Hûd Suresi 53. Ayette “Ey Hûd! Bize Açık Bir Delil Getirmedin; Biz Senin Sözünle İlâhlarımızı Terk Edecek Değiliz ve Sana İnanacak da Değiliz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hûd Suresi 53. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Dediler ki: ‘Ey Hûd! Sen bize açık bir delil getirmedin. Biz senin sözün üzerine ilâhlarımızı terk edecek değiliz ve biz sana inanacak da değiliz.’”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Kâlû yâ Hûdu mâ ci’tenâ bi-beyyinetin ve mâ nahnu bi-târikî âlihatinâ an kavlike ve mâ nahnu leke bi-mü’minîn.”
Hûd 50’de Hz. Hûd kavmini yalnız Allah’a kulluğa çağırmış, Hûd 51’de bu çağrı karşılığında onlardan ücret istemediğini belirtmiş, Hûd 52’de ise onları istiğfar ve tövbeye davet etmişti. Hûd 53’te artık Âd kavminin cevabını görürüz: Hûd’un çağrısını kabul etmeyeceklerini açıkça ilan ederler.
“Ey Hûd! Bize Açık Bir Delil Getirmedin” Sözü Ne Anlama Gelir
Ayette geçen:“mâ ci’tenâ bi-beyyinetin”
ifadesi genel olarak:
“Bize açık bir delil getirmedin.”
anlamındadır.
“Beyyine” kelimesi açık delil, açıklayıcı kanıt veya gerçeği ortaya koyan güçlü işaret anlam alanına sahiptir. Âd kavmi Hz. Hûd’un peygamberlik iddiasını kabul etmeleri için yeterli delil görmediklerini ileri sürmektedir.
Ancak burada önemli bir nokta vardır: Bu cümle Âd kavminin iddiasıdır. Ayetin kendisi:
“Gerçekten Hûd’un hiçbir delili yoktu.”
dememektedir.
Bir tarafın:
“Beni ikna edecek delil yok.”
demesi ile gerçekten hiçbir delilin bulunmaması aynı şey değildir.
Delil İstemek Yanlış mıdır
Hayır.Bir insanın dinî veya başka bir iddia karşısında:
“Bunun delili nedir?”
diye sorması başlı başına kötü değildir.
Kur’an'ın kendisi insanı:
düşünmeye, gözlemlemeye, akletmeye ve delilleri değerlendirmeye çağırır. Hûd 51’in sonunda bile Hz. Hûd:
“Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?”
demişti.
Dolayısıyla Hûd 53:
“Soru sormayın, delil istemeyin.”
demek değildir.
Asıl mesele, insanın delil isterken gerçekten delili değerlendirmeye açık olup olmadığıdır.
Samimi Sorgulama ile Peşin Reddediş Arasındaki Fark Nedir
Bu ayetin en dikkat çekici tarafı, Âd kavminin:“Bize delil getirmedin.”
dedikten hemen sonra:
“Biz ilâhlarımızı terk etmeyeceğiz ve sana inanmayacağız.”
demesidir.
Bu ikinci cümle, onların zihinsel tutumunu anlamamız açısından önemlidir.
Samimi sorgulayan insan şöyle der:
“Delilini göster; güçlü bulursam fikrimi değiştirebilirim.”
Peşin reddeden insan ise aslında şöyle düşünür:
“Ne getirirsen getir, fikrimi değiştirmeyeceğim.”
İkisi aynı değildir.
Soru sormak hakikat arayışı olabilir; cevaba baştan kapıyı kapatmak ise başka bir tutumdur.
Bir İnsan Delil İstediği Hâlde Neden Fikrini Değiştirmeyebilir
İnsan yalnız mantıktan oluşmaz. İnançlarımızın içinde:alışkanlıklar, aile bağları, toplumsal statü, ekonomik çıkarlar, kimlik ve duygusal aidiyetler de bulunabilir.
Bir görüşü değiştirmek bazen yalnız:
“Yeni bir fikir kabul etmek”
değildir.
İnsan bununla birlikte:
ailesinin geleneğini, çevresinin onayını, toplumdaki statüsünü veya yıllardır savunduğu kimliğini de sorgulamak zorunda kalabilir.
Bu yüzden bazı insanlar delil tartışması yaparken aslında daha derin bir kimlik savunması yaşıyor olabilir.
Ancak bunu her farklı düşünen insana uygulayıp:
“Aslında gerçeği biliyor ama gururundan reddediyor.”
demek de doğru değildir. Bazı insanlar gerçekten ikna olmamış olabilir.
“Biz Senin Sözünle İlâhlarımızı Terk Etmeyiz” Ne Anlama Gelir
Âd kavmi:“ve mâ nahnu bi-târikî âlihatinâ an kavlik”
der.
Yani:
“Sırf senin sözünle ilâhlarımızı terk edecek değiliz.”
Bu cümlede bir açıdan doğru bir epistemik ilke de görülebilir: İnsan yalnız bir kişinin sözü olduğu için büyük bir inanç değişikliği yapmak zorunda değildir. Bir iddia:
“Ben söyledim, o hâlde doğrudur.”
mantığıyla kabul edilmemelidir.
Fakat Hz. Hûd sıradan bir kanaat satıcısı değildir; Kur’an anlatısında Allah’ın peygamberidir. Âd kavminin sorunu, onun sözünü vahiy olarak kabul etmemeleri ve daha baştan mevcut ilâhlarını bırakmayacaklarını ilan etmeleridir.
Bu yüzden ayet hem otoriteyi körü körüne kabul etmeme hem de hakikate peşinen kapalı olmama konusunda dengeli düşünmemizi sağlar.
Bir Din Adamı “Ben Söyledim, Kabul Et” Diyebilir mi
Hayır.Hz. Hûd peygamberdir. Günümüzdeki hiçbir din adamı onun peygamberlik makamına sahip değildir.
Bir âlim:
delil gösterebilir, yorum yapabilir, nasları açıklayabilir ve uzmanlığıyla güçlü kanaat ortaya koyabilir. Fakat:
“Ben söyledim, artık soru soramazsın.”
demesi doğru değildir.
Dinî otorite değerli olabilir ama yanılmaz değildir.
Bir kişinin:
yaşı, ünvanı, takipçi sayısı veya toplumdaki itibarı
tek başına görüşünü vahiy hâline getirmez.
Âlime saygı ≠ eleştirilemezlik.
Her Şeyi Sadece “Benim Aklıma Yatarsa Kabul Ederim” Demek Doğru mudur
Bu da başka bir aşırılık olabilir.İnsan aklını kullanmalıdır; ancak bireysel sezgisini bütün bilgi birikiminin üzerinde görmemelidir.
Bir kişi tıp konusunda:
“Doktorlar yıllarca okumuş olabilir ama benim içime sinmedi.”
diyerek bütün uzmanlığı yok sayarsa bu sağlıklı eleştirel düşünce değildir.
Aynı şekilde dinî bir konuda da kişi:
“Ben ayeti ilk kez okudum, bütün tefsir âlimlerinden daha doğru anladım.”
diye kolayca hüküm vermemelidir.
Gerçek akıl:
sorgular ama öğrenmeye de açıktır.
Eleştirel düşünmek, uzmanlığı reddetmek değil; uzmanlığı da delille değerlendirmektir.
Âd Kavminin İlâhları Hakkında Kur’an Bize Ayrıntılı Bir Liste Veriyor mu
Hûd 53’te onların:“âlihatinâ — ilâhlarımız”
dedikleri görülür.
Fakat bu ayet, söz konusu ilâhların:
isimlerini, biçimlerini veya nasıl ibadet edildiklerinin bütün ayrıntılarını vermez.
Tarih ve tefsir kaynaklarında çeşitli bilgiler aktarılabilir; ancak bunları Kur’an’ın açık ifadesiyle aynı seviyeye koymamak gerekir.
Kesin olan şudur:
Âd kavmi Allah dışında ilâh kabul ettiği varlıklardan vazgeçmek istememektedir.
Kur’an’ın temel eleştirisi bu teolojik noktaya yöneliktir.
Atalardan Gelen İnanç Bir Şeyin Doğru Olduğunu Kanıtlar mı
Tek başına hayır.Bir inancın:
çok eski olması, yüzlerce yıldır uygulanması veya büyüklerden miras kalması
onu otomatik olarak doğru yapmaz.
Fakat tersine:
“Eski olan her şey yanlıştır.”
demek de aynı ölçüde hatalıdır.
Bazı gelenekler çok değerlidir.
Bazıları zararlı olabilir.
Dolayısıyla ölçü:
eski veya yeni olması değil, doğruluğu ve ahlaki değeri olmalıdır.
Âd kavminin mevcut inanç düzenini koruma isteği, geleneksel aidiyetin hakikat değerlendirmesinin önüne geçebileceğini düşündürür.
Ailemizden Gelen Dini Sorgulamak Yanlış mıdır
Hayır.Bir insan Müslüman bir ailede doğmuş olabilir. Bunun için şükredebilir. Ama:
“Ailem böyle söyledi, demek ki kesin doğrudur.”
seviyesinde kalmak yerine inancını anlamaya çalışması değerli olabilir.
Kur’an:
düşünmeyi, akletmeyi ve ibret almayı tekrar tekrar teşvik eder.
Bu yüzden insan:
“Neye inanıyorum ve neden?”
sorusunu sorabilir.
Bu, imanını terk etmek anlamına gelmez.
Tam tersine bazı insanlar için bilinçli imana giden yol olabilir.
Aynı şekilde başka bir inançta yetişmiş bir insanın da kendi mirasını sorgulaması başlı başına ahlaki suç değildir.
“Biz Sana İnanmayacağız” Cümlesi Neden Önemlidir
Ayette:“ve mâ nahnu leke bi-mü’minîn”
denilir.
Yani:
“Biz sana inanacak değiliz.”
Bu cümle yalnız mevcut şüpheyi ifade etmiyor; güçlü bir kararlılık taşıyor.
Aralarında şu fark vardır:
“Şu an ikna olmadım.”
ile:
“Ne olursa olsun sana asla inanmayacağım.”
aynı değildir.
Birinci ifade zihinsel açıklık bırakır.
İkincisi ise çoğu zaman kapıyı kapatır.
Hakikat arayışında en sağlıklı tutumlardan biri:
“Mevcut delillere göre böyle düşünüyorum; fakat daha güçlü delil gelirse görüşümü yeniden değerlendirebilirim.”
diyebilmektir.
Bir İnsan “İkna Olmadım” Dediğinde Onu Âd Kavmiyle Bir Tutabilir miyiz
Hayır.Bu son derece önemli bir ayrımdır.
Bugün biri:
“İslam konusunda hâlâ bazı sorularım var.”
veya:
“Bu delil beni ikna etmedi.”
dediğinde ona hemen:
“Sen de Âd kavmi gibi gerçeği reddediyorsun.”
demek doğru değildir.
Âd kavmi, Kur’an’ın özel vahiy anlatısında belirli bir peygamberle ve uzun bir reddediş süreciyle ilişkilendirilir.
Bugünkü bireyin:
ne kadar bilgiye ulaştığını, hangi şartlarda yetiştiğini, ne kadar samimi olduğunu ve iç dünyasını
biz bütünüyle bilemeyiz.
İkna olmamak ≠ otomatik kibir.
Samimi şüphe ile bilinçli ve inatçı reddedişi ayırmak gerekir.
Şüphe İman İçin Tehlikeli midir
Şüphe bazen insanı araştırmaya yöneltebilir.Bir insan:
“Bunu tam anlamadım.”
diyebilir.
Sonra okuyabilir, sorabilir ve daha bilinçli bir kanaate ulaşabilir.
Dolayısıyla her şüphe:
küfür, nifak veya ahlaki bozukluk
olarak değerlendirilmemelidir.
Sorun, insanın hakikati araştırmayı tamamen bırakıp yalnız kendi istediği sonucu doğrulayacak şeyleri seçmesiyle ortaya çıkabilir.
Şüphe soru doğurabilir; dürüstlük o sorunun peşinden gitmeyi gerektirir.
Hûd 53 “Mucize Getirmedi” mi Diyor
Âd kavmi:“Bize beyyine getirmedin.”
diyor.
Buradan:
“Hz. Hûd’un hiçbir peygamberlik delili veya hiçbir işareti yoktu.”
diye kesin hüküm çıkarmak doğru olmaz.
Bu, onların Hz. Hûd’a yönelik itirazıdır.
Ayrıca Kur’an her peygamberin bütün mucizelerini veya tebliğ hayatındaki bütün olayları ayrıntılı biçimde anlatmak zorunda değildir.
Metinde açıkça bulunmayan belirli mucize hikâyelerini de kesin bilgi gibi üretmemek gerekir.
En sağlıklı ifade:
Âd kavmi, Hûd’un getirdiği mesajı kendileri için yeterli bir beyyine olarak kabul etmediklerini söylüyordu.
Olağanüstü Bir Mucize Görmek İnsanı Mecburen İman Ettirir mi
Kur’an’ın farklı kıssaları bunun otomatik olmadığını gösterir.İnsan olağanüstü bir olay görse bile onu:
başka şekilde açıklamaya, küçümsemeye veya reddetmeye çalışabilir.
Çünkü iman yalnız gözün gördüğü fiziksel olaydan ibaret değildir; insanın:
yorumları, değerleri, niyetleri ve iradesi
de devrededir.
Bu nedenle:
“Bana bir mucize gösterilse kesin bütün sorunlar biterdi.”
demek insan psikolojisini fazla basitleştirebilir.
Öte yandan olağanüstü iddialara da sorgulamadan inanılmamalıdır. Günümüzde:
montaj, sahne illüzyonu, yapay zekâ ile üretilmiş görüntüler ve yanlış yorumlar
mümkündür.
Olağanüstü iddia, dikkatli inceleme gerektirir.
Bu Ayet Dinî Tartışmalarda Bize Nasıl Bir Ahlak Öğretir
Hûd 53 bize tartışmanın yalnız “kim kazandı?” meselesi olmadığını düşündürür.Bir görüşü tartışırken şu soruları kendimize sormalıyız:
Karşı tarafın delilini gerçekten dinliyor muyum? Yoksa cevabımı o konuşurken hazırlıyor muyum? Fikrimin yanlış olabileceği ihtimaline küçük de olsa yer bırakıyor muyum? Yoksa tartışmaya daha baştan:
“Beni hiçbir şey değiştiremez.”
diyerek mi giriyorum?
Aynı sorular karşı taraf için de geçerlidir.
Sağlıklı tartışmanın amacı:
rakibi yenmek değil, doğruya yaklaşmaktır.
Bu yüzden görüş değiştirmek her zaman mağlubiyet değildir.
Bazen entelektüel dürüstlüğün zaferidir.
Hûd 52 ve 53 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Hûd 52’de Hz. Hûd:“Rabbinizden bağışlanma dileyin ve O’na dönün.”
demiş, kavmine rahmet ve güç vaadini bildirmişti.
Hûd 53’te kavim:
“Bize açık bir delil getirmedin; senin sözünle ilâhlarımızı terk etmeyiz ve sana inanmayız.”
diye cevap verir.
Böylece iki tarafın pozisyonu belirginleşir.
Hz. Hûd:
dönüş çağrısı yapmaktadır.
Kavmi ise:
mevcut inançlarını terk etmeyeceklerini ilan etmektedir.
Bir sonraki ayette onların itirazı daha da sertleşecek ve Hz. Hûd hakkında:
“Biz ancak şunu söyleriz: İlâhlarımızdan biri seni bir kötülükle çarpmış olmalı.”
diyeceklerdir. Hz. Hûd ise buna karşı son derece güçlü bir tevhid ve meydan okuma cevabı verecektir.
Sonuç: Hûd Suresi 53. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hûd Suresi 53. ayet, insanın delil, inanç ve zihinsel açıklık ilişkisini sorgulayan son derece güçlü bir ayettir.Âd kavmi Hz. Hûd’a:
“Bize açık bir delil getirmedin.”
diyor.
Bu cümle tek başına okunduğunda gayet makul görünebilir.
Çünkü insan gerçekten delil istemelidir.
Birisi:
“Ben peygamberim.”
diyorsa sıradan insanın:
“Peki bunun dayanağı nedir?”
diye sorması anlaşılabilir.
Birisi:
“Allah bunu kesin emretti.”
diyorsa:
“Kaynağın nedir?”
diye sormak gerekir.
Birisi:
“Bu tedavi kesin işe yarar.”
diyorsa bilimsel kanıt sorulur.
Birisi:
“Şu kişi kesin suçlu.”
diyorsa delil istenir.
Delil istemek sağlıklı aklın parçasıdır.
Fakat ayet burada bitmiyor.
Âd kavmi hemen devam ediyor:
“Biz ilâhlarımızı terk etmeyeceğiz.”
Ve:
“Biz sana inanmayacağız.”
diyor.
İşte mesele burada değişiyor.
Çünkü artık soru:
“Delilin ne?”
olmaktan çıkıp:
“Ne söylersen söyle fikrim değişmeyecek.”
noktasına yaklaşmaktadır.
Bu, günümüzde de çok sık yaşanan bir durumdur.
İnsan bazen:
“Bana kanıt göster.”
der.
Karşı taraf kanıt gösterir.
Sonra:
“Bu sayılmaz.”
der.
Başka delil gelir.
Yine:
“Bu da yeterli değil.”
der.
Elbette her gösterilen şey gerçekten delil olmayabilir. İnsan zayıf delili reddetmekte haklı olabilir. Fakat ölçü sürekli değişiyorsa ve hiçbir ihtimalde görüş değiştirmeyeceğine baştan karar vermişse artık sorun yalnız delilin kalitesi olmayabilir.
Bunun psikolojide ve düşünce tarihinde farklı biçimlerde açıklanan yönleri vardır. İnsan kendi görüşünü destekleyen bilgileri daha kolay kabul edip tersini gösteren bilgileri daha sert sorgulayabilir.
Bu yalnız Âd kavmine özgü değildir.
Hepimizin yaşayabileceği bir insan zaafıdır.
Bir Müslüman da yaşayabilir.
Bir ateist de yaşayabilir.
Bir bilim insanı da yaşayabilir.
Bir siyasetçi de yaşayabilir.
Bir taraftar da yaşayabilir.
Bu nedenle Hûd 53’ü yalnız:
“Bakın eski inkârcılar ne kadar inatçıydı.”
diye okumak ayetin bize tuttuğu aynayı kaçırmak olur.
Asıl soru:
“Ben fikrime karşı gelen delillere nasıl davranıyorum?”
olmalıdır.
Kendi inancımızı savunurken bile bu soruyu sormamız gerekir.
Eğer birisi İslam hakkında gerçek bir soru soruyorsa ona:
“Sorgulama, inan.”
demek çoğu zaman yeterli değildir.
Soruyu anlamak gerekir.
Delil sunmak gerekir.
Bilmediğimiz yerde:
“Bunu araştırmam gerekiyor.”
diyebilmek gerekir.
Çünkü Kur’an’ın kendisi:
akletme ve düşünme
çağrısı yapar.
Din, sorudan korkmak zorunda değildir.
Ama soru soran insan da kendi sorusunun cevabına dürüstçe açık olmakla sorumludur.
Bu karşılıklı bir ahlaktır.
Hûd 53 ayrıca otoriteye kör bağlılık meselesinde çok önemli bir denge kurmamıza yardımcı olur.
Âd kavmi:
“Senin sözün yüzünden ilâhlarımızı terk etmeyiz.”
diyor.
Bugün de bir insan:
“Hocam söyledi, o hâlde kesin doğrudur.”
diyebilir.
Bir başkası:
“Profesör söyledi, tartışılmaz.”
diyebilir.
Başka biri:
“Benim siyasi liderim söyledi, yanlış olamaz.”
diyebilir.
Bütün bunlarda aynı problem ortaya çıkabilir:
insan otoritesini delilin yerine koymak.
Uzmanlığın değeri vardır.
Âlimin bilgisi vardır.
Bilim insanının uzmanlığı vardır.
Fakat:
otorite destekleyici bir gerekçe olabilir; mutlak yanılmazlık belgesi değildir.
Bu dengeyi kurmak önemlidir.
Öte yandan günümüzün başka bir aşırılığı da vardır:
“Hiçbir uzmana güvenmem; yalnız kendi araştırmama güvenirim.”
Bu da tehlikelidir.
İnsan internette birkaç saat araştırma yaparak yıllarca eğitim almış bir uzmanın bilgi seviyesine otomatik olarak ulaşmaz.
Eleştirel düşünce:
otoriteye tapmamak
ama aynı zamanda:
uzmanlığı küçümsememek
demektir.
Hûd 53'ün üzerinde düşündürdüğü bir başka mesele gelenektir.
Âd kavmi ilâhlarını terk etmek istemiyor.
Çünkü o inanç düzeni muhtemelen toplumlarının kimliğinin bir parçasıdır.
İnsan için gelenek çok güçlüdür.
Çocukluğumuzdan beri gördüğümüz şeyi:
“Normal.”
zannederiz.
Fakat normal olması:
doğru
olduğunu kanıtlamaz.
Aynı şekilde yeni olması da doğru olduğunu kanıtlamaz.
Bu nedenle gelenekle ilişkimiz ne kör teslimiyet ne de kör düşmanlık olmalıdır.
Şu soruyu sormalıyız:
“Bu gelenek ne üretiyor?”
Adalet mi?
Merhamet mi?
Haksızlık mı?
İnsan onurunu koruyor mu?
Allah'ın açık ölçülerine uygun mu?
Delili nedir?
İşte bilinçli gelenek anlayışı budur.
Bu ilke dinî gelenek için de geçerlidir.
Bazen toplumda yıllardır yapılan bir şey:
“Din böyle.”
diye kabul edilir.
Araştırıldığında bunun:
yerel örf,
aile alışkanlığı
veya sonradan oluşmuş kültürel uygulama
olduğu ortaya çıkabilir.
Bu durumda kültürü dinle karıştırmamak gerekir.
Ama bunun tersinden:
“Geleneksel olan her dinî uygulama yanlıştır.”
demek de yanlış olur.
Eski ≠ yanlış. Yeni ≠ doğru.
Ölçü delildir.
Hûd 53'ün belki de en önemli derslerinden biri fikrini değiştirebilme cesaretidir.
İnsan bazen görüşünü değiştirirse:
“Kaybettim.”
sanır.
Oysa daha iyi delil geldiğinde fikrini değiştirmek mağlubiyet değil, gelişimdir.
Bilim bununla ilerler.
Bir teori mevcut veriyi açıklamazsa değiştirilir veya geliştirilir.
İnsan ilişkilerinde de böyledir.
Bir kişi hakkında kötü düşünüyordun.
Yeni bilgi geldi.
Yanlış anladığını fark ettin.
Fikrini değiştirmen gerekir.
Bu seni zayıf değil, adil yapar.
Dinî meselelerde de insan bir yorumu yıllarca savunmuş olabilir.
Daha güçlü delil gördüğünde:
“Bu konuda önceki görüşüm doğru değilmiş.”
diyebilmelidir.
Bu tavır Hûd 47’de Hz. Nûh’un Allah tarafından düzeltildiğinde gösterdiği tevazuyla da uyumludur.
Hakikat insanın egosundan daha değerlidir.
Ayet aynı zamanda bize ikna ile zorlama arasındaki farkı öğretir.
Hz. Hûd kavmine mesajını söylüyor.
Onlar reddediyor.
Hûd onları fiziksel güçle iman ettirmiyor.
Peygamberin görevi:
tebliğ,
açıklama
ve uyarıdır.
Kalpleri zorla değiştirmek değildir.
Bu da dinî iletişim açısından önemlidir.
Bir insan:
“Ben doğruya inanıyorum, o hâlde başkasını zorlayabilirim.”
sonucuna ulaşamaz.
İnanç zorlamayla gerçek iman hâline gelmez.
İkna edilir; zorla üretilmez.
Hûd 53’te başka bir önemli sınır da şudur:
Âd kavminin reddedişini gördüğümüz için bugün farklı inanan herkesi aynı kategoriye koyamayız.
Bir insan İslam’ı hiç doğru biçimde duymamış olabilir.
Yanlış temsil görmüş olabilir.
Sorularına kötü cevaplar verilmiş olabilir.
Samimi biçimde başka bir kanaate ulaşmış olabilir.
Bütün bunların nihai değerlendirmesini Allah bilir.
Biz bir insanın görünür görüşünü tartışabiliriz.
Ama içindeki bütün bilgi, niyet ve sorumluluğun hesabını kendimiz veremeyiz.
Bu nedenle dinî tartışmalarda:
“İnanmıyorsan kibirlisin.”
gibi psikolojik teşhisler yerine:
“Hangi delili yetersiz buluyorsun?”
diye sormak daha yapıcı olabilir.
Böylece konuşma kişilik saldırısından çıkıp delil tartışmasına döner.
Hûd 53'ün mesajını bugünün bilgi dünyasına taşıdığımızda çok güçlü bir ilke ortaya çıkar:
Delil iste, fakat delilden kaçma.
Bir haberi paylaşmadan önce kaynağını sor.
Bir sağlık iddiasını duyunca kanıtına bak.
Bir dinî fetvayı duyunca dayanağını araştır.
Bir siyasi iddia duyunca karşı veriyi de incele.
Ama yalnız kendi istediğin sonucu doğrulayan bilgiyi seçme.
Hakikat arıyorsan, yanlış çıkma ihtimalini de kabul et.
Bu son cümle çok önemlidir.
Çünkü hakikat arayışının bedeli bazen:
“Ben yanılmışım.”
diyebilmektir.
İnsan bunu diyemiyorsa delil aramıyor; yalnız kendi görüşünü savunacak mühimmat arıyor olabilir.
Hûd 53 bize tam olarak bu aynayı tutar.
Bir sonraki ayette Âd kavmi delil tartışmasının ötesine geçerek Hz. Hûd hakkında çok daha farklı bir iddia ortaya atacaktır:
“İlâhlarımızdan biri seni kötülükle çarpmış.”
Bu, onların kendi inanç sistemlerini Hz. Hûd’un durumunu açıklamak için nasıl kullandıklarını gösterecek; Hz. Hûd ise buna çok güçlü bir tevhid cevabı verecektir.
Ve belki Hûd Suresi 53. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Bir konuda “Bana delil göster” dediğimizde gerçekten güçlü delil karşısında fikrimizi değiştirmeye hazır mıyız, yoksa daha konuşma başlamadan “Ne söylersen söyle benim görüşüm değişmez” mi diyoruz? Atalarımızdan, ailemizden, siyasi çevremizden veya dinî grubumuzdan gelen fikirleri yalnız aidiyet nedeniyle mi savunuyoruz? Ve kendi inancımızı anlatırken insanlardan kör itaat istemek yerine delil, akıl ve samimi konuşma alanı bırakabiliyor muyuz?
