Tevbe Suresi 80. Ayette “Onlar İçin İster Bağışlanma Dile İster Dileme; Yetmiş Defa Bağışlanma Dilesen de Allah Onları Bağışlamayacaktır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Tevbe Suresi 80. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onlar için ister bağışlanma dile ister dileme. Onlar için yetmiş defa bağışlanma dilesen de Allah onları bağışlamayacaktır. Bu, onların Allah’ı ve Resulünü inkâr etmeleri sebebiyledir. Allah fâsıklar topluluğunu doğru yola iletmez.”
Bu ayet, Tevbe 79’da iyilik yapan müminlerle alay eden ve daha önceki ayetlerde:
yalan,
nifak,
söz bozma,
alay,
cimrilik
ve düşmanca tavır
sergileyen belirli münafık grubun durumunu ele almaktadır.
Ayetin merkezindeki soru şudur:
Bir insan kendisi hakikate dönmeyi reddederken, başka birinin onun adına bağışlanma dilemesi onu kurtarmaya yeter mi?
Kur’an’ın cevabı bu bağlamda açıktır:
Hayır.
“Onlar İçin İster Bağışlanma Dile İster Dileme” Ne Demektir
Ayette Hz. Muhammed’e hitaben:“İster onlar için istiğfar et, ister etme.”
denilmektedir.
Bu ifade, belirli münafıkların durumunun artık sadece:
“Peygamber onlar için dua etsin, mesele çözülsün.”
seviyesinde olmadığını gösterir.
Onların temel problemi, kendileri tövbe etmeden başkasının duasına güvenebileceklerini sanmaları değildir belki; fakat ayet açık biçimde başkasının duasının insanın kendi iman ve iradesinin yerine geçmeyeceğini ortaya koyar.
İstiğfar Ne Demektir
İstiğfar:Allah’tan bağışlanma istemek
demektir.
İnsan kendisi için:
“Allah’ım beni bağışla.”
diyebilir.
Başka biri için de:
“Allah onu bağışlasın.”
diye dua edebilir.
Peygamberlerin ümmetleri için bağışlanma dilemeleri de Kur’an’da görülür.
Fakat istiğfar sihirli bir formül değildir.
Bağışlanma, insanın bilinçli inkâr ve düşmanlıkta ısrarını önemsiz hâle getirmez.
Peygamberin Onlar İçin Bağışlanma Dilemesi Neden Gündeme Geliyor
Hz. Muhammed’in temel özelliklerinden biri merhametidir.O:
insanların hidayetini istemiş,
tövbe etmelerini arzulamış,
onları hemen kaybetmeye razı olmamıştır.
Bu nedenle münafıklara karşı bile:
her durumda yalnızca öfkeyle yaklaşan
bir peygamber modeli yoktur.
Ancak Tevbe 80, peygamberî merhametin bile Allah’ın adalet hükmünü değiştiren bağımsız bir güç olmadığını gösterir.
Peygamber dua eder.
Ama bağışlayan Allah’tır.
Bu Ayet Peygamberin Merhametini mi Sınırlıyor
Bir anlamda, merhametin sınırını ilahî adalet belirlemektedir.Peygamber insanların kurtulmasını isteyebilir.
Bu güzel ve merhametli bir tavırdır.
Fakat insan:
bilinçli biçimde inkâr ediyor,
hakikate karşı çıkıyor,
nifakta ısrar ediyor
ve tövbe etmiyorsa
Peygamber’in onu sevmesi veya onun için üzülmesi, kişinin kendi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Merhamet insanın iradesini iptal etmez.
“Yetmiş Defa Bağışlanma Dilesen” Gerçekten Tam Olarak 70 Sayısı mı Demektir
Buradaki yetmiş sayısını yalnızca matematiksel bir sınır olarak anlamak doğru değildir.Arap dilinde yetmiş gibi sayılar bazen çokluk ve tekrar ifade etmek için kullanılabilir.
Yani ayetin anlamı:
“70 kere olmaz ama 71 kere olursa belki olur.”
değildir.
Asıl vurgu:
Ne kadar çok bağışlanma dilersen dile, onlar bu hâlleriyle bağışlanmayacaktır.
Bu nedenle sayı, güçlü bir retorik vurgu taşır.
O Hâlde “71 Kere Dua Edilirse Bağışlanırlar” Denilebilir mi
Hayır.Bu ayeti böyle matematiksel bir formüle çevirmek doğru değildir.
Kur’an:
“Yetmiş defa bile...”
diyerek çokluğu vurgular.
Burada amaç:
bağışlanmanın sayı hesabıyla aşılabilecek bir engel olmadığını göstermektir.
Sorun dua sayısı değildir.
Sorun:
inkâr ve nifakta ısrardır.
Bağışlanma kapısının anahtarı sayı değil, samimi dönüştür.
Allah Neden Onları Bağışlamayacağını Söylüyor
Ayet sebebi açıkça verir:“Çünkü onlar Allah’ı ve Resulünü inkâr ettiler.”
Yani hüküm keyfî değildir.
Bir önceki ayetlerde bu grubun:
Allah adına yalan yere yemin ettiği,
Peygamber’le alay ettiği,
müminlerle alay ettiği,
Allah’a verdiği sözleri bozduğu,
cimrilik ettiği
ve nifakta ısrar ettiği
anlatılmıştır.
Dolayısıyla burada tek bir hata değil, yerleşmiş bir yöneliş söz konusudur.
Bir Günah İşleyen Müslüman İçin de “Allah Asla Bağışlamaz” Denilebilir mi
Hayır.Bu ayeti genel olarak günah işleyen bütün Müslümanlara uygulamak büyük hata olur.
Kur’an’ın birçok yerinde Allah’ın:
tövbeyi kabul ettiği,
günahları bağışladığı,
rahmetinin geniş olduğu
bildirilir.
Bir insan büyük bir günah bile işlemiş olabilir.
Eğer hayattayken samimiyetle tövbe eder ve yönünü değiştirirse Allah’ın rahmetinden ümit kesmemelidir.
Tevbe 80’in bağlamı, inkâr ve nifakta ısrar eden belirli kişiler hakkındadır.
Bu Ayet Tövbe Kapısının Kapandığını mı Gösteriyor
Ayet, onların mevcut ve ısrarlı hâlleriyle bağışlanmayacağını bildirir.Kur’an’ın genel öğretisinde hayattaki insan için samimi tövbe büyük önem taşır.
Nitekim Tevbe Suresi’nin hemen önceki bölümlerinde bile ağır yanlışlar yapanlar hakkında:
“Tövbe ederlerse kendileri için daha hayırlıdır.”
denilmişti.
Bu nedenle doğru denge şudur:
İnkârda ısrar ederken başkasının istiğfarına güvenmek başka şeydir; gerçekten tövbe ederek Allah’a dönmek başka şeydir.
Başkasının Duası İnsanı Kurtaramaz mı
Başkasının duası değersiz değildir.Bir anne çocuğu için dua edebilir.
Bir dost arkadaşı için bağışlanma isteyebilir.
Müminler birbirleri için dua eder.
Bu çok güzel bir davranıştır.
Ama dua, kişinin kendi iradesini tamamen ortadan kaldırmaz.
Bir insan:
“Ben istediğim gibi yaşayayım, birileri benim için dua eder ve sorun çözülür.”
mantığına güvenemez.
Kur’an’ın verdiği ölçü şudur:
Dua değerlidir; fakat insanın kendi iman ve sorumluluğunun yerine geçmez.
Peygamberin Duası Bile Neden Otomatik Kurtuluş Sağlamıyor
Bu nokta tevhid açısından son derece önemlidir.Hz. Muhammed Allah’ın Resulüdür.
Ama Allah değildir.
Bağışlamanın nihai yetkisi Allah’a aittir.
Peygamber:
dua eder,
şefaat eder — Allah’ın izin verdiği ölçüde —
insanları doğruya çağırır.
Ama Allah’ın hükmüne bağımsız biçimde karşı koyamaz.
Bu ayet böylece Peygamber’e sevginin onu ilahlaştırmaya dönüşmemesi gerektiğini de gösteren güçlü bir ölçü sunar.
“Allah Fâsıklar Topluluğunu Hidayete Erdirmez” Ne Demektir
Ayetin sonunda:“Allah fâsıklar topluluğunu hidayete erdirmez.”
denilir.
Fısk:
itaat çizgisinden çıkmak,
hakikatten sapmak
ve yanlışta ısrar etmek
anlamları taşır.
Burada Allah’ın masum insanları sebepsiz yere hidayetten mahrum bırakması anlatılmaz.
Bağlamdaki insanlar zaten:
yalan,
nifak,
inkâr
ve yüz çevirme
yolunu bilinçli biçimde sürdürmektedir.
Hidayetten uzaklaşma, insanın kendi tercihlerinden bağımsız anlatılmamaktadır.
Allah Hidayet Vermiyorsa İnsan Nasıl Sorumlu Olabilir
Kur’an’ın bütünlüğünde hidayet meselesi tek taraflı mekanik bir zorlamaya indirgenmez.Allah:
yolu gösterir,
peygamber gönderir,
ayetler indirir,
insana akıl ve irade verir.
İnsan ise bunlara karşı bir yöneliş gösterir.
Kişi sürekli:
hakikati reddeder,
yalanı seçer,
kibirde ısrar eder
ve geri dönmek istemezse
bu tercihin kalbi üzerinde sonuçları olabilir.
Dolayısıyla:
“Allah beni böyle yaptı, benim hiçbir sorumluluğum yok.”
demek Kur’an’ın insan sorumluluğuyla bağdaşmaz.
Bu Ayet Başka İnançtaki İnsanlar İçin Dua Etmeyi Tamamen Yasaklıyor mu
Bu ayeti böyle genişletmek doğru değildir.Tevbe 80’in doğrudan konusu, vahiy tarafından nifakı ve inkârı açıklanmış belirli kişilerdir.
Bir insan hayattaysa onun:
hidayeti,
iyiliği,
doğruyu bulması
için dua etmek başka bir konudur.
Örneğin:
“Allah ona doğruyu göstersin.”
demek, onun kötülüğünü istemekten çok daha farklı bir duadır.
Ölmüş müşrikler için bağışlanma dileme meselesi ise Tevbe Suresi’nin ilerleyen ayetlerinde ayrıca ele alınacaktır.
Bu nedenle farklı hükümleri birbirine karıştırmamak gerekir.
Ayet Bize “Şu Kişi Asla Affedilmez” Deme Yetkisi Verir mi
Hayır.Tevbe 80’de hükmü veren Allah’tır.
Üstelik ayetin muhataplarının iç durumu vahiy ile bilinmektedir.
Bugün bizim bir insan hakkında:
“Allah seni kesinlikle asla affetmez.”
dememiz son derece ağır bir iddiadır.
Biz:
bir davranışın yanlış olduğunu söyleyebiliriz.
Bir günahın ciddi olduğunu açıklayabiliriz.
Ama bir kişinin son hâlini ve Allah’ın ona nasıl hükmedeceğini kesin olarak bilemeyiz.
Allah’ın rahmeti hakkında hüküm dağıtan makam biz değiliz.
Tevbe 79 ile Tevbe 80 Nasıl Birbirini Tamamlıyor
Tevbe 79’da münafıklar:çok sadaka verenlerle alay ediyor,
az veren fakir müminleri de küçümsüyordu.
Yani iyilik yapan insanları hedef alıyorlardı.
Tevbe 80’de ise bu davranışların artık sıradan bir sosyal kabalık olmadığı gösteriliyor.
Arka planda:
Allah’ı ve Resulünü inkâr eden, nifakta ısrar eden bir yöneliş vardır.
Böylece Kur’an dış davranışla iç yöneliş arasında bağlantı kurar.
İyiliği sürekli küçümsemek, hakikate düşmanlığın bir parçasına dönüşebilir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insan bazen sorumluluğu başkasına devretmek isteyebilir.“Annem benim için dua ediyor.”
“Babam çok iyi insandı.”
“Ailem dindar.”
“Bir gün biri benim için dua eder.”
gibi düşünceler insanın kendi sorumluluğunu ikinci plana itebilir.
Oysa iman miras yoluyla otomatik kurtuluş belgesi değildir.
Bir peygamberin yakını olmak bile tek başına yeterli değildir.
İnsan kendi:
imanından,
niyetinden,
tercihlerinden
ve davranışlarından
sorumludur.
Başkalarının iyiliği bize örnek olabilir; bizim yerimize yaşanamaz.
Sonuç: Tevbe Suresi 80. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Tevbe Suresi 80. ayet, bağışlanma, merhamet, insan iradesi ve ilahî adalet arasındaki dengeyi çok güçlü biçimde ortaya koymaktadır.Hz. Muhammed gibi son derece merhametli bir Peygamber düşünün.
İnsanların kurtulmasını istiyor.
Onların hidayetini arzuluyor.
Belki onlar için bağışlanma diliyor.
Ama Allah:
“Onlar için ister bağışlanma dile ister dileme; yetmiş defa bağışlanma dilesen de Allah onları bağışlamayacaktır.”
buyuruyor.
Neden?
Çünkü mesele dua sayısı değildir.
Mesele:
onların Allah’ı ve Resulünü inkâr etmeleri ve bu yönde ısrar etmeleridir.
Buradaki “yetmiş” ifadesini:
70 olmaz ama 71 olur
şeklinde okumak doğru değildir.
Bu, çokluğu anlatan güçlü bir ifade olarak:
“Ne kadar çok istiğfar edersen et...”
anlamını taşır.
Ayet bize son derece temel bir gerçeği öğretir:
Hiç kimse başkasının imanını onun yerine yaşayamaz.
Peygamber bile bir insanı zorla iman ettiremez.
Anne çocuğunun yerine inanamaz.
Baba evladının yerine tövbe edemez.
Bir eş diğerinin yerine karakterini düzeltemez.
Bir dost bizim yerimize hayatımızı değiştiremez.
Bize:
dua edebilirler.
Nasihat edebilirler.
Sevebilirler.
Yol gösterebilirler.
Ama sonunda insanın kendisi:
dönmeyi seçmelidir.
Bu ayetin sertliği, aslında insan iradesine verilen önemi de gösterir.
Allah insanı bir kukla gibi görmez.
İnsan seçer.
Ve seçiminin sonucu vardır.
Ayetin:
“Allah fâsıklar topluluğunu hidayete erdirmez.”
cümlesi de aynı bağlamda okunmalıdır.
Bu insanlar:
uyarı duymamış masum kişiler değildir.
Defalarca:
vahiy,
uyarı,
delil
ve dönüş çağrısıyla
karşılaşmışlardır.
Fakat yanlışta ısrar etmişlerdir.
Kur’an böylece bize şu büyük dengeyi öğretir:
Allah’ın rahmetinden ümit kesme.
Ama:
Allah’ın rahmetini, yanlışta ısrar etmek için garanti belgesi de sanma.
Rahmet geniştir.
Tövbe kapısı açıktır.
Fakat tövbe, insanın:
“Ben değişmek istemiyorum ama yine de bağışlanayım.”
demesi değildir.
Gerçek tövbe:
yanlıştan dönmeyi,
hakkı kabul etmeyi
ve mümkün olduğunca yeni bir yön seçmeyi gerektirir.
Tevbe 80 bize belki de şu soruyu yöneltmektedir:
Bağışlanmayı yalnızca başkalarının bizim için edeceği dualardan mı bekliyoruz, yoksa Allah’ın rahmetine umut bağlarken kendi hayatımızda da gerçekten dönüş, samimiyet ve değişim göstermemiz gerektiğini kabul ediyor muyuz?
