Müddessir Suresi 55. Ayette “Dileyen Ondan Öğüt Alır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Müddessir Suresi’nin elli beşinci ayetinde şöyle buyrulur:
“Artık dileyen ondan öğüt alır.”
Ayetin Arapçası:
فَمَنْ شَاءَ ذَكَرَهُ
Okunuşu:
“Fe men şâe zekerah.”
Bir önceki ayette Kur’an hakkında:
“Hayır! Şüphesiz o bir öğüttür.”
buyrulmuştu.
Bu ayette ise ilahi öğüt karşısındaki insan iradesine dikkat çekilmektedir.
Kur’an bütün insanlara seslenir; fakat onun mesajını ciddiye almak, üzerinde düşünmek ve hayatına taşımak isteyen kişi öğütten yararlanır.
Allah insana akıl, vicdan ve tercih yeteneği vermiştir. Kur’an doğru yolu gösterir; ancak insanın hiçbir iradesi yokmuş gibi onu zorla iman ettirmez.
“Dileyen Ondan Öğüt Alır” Ne Anlama Gelir
Bu ifade, Kur’an’ın öğüdünden yararlanmanın insanın samimi yönelişiyle ilişkili olduğunu anlatır.
İnsan:
Kur’an’ı dinlemeyi, üzerinde düşünmeyi, kendisini sorgulamayı ve öğrendiği doğrulara yönelmeyi
tercih edebilir.
Aynı şekilde yüz çevirebilir, erteleyebilir veya mesajı önemsemeyebilir.
Ayet, insanın ilahi çağrı karşısında bütünüyle iradesiz olmadığını gösterir.
Ayette Geçen “Men” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Men” kelimesi:
Kim, her kim ve hangi kişi
anlamlarını taşır.
Bu kelime Kur’an’ın öğüdünün yalnızca belirli bir kavme, sınıfa veya döneme ait olmadığını düşündürür.
Her kim samimi biçimde yönelirse:
Yaşı, serveti, toplumsal konumu ve geçmişteki hataları ne olursa olsun
bu öğütten yararlanabilir.
İlahi çağrı, hakikati arayan herkese açıktır.
“Şâe” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette geçen “şâe” kelimesi:
Diledi, istedi ve tercih etti
anlamlarına gelir.
Buradaki dileme yalnızca geçici bir arzu değildir.
İnsanın:
Öğüde kulak vermeye, onu anlamaya ve gereğini yapmaya yönelik bilinçli iradesini
ifade eder.
Bir insan:
“Doğruyu bilmek istiyorum.”
diyebilir; fakat bunun için hiçbir çaba göstermiyorsa isteği henüz kararlı bir yönelişe dönüşmemiş olabilir.
“Zekerah” Kelimesi Ne Anlama Gelir
“Zekerah” kelimesi:
Onu hatırladı, öğüt aldı, zihninde tuttu ve gereğini dikkate aldı
anlamlarını taşır.
Buradaki zamir Kur’an’a veya önceki ayette belirtilen ilahi öğüde işaret eder.
Öğüt almak yalnızca ayeti ezberlemek değildir.
Asıl anlam:
Mesajı bilinçte canlı tutmak ve davranışları onun ışığında değerlendirmektir.
Ayet İnsanın Özgür İradesini mi Anlatır
Evet, ayet insanın tercih sorumluluğuna dikkat çeker.
Kur’an insana doğru yolu açıklar; fakat onun yerine karar vermez.
İnsan:
İnanmak veya yüz çevirmek, düşünmek veya kaçmak, tövbe etmek veya yanlışta ısrar etmek
arasında tercihlerde bulunur.
Ancak insanın iradesi mutlak ve sınırsız değildir.
Bir sonraki ayette insanın dilemesinin de Allah’ın dilemesi, yaratması ve imkân vermesi içinde gerçekleştiği bildirilecektir.
Allah İnsanı Neden Zorla İman Ettirmez
Zorla gerçekleştirilen bir kabul, özgür iman ve ahlaki tercih anlamına gelmez.
İmtihanın anlamı:
İnsanın kendisine verilen akıl, vicdan, vahiy ve imkânlar karşısında hangi yönü seçeceğinin ortaya çıkmasıdır.
İnsan hiçbir seçim hakkına sahip olmasaydı sorumluluk, sevap, günah ve tövbe gibi kavramların anlamı kalmazdı.
Allah yolu gösterir; insan ise seçiminin sorumluluğunu taşır.
Dilemek Tek Başına Yeterli midir
Samimi dileme başlangıçtır; fakat tek başına yeterli değildir.
İnsan öğüt almak istiyorsa:
Okumalı, dinlemeli, anlamaya çalışmalı, soru sormalı ve öğrendiklerini uygulamalıdır.
Bir kişi sağlıklı olmak istediğini söylediği hâlde kendisine zarar veren alışkanlıklarını hiç değiştirmiyorsa isteği davranışa dönüşmemiştir.
Aynı şekilde ilahi öğütten yararlanmak isteyen insan da iradesini çaba ve uygulamayla göstermelidir.
Herkes Aynı Ayetten Neden Aynı Öğüdü Almaz
İnsanların bilgileri, yaşadıkları, niyetleri ve iç dünyaları farklıdır.
Aynı ayet:
Bir insanı tövbeye, diğerini derin düşünmeye, başka birini ise sahip olduğu nimete şükretmeye
yöneltebilir.
Bazı insanlar da ayeti duydukları hâlde hiçbir değişiklik yaşamayabilir.
Fark yalnızca ayetin kendisinde değil, onu karşılayan kalbin açıklığında ve kişinin öğütten yararlanma isteğinde olabilir.
Öğüt Almak İnsanın Yanlışını Kabul Etmesini Gerektirir mi
Çoğu zaman evet.
Öğüt insanın:
Eksiklerini, yanlış alışkanlıklarını, başkalarına verdiği zararları ve yerine getirmediği sorumlulukları
görmesine yardımcı olur.
Kendisini daima haklı gören kişi öğütten yararlanmakta zorlanır.
Çünkü öğüt almak:
“Ben yanılmış olabilirim.”
diyebilme cesaretini gerektirir.
Tevazu, öğüdün kalbe girebildiği en önemli kapılardan biridir.
Kur’an’ı Okuyan Herkes Öğüt Almış Olur mu
Hayır.
İnsan Kur’an’ı okuyabilir, ezberleyebilir veya güzel sesle dinleyebilir; fakat mesajı üzerinde düşünmeyebilir.
Gerçek öğüt:
Ayetin insanın kararlarına, ahlakına ve insanlarla ilişkisine etki etmesiyle
ortaya çıkar.
Bir kişi adalet ayetlerini okuduğu hâlde haksızlık yapıyorsa, merhameti dinlediği hâlde güçsüzü eziyorsa Kur’an’ın sesini duymuş fakat öğüdünü yeterince almamış olabilir.
Öğüt Almak Bir Defalık Bir Karar mıdır
Hayır.
İnsan bir gün etkilenip doğru bir karar verebilir; fakat zamanla eski alışkanlıklarına dönebilir.
Bu nedenle öğüt alma:
Sürekli hatırlama, kendini sorgulama ve yönünü yeniden düzeltme sürecidir.
Namaz, Kur’an okuma, dua ve ahlaki muhasebe insanın bilincini canlı tutar.
İnsan yalnızca bir kez doğruyu seçmekle değil, hayat boyunca o seçimi yenilemekle sorumludur.
İrade Gücü Zayıf Olan İnsan Öğütten Yararlanabilir mi
Evet.
İnsan iradesi her zaman aynı güçte olmayabilir.
Kişi doğruyu bildiği hâlde alışkanlıkları, çevresi veya tutkuları nedeniyle uygulamakta zorlanabilir.
Bu durumda:
Küçük fakat düzenli adımlar atmalı, yanlış çevrelerden uzaklaşmalı, yardım istemeli ve başarısız olduğunda bütünüyle vazgeçmemelidir.
İrade kullanılmakla güçlenir.
Öğüt almak kusursuz olmak değil, her düşüşten sonra yeniden doğruya yönelmektir.
Allah Kimin Öğüt Alacağını Önceden Biliyorsa İnsan Nasıl Sorumlu Olur
Allah’ın bir tercihi önceden bilmesi, insanı o tercihe zorladığı anlamına gelmez.
Bilmek ile zorlamak aynı şey değildir.
İnsan kararını:
Kendi niyeti, bilgisi, arzuları ve önündeki imkânlar içinde
verir.
Allah ise zamanla sınırlı olmadığı için insanın bütün tercihlerini eksiksiz bilir.
İlahi bilgi insanın iradesini ortadan kaldırmaz; insanın nasıl seçim yapacağını kusursuz biçimde kuşatır.
İnsan Kaderi Bahane Ederek Sorumluluktan Kaçabilir mi
Hayır.
Bir kişi yanlış yaptıktan sonra:
“Kaderimde bu varmış, benim yapabileceğim hiçbir şey yoktu.”
diyerek bilinçli tercihlerinin sorumluluğunu bütünüyle ortadan kaldıramaz.
İnsan karar verirken kader bilgisini bilmez.
Önünde seçenekler bulunur ve tercih yapar.
Bu nedenle kendisine verilen aklı, vicdanı ve imkânları nasıl kullandığından sorumludur.
Kader, tembelliğin ve kötülüğün bahanesi hâline getirilmemelidir.
Öğüt Almayı İstemeyen Birine Zorla Doğru Yol Gösterilebilir mi
İnsanlara bilgi sunulabilir, güzel örnek olunabilir ve hikmetli biçimde öğüt verilebilir.
Fakat kimsenin kalbi zorla değiştirilemez.
Baskı:
Dışarıdan itaat görüntüsü oluşturabilir; fakat samimi iman ve ahlaki dönüşüm meydana getirmeyebilir.
Bu nedenle doğruyu anlatan kişi sorumluluğunu yerine getirir, fakat sonucu bütünüyle kontrol etmeye çalışmaz.
Hidayet yalnızca tartışmayı kazanmak değil, kalbin hakikate açılmasıdır.
Öğüt Almak İsteyen İnsan Nereden Başlamalıdır
İnsan önce kendisine dürüstçe bakmalıdır.
Şu soruları sorabilir:
Hayatımda değiştirmem gereken en açık yanlış nedir?
Kimin hakkını ihlal ettim?
Hangi ibadeti sürekli erteliyorum?
Hangi alışkanlığım vicdanımı zayıflatıyor?
Ardından küçük fakat gerçek bir adım atmalıdır.
Öğüt, davranışa dönüştüğünde insanın hayatında kök salmaya başlar.
Günümüz İnsanına Bu Ayet Ne Söyler
Modern insanın önünde büyük miktarda bilgi bulunur.
Fakat bilgi bolluğu her zaman bilinç oluşturmaz.
İnsan:
Binlerce içerik izleyebilir, sayısız söz paylaşabilir ve yine de kendi hayatıyla ilgili tek bir ciddi değişiklik yapmayabilir.
Ayet günümüz insanına yalnızca mesaj tüketmeyi değil, hangi sözü hayatına taşıyacağını seçmeyi öğretir.
Öğüt, ekranı kaydırırken görülen geçici bir cümle değil, insanın yönünü değiştirebilecek bir çağrıdır.
Ayetin En Derin Anlamı Nedir
Ayetin en derin anlamı, Allah’ın insana hem yol gösterdiğini hem de seçiminin sorumluluğunu verdiğini anlatmasıdır.
Kur’an:
Açık bir öğüttür; fakat ondan yararlanmak insanın samimi yönelişini gerektirir.
İnsan öğütten yüz çevirdiğinde ilahi mesaj eksik kalmış olmaz.
Kendi iradesiyle kendisini hatırlatmadan uzaklaştırmış olur.
Böylece ayet, insanın kurtuluş yolunda yalnızca dışarıdan gelecek işaretleri değil, kendi içindeki kararın önemini de gösterir.
Sonuç: İlahi Öğüt Yolu Gösterir, İnsan Yürümeyi Seçer
Müddessir Suresi’nin elli beşinci ayetinde şöyle buyrulur:
“Artık dileyen ondan öğüt alır.”
Bu ayet insanın:
Kur’an karşısında dinleyen, düşünen, karar veren ve seçiminin sonucunu taşıyan bir varlık
olduğunu gösterir.
Ayet bugünün insanına şu soruları yöneltir:
Gerçekten öğüt almak istiyor muyum, yoksa yalnızca ayetleri okuyup geçiyor muyum?
Doğruyu bildiğim hâlde uygulamayı neden erteliyorum?
Yanıldığımı kabul edecek kadar mütevazı mıyım?
Kur’an’ın bugün hayatımda değiştirmemi istediği en açık davranış nedir?
İlahi çağrı karşısında verdiğim karar beni hangi yöne götürüyor?
İnsan öğüt almak istediğini yalnızca sözleriyle değil, davranışlarıyla gösterir.
Kur’an kapıyı gösterir; fakat insanın yerine o kapıdan geçmez.
Yol açıklanmış, sonuçlar bildirilmiş ve tercih imkânı verilmiştir.
Gerçek dileme, hakikati duymayı istemekle başlayıp onun gereğini yerine getirme cesaretiyle tamamlanır.
