinin bütün sonucunu bilmez.
Bir şeyi:
çok isteriz.
Sonra yıllar geçer ve:
“İyi ki olmamış.”
diyebiliriz.
Başka bir şeyi kötü sanırız.
Sonra onun hayatımızda başka bir kapı açtığını görebiliriz.
Bu nedenle duanın gecikmesi:
Allah’ın duymadığı
anlamına gelmez.
İnsan ister.
Allah ise sonucu bizden daha kapsamlı bilir.
Bu Ayet “Hiçbir Şeyi Acele İstemeyin” mi Diyor
Hayır.İnsan:
hastası için hızlı şifa,
borcu için hızlı kolaylık,
tehlikede olan biri için hızlı yardım
isteyebilir.
Bunda sorun yoktur.
Eleştirilen şey daha çok:
insanın sonuçların tamamını bilmeden aceleci hüküm vermesidir.
İnsan:
“Hemen olsun.”
der.
Ama “hemen” olan şeyin bütün sonuçlarını her zaman göremez.
Ayet bu nedenle aceleciliğe karşı hikmet ve teslimiyet kazandırır.
“Bizimle Karşılaşmayı Ummayanlar” Neden Yeniden Zikrediliyor
Bu ifade Yûnus 7’de de geçmişti.Orada:
“Bizimle karşılaşmayı ummayanlar...”
denilmişti.
Şimdi tekrar karşımıza çıkıyor.
Bu tekrar tesadüf değildir.
Çünkü ahiret hesabını önemsemeyen kişi dünyadaki:
gücü,
zamanı,
mühleti
yanlış yorumlayabilir.
“Bana hiçbir şey olmuyor, demek ki istediğimi yapabilirim.”
diye düşünebilir.
Ahiret bilinci ise:
“Gecikmiş hesap, yok olmuş hesap değildir.”
diye hatırlatır.
“Azgınlıkları İçinde Bocalarlar” Ne Demektir
Ayette:“fî tuğyânihim ya‘mehûn”
denilir.
“Tuğyân”:
haddi aşmak,
taşkınlık,
azgınlık,
sınırı aşan başkaldırı
anlamlarını taşır.
“Ya‘mehûn” ise:
şaşkın biçimde dolaşmak,
yönünü bulamamak,
bocalamak
anlamındadır.
Yani insan yanlışta ısrar ettiğinde sadece yanlış bir seçim yapmış olmaz.
Zamanla yön duygusunu da kaybedebilir.
Yanlış:
normalleşebilir.
Sonra insan neyin yanlış olduğunu ayırt etmekte bile zorlanabilir.
Allah Onları Zorla mı Azgınlık İçinde Bırakıyor
Ayeti:“Masum insanları Allah keyfî biçimde yanlış yola itiyor.”
şeklinde anlamak doğru değildir.
Bağlamda bu insanlar zaten:
Allah’la karşılaşmayı umursamıyor,
gafleti tercih ediyor,
taşkınlıkta ısrar ediyorlar.
Bu ısrarlı tercihin sonucunda Allah onları seçtikleri yolun sonuçlarıyla baş başa bırakıyor.
Yani ilahî bırakış:
insanın iradesinden tamamen kopuk değildir.
Israrlı tercih, manevi yönü güçlendirebilir.
Yanlışta Israr İnsan Algısını Gerçekten Değiştirir mi
Evet.İnsan bir yanlışı ilk yaptığında:
vicdanı rahatsız olabilir.
İkinci defa daha az rahatsız olur.
Tekrar tekrar yaptığında:
normalleşebilir.
Bir süre sonra:
“Bunda ne var?”
demeye başlayabilir.
Bu, insan psikolojisinde de görülebilecek bir alışma sürecidir.
Yûnus 11’in:
“taşkınlıkları içinde bocalama”
ifadesi, manevi açıdan böyle bir tehlikeyi güçlü biçimde düşündürür.
Sürekli yapılan yanlış, insanın ölçüsünü bozabilir.
Mühlet Verilmesiyle “İstidrâc” Aynı Şey midir
İslam geleneğinde istidrâc, bir insan yanlışta ısrar ederken nimetlerinin artmasının onu daha da gaflete sürüklemesi bağlamında kullanılan bir kavramdır.Fakat her rahat hayatı:
“Bu kesin istidrâcdır.”
diye yorumlamak doğru değildir.
Biz bir insan hakkında Allah’ın özel hükmünü bilemeyiz.
Yûnus 11’deki temel ilke daha güvenlidir:
Hemen cezalandırılmamak, yapılan şeyin Allah tarafından onaylandığını kanıtlamaz.
Bu ölçüyü kendi hayatımıza uygulamak, başkalarına gizli ilahî teşhis koymaktan daha doğrudur.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insan neredeyse her şeyi hızla istiyor:mesaja anında cevap,
siparişe hızlı teslimat,
yatırıma hızlı kazanç,
ilişkide hızlı sonuç,
duaya hızlı cevap.
Bu hız kültürü manevi hayata da taşınabiliyor:
“Dua ettim, neden olmadı?”
“Yanlış yaptı, neden hemen cezasını görmedi?”
“Ben iyilik yaptım, neden hemen karşılığını almadım?”
Yûnus 11 bize şunu hatırlatır:
İlahî adalet ve hikmet, insanın acele takvimine bağlı değildir.
Gecikme:
adaletsizlik
veya:
unutulma
demek değildir.
Sonuç: Yûnus Suresi 11. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 11. ayet insanın en belirgin özelliklerinden biri olan aceleciliğe son derece derin bir açıdan yaklaşır.İnsan hayrı hızlı ister.
Bu son derece anlaşılabilir bir durumdur.
Hasta ise:
hemen iyileşmek ister.
Borçluysa:
hemen kurtulmak ister.
Sıkıntıdaysa:
hemen ferahlamak ister.
Bir şeyi çok seviyorsa:
hemen sahip olmak ister.
Ama aynı insan öfkelendiğinde:
kendisinin,
başkasının,
hatta sevdiği insanların
aleyhine çok ağır sözler de söyleyebilir.
Bazen anne-baba öfkeyle çocuğuna kötü söz söyler.
Sonra pişman olur.
Bir insan:
“Allah canımı alsın.”
der.
Ama birkaç dakika sonra hayatına sarılır.
Başkasına:
“Allah seni kahretsin.”
der.
Sonra öfkesi geçer.
İşte ayet bize çok büyük bir rahmeti gösterir:
Allah insanın her düşüncesiz sözünü anında gerçekleştirmez.
Belki de Allah’ın rahmetini yalnızca:
“Bana ne verdi?”
diye değil,
bazen:
“Bana hangi kötü sonucu hemen vermedi?”
diye de düşünmeliyiz.
Bu son derece güçlü bir bakış değişimidir.
İnsan çoğu zaman gecikmeden şikâyet eder.
Ama bazı gecikmeler hayatımızı kurtarıyor olabilir.
Ayet sonra:
“Ecelleri çoktan bitirilmiş olurdu.”
der.
Bu, insanın ne kadar çok mühlet içinde yaşadığını gösterir.
Her yanlışımızdan sonra hâlâ nefes alıyorsak:
yeniden düşünebiliriz.
Tövbe edebiliriz.
Özür dileyebiliriz.
Kul hakkını ödeyebiliriz.
Bir alışkanlığı değiştirebiliriz.
Allah’a dönebiliriz.
Demek ki bize verilen zaman yalnızca:
yaşama süresi
değildir.
Aynı zamanda:
düzeltme süresidir.
Fakat burada büyük bir tehlike vardır.
İnsan kendisine zaman verilmesini yanlış yorumlayabilir.
“Demek ki yaptığım şey doğru.”
diyebilir.
Haksızlık yapar.
Başına bir şey gelmez.
Yalan söyler.
Kazanmaya devam eder.
İnsanların hakkını yer.
İşi büyür.
Ve sonra:
“Allah bana veriyor, demek ki benden razı.”
diye düşünebilir.
Yûnus 11 buna karşı ciddi bir uyarıdır:
Cezanın gecikmesi, rıza kanıtı değildir.
Bazen mühlet:
dönüş fırsatıdır.
İnsan o fırsatı kullanmazsa yanlış içinde daha da ilerleyebilir.
Ayetin son kısmı bunu:
“Azgınlıkları içinde bocalarlar.”
diye anlatır.
Yanlışta ısrarın en büyük tehlikesi yalnızca daha fazla yanlış yapmak değildir.
Bir süre sonra insanın yanlışın yanlış olduğunu görme yeteneği de zayıflayabilir.
İlk yalanında vicdanı sızlar.
Yüzüncü yalanında:
“Herkes yapıyor.”
der.
İlk haksız kazancında huzursuz olur.
Sonra:
“Ticaret böyle.”
diye savunmaya başlayabilir.
İlk kez bir insanı kırdığında üzülür.
Sonra:
“Ben böyleyim.”
der.
İşte insanın en tehlikeli bocalaması bazen tam burada başlar:
Yanlışı değiştirmek yerine ona açıklama üretmeye başladığında.
Yûnus 11 aynı zamanda dua konusunda da bize büyük bir tevazu öğretir.
Dua et.
Israrla iste.
Allah’a açıl.
Ama Allah’ı kendi takvimine mahkûm etme.
Çünkü sen:
bugünü görüyorsun.
Allah:
sonucu da biliyor.
Sen:
istediğin şeyi görüyorsun.
Allah:
onun sana ne getireceğini de biliyor.
Bu yüzden bazen:
“Allah’ım bunu bana ver.”
duasının yanına:
“Eğer benim için gerçekten hayırlıysa.”
bilincini de koymak çok değerlidir.
Bu, isteksizlik değildir.
Bu Allah’ın bilgisine güvenmektir.
Ve belki Yûnus Suresi 11. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Hayır istediğimizde her şeyin hemen olmasını beklerken, Allah’ın bize bazen gecikme, mühlet ve yeniden düşünme fırsatı vermesinin de bir rahmet olabileceğini görebiliyor muyuz; yoksa istediğimiz gerçekleşmediğinde hemen umutsuzluğa, yanlışımızın cezası geciktiğinde ise “Demek ki sorun yok.” gafletine mi düşüyoruz?
