Kehf Suresi 72. Ayette “O Kul ‘Ben Sana, Benimle Birlikte Sabretmeye Güç Yetiremezsin Demedim mi’ Dedi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Kehf Suresi 72. Ayetin Anlamı Nedir
Kehf Suresi'nin 72. ayeti, Hz. Musa'nın gemide yaşanan olaya itiraz etmesinin ardından kendisine yapılan ilk hatırlatmayı anlatmaktadır. Bir önceki ayette Musa, geminin kusurlu hâle getirildiğini görünce bunun gemidekilerin hayatını tehlikeye atabileceğini düşünmüş ve “İçindekileri boğmak için mi onu deldin, gerçekten çok ağır bir iş yaptın” anlamında güçlü bir tepki vermişti.Bunun üzerine öğretici kul şöyle der:
Bu söz bir hakaret, küçümseme veya zafer ilanı değildir. Daha önce konuşulan şartın hatırlatılmasıdır. Musa'ya, bu yolculuğun kendisi için neden zor olacağı önceden söylenmişti. Şimdi ilk olayda o uyarının ne kadar gerçekçi olduğu ortaya çıkmıştır.
Ayet böylece bize yalnız sabırdan değil, uyarıyı hatırlama, verilen sözü ciddiye alma, hata karşısında savunmaya kapanmama ve öğrenme sürecinde geri bildirim kabul edebilme ahlakından söz etmektedir.
“Ben Sana Demedim mi” İfadesi Neden Kullanılmıştır
Bu ifade daha önce söylenen bir şeyin gerçekleştiğini hatırlatmaktadır. 67. ayette öğretici kul Musa'ya açıkça:“Sen benimle birlikte sabretmeye güç yetiremezsin.”
demişti. 68. ayette de bunun sebebini açıklamış ve Musa'nın iç yüzünü bilmediği olaylar karşısında sabretmesinin zor olacağını belirtmişti.
Musa ise 69. ayette:
“İnşallah beni sabreden biri olarak bulacaksın.”
diyerek bu şartı kabul etmişti.
Şimdi 72. ayette yaşanan şey aslında bütün bu konuşmanın ilk sınavıdır. Öğretici kulun:
“Ben sana demedim mi?”
demesi, “Ben senden üstünüm” anlamında değil, daha önce yapılan anlaşmanın ve uyarının yeniden hatırlatılmasıdır.
Bu bize önemli bir eğitim ilkesi öğretir: İnsan bazen yeni bilgiye değil, daha önce bildiği doğruyu yeniden hatırlamaya ihtiyaç duyar.
Bu Hatırlatma Hz. Musa’yı Küçümsemek Anlamına mı Gelir
Hayır.Hz. Musa Kur’an'ın büyük peygamberlerinden biridir. Allah'ın vahiy verdiği, Firavun'a karşı gönderdiği ve büyük mucizelerle desteklediği bir elçidir. Bu kıssanın amacı onun makamını küçültmek değildir.
Tam tersine kıssa, böylesine büyük bir peygamberin bile öğrenme sürecinde zorlanabileceğini ve kendisine hatırlatma yapılabileceğini göstererek bütün insanlara olağanüstü bir tevazu dersi vermektedir.
Öğretici kulun sözünde alay yoktur. Musa'nın kişiliğine saldırı yoktur. Söylenen şey doğrudan davranış ve verilen sözle ilgilidir:
“Sana bunun zor olacağını söylemiştim.”
Bu ayrım çok değerlidir.
Bir insana:
“Sen beceriksizsin.”
demekle,
“Bu konuda sana daha önce dikkat etmen gerektiğini söylemiştim.”
demek aynı şey değildir.
İlki kişiliğe saldırabilir; ikincisi davranışa yönelik geri bildirim olabilir.
Hz. Musa Neden İlk Olayda Sabretmekte Zorlandı
Çünkü gemiye yapılan müdahale Musa'nın mevcut bilgisine göre ciddi bir haksızlık gibi görünmektedir. Bir gemiye bilerek zarar verilmesi, içindeki insanların hayatını tehlikeye atabilir ve geminin sahiplerinin geçim aracını zedeleyebilir.Musa henüz geminin önünde sağlam gemileri zorla alan bir hükümdarın bulunduğunu bilmiyordu. Bu bilgi 79. ayette açıklanacaktır.
Dolayısıyla Musa'nın önündeki görüntü ile öğretici kulun sahip olduğu bilgi aynı değildir.
İşte sabrı zorlaştıran şey budur.
Musa'nın vicdanı yanlış değildir; fakat bilgisi olayın bütününü henüz kuşatmamaktadır.
Bu nedenle kıssa bize çok ince bir ders verir: İnsan bazen kötü niyetli olduğu için değil, tam tersine adalet duygusu güçlü olduğu için hemen tepki verebilir. Fakat güçlü vicdanın yanında yeterli bilgiye de ihtiyaç vardır.
Bir Uyarıyı Önceden Duymak Onu Uygulamayı Kolaylaştırır mı
Her zaman değil.İnsan bir tehlikeyi teorik olarak bilebilir fakat olay gerçekleştiğinde farklı tepki verebilir.
Doktor:
“Bu tedavi zorlayıcı olabilir.”
der.
İnsan bunu anlar.
Fakat gerçekten ağrı başladığında sabretmek yine zor olabilir.
Bir öğretmen:
“Bu konu ilk başta karışık gelecek.”
der.
Öğrenci bunu bilir.
Ama karışıklığı yaşadığında yine hayal kırıklığına uğrayabilir.
Hz. Musa'ya da yolculuğun zor olacağı önceden söylenmiştir. Ancak uyarıyı duymak ile uyarının ağırlığını yaşamak aynı şey değildir.
Bu nedenle insan başkasına:
“Sana söylemiştim.”
derken merhametli olmalıdır. Önceden uyarmış olmak, karşıdaki kişinin yaşayacağı zorluğu küçümseme hakkı vermez.
“Sana Söylemiştim” Sözü Her Zaman Doğru Bir Yaklaşım mıdır
Hayır.Bu ifade bazen faydalı bir hatırlatma olabilir, bazen de karşı tarafı aşağılamak için kullanılabilir. Niyeti ve üslubu önemlidir.
Bir insan hata yaptıktan sonra:
“Ben sana demiştim, gördün mü?”
diyerek yalnızca kendisini haklı çıkarmaya çalışıyorsa bu, yarayı büyütebilir.
Ama amaç:
“Bu risk daha önce konuşulmuştu; bundan sonra daha dikkatli olalım.”
ise aynı hatırlatma yapıcı olabilir.
Kehf 72'deki hatırlatmanın bağlamı eğitimdir.
Öğretici kul Musa'yı aşağılamak için geçmiş konuşmayı gündeme getirmemektedir. Musa'nın kabul ettiği eğitim şartını yeniden hatırlatmaktadır.
Bu nedenle günlük hayatta önemli ölçü şudur:
Hatırlatmayı zafer kazanmak için değil, doğruya dönmek için kullan.
Bu Ayet Verdiğimiz Sözleri Ciddiye Almamız Gerektiğini mi Gösterir
Evet.Musa daha önce sabredeceğini ve eğitim sürecinin şartlarına uymaya çalışacağını söylemişti. 72. ayette yapılan hatırlatma, sözün yalnız söylendiği anda değil, sınav geldiğinde de hatırlanması gerektiğini gösterir.
İnsan bazen çok kolay söz verir.
“Yapacağım.”
“Unutmayacağım.”
“Bir daha olmayacak.”
der.
Fakat zaman geçince söylediğini unutabilir.
Söz, insanın güvenilirliğinin önemli parçalarından biridir.
Elbette insanın gücü dışında engeller olabilir. Her yerine getirilemeyen söz kötü niyet değildir. Fakat kişi mümkün olduğu ölçüde verdiği sözü ciddiye almalı ve yapamayacaksa bunu dürüstçe açıklamalıdır.
Sözün değeri, söylemekte değil; onu taşımaya çalışmakta ortaya çıkar.
İnsan Hatası Hatırlatıldığında Nasıl Tepki Vermelidir
İnsan için en zor anlardan biri, karşısındaki kişinin gerçekten haklı olduğu bir eleştiriyle yüzleşmektir.İlk refleks savunma olabilir.
“Evet ama…”
“Sen de…”
“Ben öyle demek istemedim…”
gibi cümlelerle kendimizi korumaya çalışabiliriz.
Bazen açıklama gerçekten gereklidir. Fakat bazen de en güçlü cevap:
“Haklısın, burada zorlandım.”
diyebilmektir.
Hz. Musa'nın ilerleyen ayette vereceği cevap tam da bu olgunluğu gösterecektir. Kendisini büyütmeye çalışmayacak, unutmasını gündeme getirerek bir fırsat daha isteyecektir.
Bu bize önemli bir ahlak öğretir:
Haklı eleştiri karşısında egonu değil, gelişimini koru.
Hata Yapmak Öğrenme Sürecinin Bittiği Anlamına mı Gelir
Hayır.Bu kıssanın en güzel taraflarından biri budur.
Musa ilk sınavda sabretmekte zorlanmıştır.
Fakat yolculuk burada bitmez.
Öğretici kul uyarır.
Musa hatasını kabul eder.
Ve eğitim devam eder.
Bu çok insani ve umut verici bir öğrenme modelidir.
İnsan ilk hatasında:
“Ben bunu beceremiyorum.”
deyip vazgeçmemelidir.
Bir öğrenci ilk sınavda düşük not alabilir.
Bir insan yeni alışkanlığında aksayabilir.
Bir kişi öfkesini kontrol etmeye çalışırken yine hata yapabilir.
Bunlar gelişim sürecinin tamamını geçersiz kılmaz.
Hatanın kendisi değil, hatadan hiçbir şey öğrenmemek daha büyük problemdir.
Öğretmen Hata Yapan Öğrenciyi Nasıl Uyarmalıdır
İyi öğretmen öğrencinin kişiliğini ezmeden davranışı düzeltmeye çalışır.“Sen zaten böylesin.”
demek yerine:
“Bu konuda konuştuğumuz şartı hatırlıyor musun?”
diyebilir.
Bu yöntem öğrenciyi savunmaya itmek yerine düşünmeye yönlendirebilir.
Kehf 72'de öğretici kulun yaptığı da buna benzer bir hatırlatmadır. Musa'ya yeni bir hakaret yöneltmiyor; daha önce söylenen cümleyi yeniden gündeme getiriyor.
Bu, eğitim açısından çok değerlidir.
İyi uyarı insanı küçültmez; ona kendi sözünü ve sorumluluğunu hatırlatır.
Elbette her öğretmen aynı yöntemi kullanmak zorunda değildir. Fakat saygılı ve açık geri bildirim, korku ve aşağılamadan genellikle daha sağlıklı bir öğrenme ortamı oluşturur.
Liderler Kendilerine Yapılan Hatırlatmaları Kabul Edebilir mi
Etmelidir.Hz. Musa yalnız öğrenci değil, aynı zamanda büyük bir liderdir. Buna rağmen kendisine uyarı yapılmaktadır.
Bu, liderlik için çok güçlü bir mesajdır.
Bir insanın makamı yükseldikçe çevresindeki kişiler ona hata yaptığını söylemekten çekinebilir. Eğer lider de eleştiriyi tehdit olarak görürse zamanla yalnız kendisini onaylayan insanların arasında kalabilir.
Bu çok tehlikelidir.
İyi lider:
“Benim gözden kaçırdığım ne var?”
diye sorabilmelidir.
Kendisine yapılan doğru uyarıyı makamına saldırı olarak görmemelidir.
Çünkü hesap sorulamayan lider, zamanla kendi hatalarını göremeyebilir.
Hz. Musa gibi büyük bir peygamberin bile eğitim sürecinde hatırlatma alması, hiçbir insanın geri bildirimin üzerinde olmadığını gösterir.
Bu Ayet Eleştiri Kültürü Hakkında Ne Öğretir
Eleştiri iki şekilde yapılabilir.Birincisi insanı yenmek için yapılır.
İkincisi insanı ve yapılan işi düzeltmek için.
Kehf 72'nin ruhuna daha yakın olan ikincisidir.
Eleştirinin amacı:
“Bak, ben haklı çıktım.”
demek değil,
“Burada konuştuğumuz ölçüden uzaklaştık.”
demek olmalıdır.
Aynı şekilde eleştirilen kişi de her eleştiriyi düşmanlık olarak algılamamalıdır.
Elbette haksız eleştiriler olabilir.
İnsan kendisini savunabilir.
Ama önce şu soruyu sormak faydalıdır:
“Bu sözün içinde benim gerçekten düzeltmem gereken bir şey var mı?”
Bu soru karakteri büyütür.
Sabır Sözünü Unutmak İnsanî Bir Durum mudur
Evet.İnsan bazen çok güçlü niyet eder fakat olayın baskısı altında niyetini o anda hatırlayamayabilir.
Musa'nın durumu da buna benzemektedir.
Gemide gördüğü şey o kadar ciddi görünür ki daha önce verilen sabır sözü geri planda kalır.
Bu bize insan davranışının önemli bir özelliğini gösterir:
Duygunun yoğunluğu, daha önce verdiğimiz kararları geçici olarak bastırabilir.
Bu yüzden yalnız iyi niyet değil, hatırlatıcı sistemler de faydalıdır.
Örneğin öfkesini kontrol etmek isteyen insan kendisine:
“Sinirlenince önce on saniye bekle.”
gibi bir yöntem koyabilir.
Sözünü tutmak isteyen kişi not alabilir.
İbadetini aksatmamak isteyen hatırlatıcı kullanabilir.
İnsanın unutabileceğini kabul edip tedbir almak zayıflık değildir.
Bu Ayet Bize “İlk Tepki” ile “Son Karar” Arasında Fark Olduğunu Öğretir mi
Evet.İnsan ilk anda çok güçlü bir tepki yaşayabilir.
Bu tepkinin kendisi her zaman nihai hüküm olmak zorunda değildir.
Musa gemiyi görünce itiraz etmiştir.
Daha sonra bilgi gelecektir.
Bu bize günlük hayatta çok önemli bir alışkanlık kazandırabilir:
İlk hissettiğini fark et, fakat son kararını biraz daha bilgiyle ver.
Bir haber seni öfkelendirdi.
Hemen paylaşmak zorunda değilsin.
Bir insanın sözü seni kırdı.
Hemen ilişkiyi bitirmek zorunda değilsin.
Bir işte hata gördün.
İlk tepkini not et, sonra sebebi araştır.
İlk tepki bize önemli bir şey söyleyebilir; fakat nihai karar daha geniş bilgiye ihtiyaç duyabilir.
“Ben Sana Demedim mi” Hatırlatması Günlük Hayatta Nasıl Daha Güzel Kullanılabilir
İnsan ilişkilerinde bu cümle kolayca kırıcı hâle gelebilir. Özellikle karşıdaki zaten hatasının sonucunu yaşıyorsa:“Ben sana demiştim.”
demek acıyı artırabilir.
Daha güzel yaklaşım bazen şöyle olabilir:
“Bu ihtimali daha önce konuşmuştuk; şimdi bundan ne öğrenebiliriz?”
Bu dil hem gerçeği inkâr etmez hem insanı aşağılamaz.
Aile içinde de aynıdır.
Çocuk bir hata yaptı.
Anne-baba gerçekten önceden uyarmış olabilir.
Ama amaç çocuğun:
“Annem haklı çıktı.”
diye ezilmesi değil, gelecekte daha doğru karar vermeyi öğrenmesi olmalıdır.
Haklı çıkmak ile yetiştirmek aynı şey değildir.
Kehf 72'deki eğitim ilişkisinden çıkarılabilecek güzel derslerden biri budur.
Bu Ayet Kendimize Yaptığımız Uyarıları Hatırlamak Açısından Ne Öğretebilir
Bazen bizi uyaran kişi başkası değildir.Kendimizdir.
Bir hata yaptıktan sonra:
“Bir daha bu şekilde borçlanmayacağım.”
deriz.
“Öfkeliyken mesaj yazmayacağım.”
deriz.
“Sağlığımı ihmal etmeyeceğim.”
deriz.
Sonra aylar geçer ve aynı davranışı yeniden yaparız.
İşte böyle zamanlarda insan kendisine dürüstçe:
“Ben bunu daha önce yaşamamış mıydım?”
diye sorabilir.
Bu soru kendini aşağılamak için değil, döngüyü kırmak için kullanılmalıdır.
Tecrübe, yalnız yaşadığımız şey değil; yaşadığımız şeyden öğrendiğimiz derstir.
Aynı hata sürekli tekrarlanıyorsa yalnız niyet değil, yöntemi de değiştirmek gerekebilir.
Kehf Suresi 71–73. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
- ayette öğretici kul gemide bir kusur oluşturmuş, Hz. Musa bunun gemidekileri boğabilecek ve gemi sahiplerine zarar verecek çok ağır bir davranış olduğunu düşünerek hemen itiraz etmişti. Böylece daha önce kabul ettiği “açıklama gelene kadar soru sormama” şartı ilk kez sınanmıştı.
- ayette öğretici kul Musa'ya daha önce yaptığı uyarıyı hatırlatır:
Böylece Musa'nın yaşadığı ilk zorlanma eğitim sürecinin parçası hâline gelir.
- ayette ise Hz. Musa hatasını savunmak yerine unutmasını gerekçe göstererek kendisine yüklenilmemesini ve eğitim sürecinin zorlaştırılmamasını isteyecektir. Böylece üç ayette çok güzel bir gelişim görülür: 71. ayette hata, 72. ayette hatırlatma, 73. ayette ise hatayı kabul edip ikinci fırsat isteme vardır.
Kehf Suresi 72. Ayetin En Büyük Manevi Mesajı Nedir
Bu ayetin en büyük manevi mesajlarından biri şudur:Sana doğru bir uyarı yapıldığında, yalnız kimin söylediğine değil, söylenen şeyin doğru olup olmadığına bak.
İnsan hatırlatılmaktan hoşlanmayabilir.
Ego:
“Ben zaten biliyorum.”
diyebilir.
Ama bilmek ile uygulamak aynı şey değildir.
Musa sabır şartını biliyordu.
Fakat ilk sınavda zorlandı.
Bu hepimiz için çok güçlü bir aynadır.
Nice doğruyu biliriz ama uygulamakta zorlanırız.
Bu yüzden hayat boyunca yalnız yeni bilgiler değil, bildiğimiz doğruların hatırlatılması da gerekir.
Kur’an'ın kendisi de insana tekrar tekrar hatırlatma yapar.
Çünkü insan yalnız öğrenen değil, aynı zamanda unutan bir varlıktır.
Kehf Suresi 72. Ayetin Sonuç Olarak Bize Anlattığı Nedir
Kehf Suresi'nin 72. ayeti, Hz. Musa'nın ilim yolculuğunda çok insani ve çok öğretici bir anı göstermektedir. Musa daha önce sabredeceğine söz vermiş, fakat ilk ciddi olay karşısında gördüğü şeyin ağırlığı sebebiyle bu sözün gereğini yerine getirmekte zorlanmıştır. Öğretici kul ise onu aşağılamak veya eğitimden hemen çıkarmak yerine daha önceki uyarıyı hatırlatmaktadır.Bu bize öğrenmenin kusursuz insanlar arasında gerçekleşmediğini gösterir.
Öğrenci zorlanabilir.
Unutabilir.
İlk denemede başarısız olabilir.
Öğretmen de böyle bir durumda yalnız:
“Sen yapamadın.”
demek yerine öğrencinin neyi unuttuğunu hatırlatabilir.
Eğitimin amacı hatayı yakalamak değil, hatadan öğrenmeyi sağlamaktır.
Hz. Musa'nın büyüklüğü burada daha da görünür hâle gelir. Çünkü kendisine hatırlatma yapılması onun peygamberlik makamını küçültmez. Tam tersine insanlara şu büyük dersi verir:
Ne kadar büyük olursan ol, sana doğruyu hatırlatacak bir söze ihtiyaç duyabilirsin.
Bugün insanın makamı yükseldikçe bu daha da önemli hâle gelir.
Bir patronun yanında kendisine:
“Bu karar riskli olabilir.”
diyebilecek insanlar bulunmalıdır.
Bir yöneticinin çevresinde yalnız alkışlayanlar değil, gerektiğinde uyaranlar da olmalıdır.
Bir anne-baba çocuğundan gelen haklı sözü sırf çocuk söyledi diye reddetmemelidir.
Bir öğretmen öğrencisinin doğru itirazını duyabilmelidir.
Çünkü hakikatin değeri, söyleyen kişinin makamından daha büyüktür.
Kehf 72 aynı zamanda “sana söylemiştim” kültürümüzü de sorgulatır. İnsanlar çoğu zaman başkasının hatası çıktığında garip bir tatmin yaşayabilir.
“Ben biliyordum.”
“Ben demiştim.”
“Beni dinlemedin.”
Bu sözlerin bazen gerçek payı vardır. Fakat şu soru önemlidir:
Bu cümleyi neden söylüyorum?
Karşıdakini küçültmek için mi?
Yoksa gerçekten ders çıkarılmasını sağlamak için mi?
Eğer amaç yalnız kendimizi haklı çıkarmaksa sözümüz doğru olsa bile üslubumuz yanlış olabilir.
Gerçek hikmet, haklı çıkmanın sevincinden çok hatanın düzelmesinin sevincini taşır.
Aile hayatında bu son derece önemlidir. Çocuk yanlış karar verdi.
Anne-baba daha önce uyarmıştı.
Çocuk şimdi sonucunu yaşıyor.
Tam bu anda:
“Ben sana demiştim.”
diyerek onu ezmek, bazen çocuğun gelecekte hata yaptığında ailesine gelmesini engelleyebilir.
Daha öğretici yaklaşım:
“Evet, bunu daha önce konuşmuştuk. Şimdi birlikte nasıl düzeltebiliriz?”
olabilir.
Bu yaklaşım sorumluluğu yok etmez.
Hatanın yanlış olduğunu da gizlemez.
Ama insanı hatasıyla yalnız bırakmaz.
Kehf 72'nin eğitim ruhu tam da böyle bir dengeyi düşündürmektedir.
İş hayatında da aynı durum vardır. Bir proje yöneticisi risk konusunda uyarı yaptı.
Uyarı dikkate alınmadı.
Problem çıktı.
Yönetici:
“Ben size söylemiştim.”
diyerek toplantıyı bitirirse şirket hiçbir şey öğrenmeyebilir.
Daha değerli soru şudur:
“Bu uyarıyı neden zamanında dikkate almadık ve sistemi nasıl düzeltiriz?”
Çünkü kurumsal öğrenme yalnız bireylerin hatasını bulmak değildir.
Hataya yol açan süreci anlamaktır.
Bazen çalışan uyarıyı söylemekten korkmuştur.
Bazen bilgi doğru kişiye ulaşmamıştır.
Bazen risk küçümsenmiştir.
Bu yüzden hata sonrası analiz, suçlu bulmanın ötesine geçmelidir.
Amaç aynı hatayı tekrar etmemektir.
Hz. Musa'nın kıssası bize kişisel gelişimde de çok önemli bir gerçek gösterir: İnsan bir ilkeyi bildiği hâlde yaşayamayabilir.
Sabır hakkında kitap okuyabilir.
Sabırla ilgili ayetleri bilebilir.
Ama gerçek hayatta öfkelendiğinde sabırsız davranabilir.
Cömertliği bilir ama para söz konusu olduğunda zorlanabilir.
Affetmenin değerini bilir ama kendisi incitildiğinde affetmekte zorlanabilir.
Dolayısıyla bilmek ile olmak arasında bir yol vardır.
Bu yolun adı çoğu zaman eğitim, pratik, dua, sabır ve tekrar olabilir.
Hz. Musa'nın yaşadığı süreç tam olarak bunu gösterir.
O sabrın değerini bilmiyor değildir.
Ama şimdi sabrı yaşayarak öğrenmektedir.
Bu nedenle kendi hayatımızda bir doğruyu uygulayamadığımızda:
“Demek ki hiçbir şey öğrenmemişim.”
diye ümitsizliğe düşmek yerine:
“Bu bilgi henüz karakterimde yeterince yerleşmemiş; çalışmaya devam etmeliyim.”
demek daha sağlıklıdır.
Tabii bu düşünce hatayı normalleştirmek için kullanılmamalıdır.
Ama gelişim için umut sağlar.
Kehf 72'nin geri bildirim kültürü açısından en güçlü mesajlarından biri şudur:
Bizi rahatsız eden her hatırlatma düşmanlık değildir.
Bazen en iyi dostumuz bize duymak istemediğimiz şeyi söyleyen kişidir.
Bize:
“Burada yanlış yaptın.”
diyebilir.
“Bu davranış sana yakışmadı.”
diyebilir.
Eğer bunu iyi niyetle, doğru bilgiyle ve uygun üslupla söylüyorsa bu söz rahatsız edici olsa bile çok değerli olabilir.
Sürekli bizi onaylayan çevre ise rahat hissettirebilir fakat gelişimimizi yavaşlatabilir.
İnsan bu yüzden kendisine şu soruyu sorabilir:
“Hayatımda bana gerektiğinde doğruyu söyleyebilecek insanlar var mı?”
Bu soru çok önemlidir.
Çünkü insan kendi hatasını her zaman göremez.
Aynada yüzümüzü görmek için bir dış yüzeye ihtiyaç duyduğumuz gibi, karakterimizin bazı yönlerini görmek için de başkalarının dürüst geri bildirimine ihtiyaç duyabiliriz.
Fakat burada dengeyi korumak gerekir.
Her eleştiren haklı değildir.
Her:
“Ben senin iyiliğin için söylüyorum.”
diyen gerçekten iyi niyetli olmayabilir.
Bu nedenle geri bildirimi değerlendirirken delile, üsluba, kişinin niyetine ve söylenen şeyin doğruluğuna bakmak gerekir.
Musa'nın karşısındaki kulun durumu özeldir; Allah onun bilgi sahibi olduğunu vahiy yoluyla bildirmiştir.
Biz günlük hayatta böyle bir garantimiz olmadığı için insan sözlerini yine akıl ve doğru ölçülerle değerlendiririz.
Kehf 72'nin bir başka büyük dersi, öğretmenin öğrenciyi daha yolun başında bırakmamasıdır.
Musa ilk şartı ihlal etmiştir.
Buna rağmen kıssa hemen bitmez.
Bir hatırlatma gelir.
Bu bize insanlara ikinci fırsat vermenin değerini düşündürür.
Elbette her durumda sınırsız fırsat vermek gerekmez. Özellikle ciddi zarar, güvenlik veya sürekli kötü niyet varsa sınır çizmek gerekebilir.
Ama insanî bir hata söz konusu olduğunda bazen:
“Bir daha dene.”
demek büyük bir eğitim fırsatı oluşturabilir.
Bir çocuk ilk seferde yapamadı.
Tekrar denesin.
Bir çalışan yeni görevde hata yaptı.
Eğitim verilebilir.
Bir insan kötü alışkanlığını bırakırken zorlandı.
Yeniden başlayabilir.
İkinci fırsat, hatayı onaylamak değil; değişim ihtimaline değer vermektir.
Hz. Musa'nın kıssasında bu dönüşümün örneğini göreceğiz.
Ayet ayrıca bize uyarılardan önce dinleme alışkanlığının önemini de gösterir. Musa'ya sabredemeyeceği baştan söylenmişti. Fakat insan bazen uyarıyı duyduğu anda kendisini olduğundan güçlü değerlendirebilir.
“Bana bir şey olmaz.”
“Ben kontrol ederim.”
“Ben kesin dayanırım.”
Bu cümleler bazen aşırı özgüvenden doğabilir.
Musa'nın:
“İnşallah.”
diyerek konuşmuş olması zaten onu bu kibirden ayırır. Ancak kıssa yine de bize insanın kendi kapasitesini teoride tam ölçemeyebileceğini gösterir.
Kendi sınırlarımızı çoğu zaman sınav geldiğinde öğreniriz.
Bu nedenle başkalarını yargılarken de dikkatli olmak gerekir.
“Ben onun yerinde olsaydım asla böyle yapmazdım.”
demek kolaydır.
Ama aynı şartları yaşamadan ne yapacağımızı kesin olarak bilmeyebiliriz.
Yanlışa yanlış demek başka şeydir.
Kendini sınanmamış üstünlükle övmek başka şeydir.
Mümin daha mütevazı olabilir:
“Allah beni de böyle bir hatadan korusun.”
Bu cümle hem ahlaki ölçüyü korur hem insanın nefsine aşırı güvenmesini engeller.
Kehf 72'nin sabır öğretisi böylece yalnız Musa'nın birkaç dakika daha bekleyebilmesi meselesi olmaktan çıkar. Sabır; uyarıyı dinlemek, hata karşısında savunmaya kapanmamak, yeniden denemek, öğrenmeye devam etmek ve kendi sınırlarını kabul etmekle birleşir.
Bu açıdan sabır yalnız bir duygu değildir.
Bir karakter disiplinidir.
İnsan öfkelendiğinde sabır.
Eleştirildiğinde sabır.
Anlamadığında sabır.
Yanlış yaptığı hatırlatıldığında sabır.
Ve en önemlisi, haklı olmadığını fark ettiğinde egosunu geri çekebilme sabrı.
Belki de en zor sabır türlerinden biri budur.
Çünkü insan dışarıdaki zorluğa dayanabilir ama kendi egosunun incinmesine dayanmakta daha çok zorlanabilir.
Hz. Musa'nın kıssası bizi bu derin eğitime çağırmaktadır.
Kehf Suresi'nin 72. ayeti bugün bize şu soruları sordurur: Daha önce yapılan doğru uyarıları ciddiye alıyor muyum? Hata yaptığımda bana bunu hatırlatan kişiye hemen savunmayla mı karşılık veriyorum? “Ben sana demiştim” sözünü başkasını ezmek için mi kullanıyorum, yoksa gerçekten çözüm arıyor muyum? Bir kez zorlandığımda öğrenme yolculuğunu bırakıyor muyum, yoksa hatamı kabul edip yeniden deneyebiliyor muyum?
Bu sorular ayetin yalnız Hz. Musa'ya önceki uyarının hatırlatılmasını anlatmadığını; sabır, geri bildirim, verilen söz, hata kabulü, liderlik, eğitim ve tevazu hakkında son derece kapsamlı bir hayat ölçüsü sunduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak Kehf 72 bize şunu öğretmektedir: Hz. Musa ilk sınavda zorlanmış, öğretici kul ise ona daha önce yapılan uyarıyı hatırlatmıştır. Bu hatırlatma Musa’yı küçültmek için değil, eğitim şartını yeniden önüne koymak içindir. Gerçek öğrenme, hata yapmamak kadar hata hatırlatıldığında onu görebilmekle de ilgilidir.
Uyarıyı küçümseme.
Haklı eleştiriden kaçma.
Hata yaptığında savunmaya kapanma.
Ve sana daha önce gösterilmiş doğruyu yeniden hatırladığında bunu yenilgi sayma.
Çünkü bazen insanı ileri götüren yeni bir bilgi değil, daha önce bildiği doğruyu yeniden ciddiye almasıdır.
⠀
Son Söz