Nâziât Suresi 9. Ayette “Gözleri Korkudan Aşağı Eğilmiş Olacaktır” Buyrulması Ne Anlama Gelir Ve İnsanlar O Gün Neden Başlarını Kaldıramayacaktır 
Nâziât Suresi 9. Ayet Ne Söyler
Nâziât Suresi’nin 9. ayetinde:
“Ebsâruhâ hâşi‘ah.”
buyrulur.
Bu ifade genel olarak:
“Gözleri korkudan aşağı eğilmiş olacaktır.”
şeklinde anlamlandırılır.
Bir önceki ayette kalplerin korkuyla çarpmasından söz edilmişti.
Şimdi ise bu korkunun dışarıya yansıyan belirtisi anlatılır:
Gözlerin yere eğilmesi.
“Hâşi‘ah” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Hâşi‘ah” kelimesi;
boyun eğmiş, alçalmış, sakinleşmiş, ürpermiş ve teslim olmuş
anlamları taşır.
Bu nedenle ayetteki gözler yalnızca fiziksel olarak aşağı bakmıyor olabilir.
Aynı zamanda:
insanın gururunun kırılması,
iddiasının sona ermesi,
hakikatin karşısında küçüklüğünü anlaması
da tasvir edilmektedir.
Neden Özellikle Gözlerden Söz Ediliyor
Göz insanın iç dünyasını en açık biçimde yansıtan organlardan biridir.
Korku,
utanç,
gurur,
şaşkınlık
çoğu zaman gözlerden anlaşılır.
Bu nedenle Kur’an’ın:
“Gözleri aşağı eğilmiş olacaktır.”
demesi, insanın ruh hâlini tek bir görüntüyle anlatır.
Kalpteki korku artık yüzüne yansımıştır.
İnsanlar O Gün Neden Başlarını Kaldıramayacaktır
Çünkü dünya hayatında inkâr ettikleri veya önemsemedikleri gerçek artık karşılarındadır.
İnsan:
hesabı görür,
dirilişi yaşar,
kaçış olmadığını anlar.
Bu durumda başını dik tutmasını sağlayan dünyevî üstünlüklerin hiçbir anlamı kalmaz.
Mal,
makam,
şöhret,
güç
artık insanı koruyamaz.
Gözlerin Eğilmesi Utanç Anlamı Da Taşır Mı
Evet, böyle bir anlam çağrışımı güçlüdür.
İnsan bazen büyük bir hata yaptığını anladığında göz göze gelmekten kaçınır.
Başını eğer.
Kıyamet günündeki bu tasvir de:
korku ile utancın birleştiği bir hâli
düşündürebilir.
Özellikle yaptıklarıyla yüzleşen kişi için:
“Keşke…”
duygusu artık çok güçlü olabilir.
Dünya Hayatındaki Kibir O Gün Ne Olacaktır
Dünya hayatında bazı insanlar kendilerini:
yenilmez, dokunulmaz veya herkesten üstün
görebilir.
Ancak kıyamet günü bu üstünlüklerin hiçbir değeri kalmaz.
İnsan:
yaratılmış, sınırlı ve hesap veren bir varlık
olduğunu tam anlamıyla fark eder.
Bu nedenle ayetteki eğilmiş gözler, kibrin çöküşünün sembolü olarak da okunabilir.
“Huşû” Kavramıyla Bir Bağ Var Mıdır
Evet.
“Hâşi‘ah” kelimesi, “huşû” kavramıyla aynı anlam alanına yakındır.
Huşû;
derin saygı, boyun eğme ve içten teslimiyet
anlamı taşır.
Dünya hayatında insan bunu bilinçli ve gönüllü biçimde yaşayabilir.
Kıyamet gününde ise hakikat ortaya çıktığında:
zorunlu bir boyun eğiş
söz konusu olabilir.
Bu iki durum arasındaki fark çok büyüktür.
Gönüllü Boyun Eğmek İle Mecburen Boyun Eğmek Arasında Ne Fark Vardır
Dünya hayatında insanın seçimi vardır.
İster inanır,
ister inkâr eder,
ister kibirlenir,
ister tevazu gösterir.
Fakat hakikat tamamen açığa çıktığında artık inkâr alanı daralır.
Bu nedenle kıyametteki boyun eğiş:
seçimden çok gerçekle yüzleşmenin sonucu
olur.
Asıl değerli olan, hakikati görmeden önce doğruyu seçebilmektir.
Ayet İnsanların Fiziksel Görünümünü Mü Anlatıyor
Evet, sahnede fiziksel bir görüntü vardır:
Aşağı eğilmiş gözler.
Ancak Kur’an’ın bu tür tasvirlerinde fiziksel görüntü ile psikolojik durum iç içedir.
Gözlerin yere eğilmesi:
korkunun, çaresizliğin, utancın ve teslimiyetin
aynı anda anlatımı olabilir.
Bu yüzden tek cümle çok geniş bir anlam taşır.
Bir Önceki Ayetle Nasıl Bir Bağ Kurulur
- ayette:
“Kalpler korkuyla çarpacaktır.”
- ayette:
“Gözleri aşağı eğilmiş olacaktır.”
denir.
Yani önce:
iç dünyadaki korku,
sonra:
bu korkunun dışa yansıması
anlatılır.
Kalp saklanamaz.
Göz de onu ele verir.
Bu iki ayet birlikte insanın kıyamet günündeki bütün psikolojik hâlini çok güçlü biçimde resmeder.
İnsan O Gün Neden Bu Kadar Savunmasızdır
Çünkü dünya hayatındaki savunma araçları artık işe yaramaz.
İnsan dünyada:
yalan söyleyebilir,
suçu başkasına atabilir,
kaçabilir,
güç kullanabilir,
kendini olduğundan farklı gösterebilir.
Fakat kıyamet tasvirinde bunların hiçbiri işe yaramaz.
İnsan artık:
kendi hakikatinin önündedir.
Ayet “Kendine Bakamamak” Duygusunu Mu Anlatıyor
Böyle bir psikolojik çağrışım vardır.
İnsan büyük bir yanlış yaptığında bazen:
başkasının yüzüne bakamaz.
Ama daha derinde bazen:
kendisiyle de yüzleşemez.
Kıyamet günü insan, yaptığı her şeyin anlamını daha açık gördüğünde:
kendi geçmişine bakmak bile ağırlaşabilir.
Bu da gözlerin aşağı eğilmesi tasvirini daha anlamlı hâle getirir.
Korku Ve Utanç Neden Aynı Anda Bulunabilir
Çünkü korku gelecekte olacaklardan,
utanç ise geçmişte yapılanlardan
doğabilir.
Kıyamet günü insan:
hem sonucu bekler,
hem de:
neden o sonuca geldiğini bilir.
Bu nedenle kalp korkar,
göz utanır,
insan başını eğer.
Tek bir ayet bu karmaşık psikolojik durumu son derece kısa biçimde anlatır.
Dünya Hayatında Başını Dik Tutmak Her Zaman Kötü Müdür
Hayır.
Başını dik tutmak:
onur, özgüven veya haksızlığa karşı duruş
anlamında olumlu olabilir.
Buradaki mesele fiziksel duruş değil:
kibir ve gerçekle yüzleşememe
meselesidir.
İnsanın dünyada onurlu olması başka,
kendisini hesap vermeyecek kadar üstün görmesi başka bir şeydir.
Ayetin Ahlâkî Mesajı Nedir
Ayet insana şunu düşündürür:
Bugün utanmayacağın bir hayat yaşa.
Çünkü dünyada gizlenen şeyler bir gün açığa çıkabilir.
İnsan bugün:
görmezden geldiği,
küçümsediği,
başkasından gizlediği
davranışlarla yüzleşebilir.
Bu nedenle ahlâk yalnızca toplumun görmesiyle ilgili değildir.
İnsanın kendi vicdanı ve sorumluluğuyla ilgilidir.
Ayetin Felsefi Mesajı Nedir
Belki en büyük mesaj şudur:
İnsanın gerçek büyüklüğü, ne kadar yüksekten baktığıyla değil, hakikat karşısında ne kadar dürüst durabildiğiyle ölçülür.
Dünya hayatında kibir insanı geçici olarak güçlü gösterebilir.
Ama gerçek ortaya çıktığında:
kibir insanı koruyamaz.
Bu nedenle tevazu yalnızca güzel bir davranış değil, insanın varoluşsal konumunu doğru anlamasıdır.
İnsan Neden Hakikat Ortaya Çıkınca Değişir
Çünkü bilgi ile tecrübe aynı şey değildir.
İnsan ölümün var olduğunu bilir.
Ama ölümle yüzleştiğinde bilgi farklı bir gerçekliğe dönüşür.
Kıyamet de benzer biçimde:
duyulan bir haber olmaktan çıkar, yaşanan gerçek olur.
İşte o anda insanın bütün psikolojisi değişir.
Bu nedenle gözler aşağı iner.
8. Ve 9. Ayetler Birlikte Nasıl Bir İnsan Portresi Çizer
Bu iki ayette çok güçlü bir portre vardır:
Kalbi şiddetle çarpan,
gözleri yere eğilmiş,
savunması kalmamış,
hakikat karşısında tamamen boyun eğmiş
bir insan.
Bu tasvir kıyametin dış dünyadaki büyüklüğünden insanın içine doğru iner.
Ve en büyük sarsıntının belki de:
insanın kendi içinde yaşandığını
gösterir.
Sonuç: “Gözleri Korkudan Aşağı Eğilmiş Olacaktır” Ne Anlama Gelir
Nâziât Suresi 9. ayette:
“Ebsâruhâ hâşi‘ah”
buyrulur.
Bu ifade, kıyamet gününde insanların gözlerinin:
korku, boyun eğiş, utanç ve çaresizlik içinde aşağıya eğileceğini
anlatır.
Bir önceki ayette kalp korkuyordu.
Bu ayette o korku:
gözlere yansır.
İnsan artık dünya hayatındaki görünüşlerinin arkasına saklanamaz.
Ne ünvan,
ne servet,
ne güç,
ne de kibir ona fayda sağlar.
Belki de ayetin en derin sorusu şudur:
İnsan bugün başını gururla kaldırdığı şeylerin hangisini, hakikat tamamen ortaya çıktığında yine aynı rahatlıkla savunabilecektir?
