Hûd Suresi 50. Ayette “Âd Kavmine Kardeşleri Hûd’u Gönderdik. O, ‘Ey Kavmim! Allah’a Kulluk Edin; Sizin O’ndan Başka İlâhınız Yoktur. Siz Ancak İftirada Bulunuyorsunuz’ Dedi” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Hûd Suresi 50. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Âd kavmine de kardeşleri Hûd’u gönderdik. O dedi ki: ‘Ey kavmim! Allah’a kulluk edin. Sizin O’ndan başka hiçbir ilâhınız yoktur. Siz ancak iftira ediyorsunuz.’”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve ilâ Âdin ehâhum Hûdâ. Kâle yâ kavmi‘budullâhe mâ lekum min ilâhin gayruh. İn entum illâ mufterûn.”
Hûd 49’da Hz. Nûh kıssası “Sabret; güzel sonuç takvâ sahiplerinindir” mesajıyla tamamlanmıştı. Hûd 50 ile Kur’an başka bir peygamber-toplum ilişkisine geçer. Bu kez karşımızda Hz. Hûd ve Âd kavmi vardır.
Âd Kavmi Kimdir
Âd, Kur’an’da çeşitli surelerde adı geçen eski bir topluluktur. Hz. Hûd’un onlara peygamber olarak gönderildiği bildirilir.Kur’an’ın anlatımında Âd toplumu:
güç,
imar,
toplumsal üstünlük duygusu
ve sahip oldukları imkânlarla
ilişkilendirilir. İlerleyen ayetlerde onların Allah’ın nimetlerine rağmen peygamberlerinin çağrısına nasıl karşılık verdiklerini daha ayrıntılı göreceğiz.
Ancak Âd hakkında Kur’an’ın söylemediği tarihsel ayrıntıları kesinleştirmemek gerekir. Hangi yüzyılda yaşadıkları, şehirlerinin modern haritada tam olarak hangi noktaya karşılık geldiği veya bugün bulunan belirli bir arkeolojik kalıntının kesin biçimde Âd’a ait olup olmadığı gibi konularda kesinlik iddiasından kaçınmak daha sağlıklıdır.
Âd Kavmi Nerede Yaşıyordu
Kur’an’ın başka ayetlerinde Âd toplumu Ahkâf ile ilişkilendirilir. “Ahkâf” kelimesi kum tepeleri veya kumluk bölgeler anlam alanına sahiptir.İslam tarih ve tefsir geleneğinde bu bölge genellikle Arap Yarımadası’nın güney kesimleri, Yemen-Hadramut ile Umman çevresindeki geniş coğrafyayla ilişkilendirilmiştir.
Fakat:
“Âd’ın şehri kesin olarak bugün şu koordinattadır.”
demek için Kur’an ayeti tek başına yeterli değildir.
Zaman zaman internette:
“Âd kavminin şehri kesin bulundu.”
veya:
“Uydu görüntüleri Kur’an’ı kanıtladı.”
gibi sansasyonel iddialar ortaya çıkabilir. Bunların her biri ayrıca arkeolojik ve tarihsel delillerle değerlendirilmelidir.
Dinî heyecan, bilimsel ihtiyatın yerine geçmemelidir.
Hz. Hûd Kimdir
Hz. Hûd, Kur’an’da adı açıkça zikredilen peygamberlerden biridir ve Âd kavmine gönderilmiştir.Onun hayatının bütün ayrıntıları Kur’an’da verilmez. Doğum tarihi, kaç yaşında peygamber olduğu veya hayatının bütün kronolojik aşamaları hakkında kesin bilgiye sahip değiliz.
Kur’an’ın üzerinde durduğu esas nokta onun biyografik ayrıntıları değil, mesajıdır.
Hz. Hûd’un ilk büyük çağrısı:
“Allah’a kulluk edin.”
olmuştur.
Bu da Nûh kıssasından sonra peygamberlik çizgisindeki sürekliliği gösterir.
“Âd Kavmine Kardeşleri Hûd’u Gönderdik” Ne Anlama Gelir
Ayette:“ehâhum Hûdâ”
yani:
“kardeşleri Hûd’u”
ifadesi kullanılır.
Buradaki “kardeş”, öncelikle aynı toplumdan, aynı kavimden biri anlamındadır. Hz. Hûd dışarıdan gelen yabancı bir kişi değildir; onların dilini, kültürünü ve toplumsal yapısını bilen bir insandır.
Dolayısıyla burada:
“Hepsi iman kardeşiydi.”
anlamı zorunlu değildir.
Çünkü Hûd’un karşısındaki insanların önemli kısmı zaten onun getirdiği tevhid çağrısını reddetmektedir.
Kur’an burada toplumsal yakınlığı vurgular:
Peygamber, kavmine tamamen yabancı biri değildir.
Farklı İnanca Sahip İnsanlar İçin “Kardeş” Kelimesinin Kullanılması Ne Öğretir
Bu ifade önemli bir dil ve insanlık dersi taşır.Hz. Hûd’un kavmi onun imanını paylaşmadığı hâlde Kur’an:
“onların kardeşi Hûd”
ifadesini kullanır.
Bu, farklı inançların insanî ve toplumsal bağları otomatik olarak yok etmediğini gösteren güzel örneklerden biridir.
Bir insanla:
aynı aileden,
aynı milletten,
aynı şehirden
veya aynı insanlık ailesinden
olabiliriz; fakat aynı inancı paylaşmayabiliriz.
Teolojik farklılık ≠ insanlıktan çıkarma.
Hz. Hûd kavmine karşı son derece açık bir dinî eleştiri yöneltiyor, fakat Kur’an yine de onu onların “kardeşi” olarak tanımlıyor.
“Ey Kavmim!” Hitabı Neden Önemlidir
Hz. Hûd:“Yâ kavmi”
yani:
“Ey kavmim!”
diye başlıyor.
Bu hitapta hem aidiyet hem sorumluluk vardır.
Hûd:
“Sizden nefret ediyorum, hepinizden uzağım.”
diye başlamıyor.
Onlara:
“Benim kavmim.”
diye sesleniyor.
Bu, peygamberlik tebliğinin düşmanlık üzerinden değil, iyilik isteme ve sorumluluk duygusu üzerinden yürütüldüğünü gösterir.
İnsan bir toplumun yanlışlarını eleştirirken o toplumun iyiliğini yine de isteyebilir.
Eleştiri ≠ nefret.
Bir toplumun hatasını söylemek, o toplumdan bütün insanları değersiz görmek anlamına gelmez.
Hz. Hûd’un İlk Mesajı Neden “Allah’a Kulluk Edin”dir
Çünkü peygamberlerin temel çağrısı tevhiddir.Hz. Hûd:
“u‘budullâh”
yani:
“Allah’a kulluk edin.”
der.
“Kulluk” yalnız namaz, oruç veya dua gibi ritüellerle sınırlı değildir. İslamî anlamda kulluk:
Allah’ı ilâh olarak tanımayı,
O’na yönelmeyi,
ahlaki sorumluluğu kabul etmeyi
ve hayatı Allah’tan bağımsız mutlak bir egemenlik alanı gibi görmemeyi
içerir.
Bu nedenle tevhid yalnız:
“Bir tane Tanrı olduğuna inanıyorum.”
cümlesinden ibaret değildir.
Aynı zamanda Allah’ın kulları olduğumuzun bilinciyle yaşamaktır.
“Allah’a Kulluk Edin” Demek İnsanlardan Yardım İstememek mi Demektir
Hayır.Bu ayeti:
“Allah’tan başka kimseden hiçbir şey istemeyin.”
şeklinde sınırsız bir anlamda okumak doğru değildir.
İnsan:
doktordan tedavi isteyebilir,
arkadaşından yardım isteyebilir,
bir ustadan iş yapmasını isteyebilir,
devletten hakkını talep edebilir.
Bunlar insanı ilâhlaştırmak değildir.
Kullukta esas problem, yaratılmış bir varlığa Allah’a özgü mutlak ve bağımsız ilahlık özellikleri yüklemektir.
Dolayısıyla:
İnsandan normal yardım istemek ≠ ibadet etmek.
Hz. Hûd’un tevhid çağrısı, insanî sebepleri yok etmek değil, Allah’tan başka hiçbir şeyi mutlak ilâh konumuna çıkarmamaktır.
“Sizin O’ndan Başka İlâhınız Yoktur” Ne Anlama Gelir
Ayette:“mâ lekum min ilâhin gayruh”
denilir.
Yani:
“Sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur.”
Bu ifade yalnız Hz. Hûd’un toplumuna ait özel bir slogan değildir. Kur’an boyunca peygamberlerin tevhid mesajının temel ifadelerinden biridir.
Buradaki mesaj:
Hakiki ilahlık yalnız Allah’a aittir.
İnsanlar başka varlıkları ilâh ilan edebilir.
Putlar yapabilir.
Doğa güçlerini kutsallaştırabilir.
İnsanları aşırı yüceltebilir.
Ama insanların bir şeye:
“ilah”
demesi onu gerçekten ilâh yapmaz.
Kur’an’ın tevhid iddiası tam olarak budur.
Putperestlik Sadece Taştan Bir Heykele Secde Etmek midir
Kur’an bağlamında putperestliğin klasik biçimlerinden biri gerçekten insan yapımı veya temsil niteliğindeki varlıkları kutsallaştırmaktır. Ancak tevhidin ahlaki mesajı daha geniş biçimde de düşünülebilir.İnsan:
parayı,
iktidarı,
şöhreti,
lideri,
kendi benliğini
hayatının mutlak merkezi hâline getirebilir.
Bunların her birine teknik fıkıh anlamında hemen:
“Putperestlik yaptı.”
etiketi yapıştırmak doğru olmaz. Fakat insanın Allah’tan başka şeyleri mutlaklaştırma eğilimi, tevhid açısından sorgulanabilir.
Örneğin para değerlidir.
Ama:
“Para için her şeyi yaparım.”
noktasına gelirse insan ahlaki sınırlarını kaybedebilir.
Güç gereklidir.
Ama:
“Ben güçlüyüm, o hâlde doğruyu ben belirlerim.”
duygusuna dönüşürse tehlikeli hâle gelir.
Tevhid, insanın hiçbir yaratılmış şeyi mutlaklaştırmamasını öğretir.
Bir Lidere İtaat Etmek veya Saygı Göstermek Şirk midir
Hayır.İnsan:
anne babasına saygı gösterebilir,
devletin meşru hukukuna uyabilir,
bir uzmanın tavsiyesini dinleyebilir,
bir öğretmenin sözünü dikkate alabilir,
bir yöneticiyle çalışabilir.
Bunların kendisi şirk değildir.
Sorun, bir insana:
“Ne söylerse mutlak doğrudur.”
“Yanlış yapması mümkün değildir.”
veya:
“Allah’ın helal-haram ölçüsünün üstündedir.”
gibi mutlak özellikler vermektir.
İslam’da hiçbir insan otoritesi Allah değildir.
Peygamber bile Allah’ın kuludur.
Bu nedenle tevhid aynı zamanda insan otoritelerinin sınırını hatırlatan güçlü bir ilkedir.
“Siz Ancak İftirada Bulunuyorsunuz” İfadesindeki “İftira” Nedir
Ayette:“in entum illâ mufterûn”
denilir.
“Mufterûn”, iftira edenler, gerçeği olmayan bir şeyi uyduranlar anlam alanına sahiptir.
Bağlamda Hz. Hûd, kavminin Allah dışında ilâhlar edinmesini ve bu varlıklar hakkında ilahlık iddiaları geliştirmesini eleştirmektedir.
Yani insanların kendi oluşturdukları dinî iddiaları Allah’a veya ilahlık alanına nispet etmeleri söz konusudur.
Kur’an açısından en ağır problemlerden biri:
Allah’ın söylemediği şeyi Allah söyledi diye sunmaktır.
Bu yüzden din adına konuşurken delil ve doğruluk çok önemlidir.
Her Yanlış Dinî Bilgi Söyleyen Kişi Bilerek İftira mı Atmış Olur
Hayır.Bu ayrım çok önemlidir.
Bir insan yanlış bilgi verebilir çünkü:
yanlış öğrenmiştir,
kaynağı hatalıdır,
konuyu karıştırmıştır
veya samimi biçimde yanlış yorumlamıştır.
Bu kişiyle bilerek:
“Allah böyle dedi.”
diye yalan uyduran insan aynı durumda değildir.
Hûd 50’nin ağır “iftira” ifadesini herkese kolayca yapıştırmamak gerekir.
Hata ≠ mutlaka bilinçli yalan.
Bir dinî açıklamanın yanlış olduğunu gösterebiliriz; fakat kişinin bunu bilerek uydurduğunu söylemek için ayrıca delile ihtiyacımız vardır.
Niyet okumak, delilin yerine geçmez.
Allah Adına Hüküm Uydurmak Neden Bu Kadar Ciddidir
Çünkü insan kendi görüşünü:“Allah’ın emri”
hâline getirdiğinde başkaları üzerinde çok güçlü bir manevi baskı oluşturabilir.
Örneğin bir kişi kendi kültürel tercihini:
“Allah kesin bunu haram etti.”
diye sunabilir.
Başka biri kişisel hoşlanmadığı şeyi:
“Din bunu yasaklıyor.”
diyebilir.
Böylece insan kendi görüşüne ilahî otorite kazandırmış olur.
Bu nedenle dinî bilgi verirken:
ayet,
sahih kaynak,
tefsir,
içtihat
ve kişisel yorum
birbirinden ayrılmalıdır.
Kendi yorumuna “Allah’ın kesin hükmü” etiketi yapıştırmak son derece ciddi bir sorumluluktur.
Âd Kavminin Güçlü Olması Neden Onları Haklı Yapmadı
İlerleyen ayetlerde Âd toplumunun güç ve imkânları daha görünür hâle gelecektir. Kur’an’ın Âd anlatısında toplumsal güç ile ahlaki doğruluk arasındaki fark önemli bir yer tutar.Bir toplum:
askerî olarak güçlü,
ekonomik olarak zengin,
teknolojik olarak gelişmiş,
mimari açıdan etkileyici
olabilir.
Bunlar gerçek başarılardır.
Ama hiçbiri:
“Bu toplumun bütün değerleri doğrudur.”
sonucunu otomatik olarak vermez.
Aynı şekilde fakir veya zayıf bir toplumun da sırf zayıf olduğu için haklı olduğu söylenemez.
Güç ≠ hakikat.
Zayıflık ≠ hakikat.
Hakikat kendi delili ve ahlaki değeriyle değerlendirilir.
Hz. Hûd’un Kavmini Eleştirmesi Bize Toplumu Eleştirme Hakkında Ne Öğretir
Hûd kendi kavmini eleştiriyor fakat bunu:“Ben sizden üstün bir ırkım.”
diyerek yapmıyor.
Aksine:
“Ey kavmim.”
diyor.
Bu, eleştirinin aidiyet içinde de yapılabileceğini gösterir.
İnsan ülkesini sevebilir ama ülkesindeki yanlışları eleştirebilir.
Ailesini sevebilir ama ailesinin haksızlığını söyleyebilir.
Dinî topluluğunu sevebilir ama kendi topluluğundaki yanlış uygulamaları eleştirebilir.
Eleştiri sadakatsizlik değildir.
Bazen gerçek sadakat:
yanlışı gizlemek değil, düzelmesini istemektir.
Hz. Hûd’un tavrı buna güzel bir örnektir.
Hûd 49’dan Hûd 50’ye Geçiş Neden Önemlidir
Hûd 49:“Bunlar sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Sabret; güzel sonuç takvâ sahiplerinindir.”
diyerek Nûh kıssasını tamamladı.
Hemen ardından Hûd 50:
Âd kavmi ve Hz. Hûd
ile yeni bir kıssa başlatır.
Bu geçiş, Kur’an’ın aynı temel mesajın farklı toplumlarda tekrarlandığını göstermesi açısından önemlidir.
Nûh kavmine:
Allah’a kulluk çağrısı
vardı.
Âd kavmine de:
Allah’a kulluk çağrısı
vardır.
Toplumlar değişiyor.
Peygamberler değişiyor.
Tarihsel şartlar değişiyor.
Ama temel mesaj değişmiyor:
Allah’ı ilâh olarak tanı ve yaratılmışları ilahlaştırma.
Bir sonraki ayette Hz. Hûd, bu görevi karşılığında kavminden hiçbir ücret istemediğini, mükâfatını kendisini yaratandan beklediğini söyleyecektir.
Sonuç: Hûd Suresi 50. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Hûd Suresi 50. ayet, Nûh kıssasının kapanmasının ardından Hz. Hûd ve Âd kavmi bölümünü açan temel tevhid ayetidir.Ayetin ilk önemli cümlesi:
“Âd’a kardeşleri Hûd’u gönderdik.”
ifadesidir.
Kur’an'ın peygamberi kavmine “kardeş” olarak tanıtması üzerinde durmaya değer.
Çünkü bu ifade bize dinî farklılığın insanî bağı otomatik olarak yok etmediğini gösterir.
Hz. Hûd onların inançlarını eleştiriyor.
Üstelik çok temel bir konuda:
ilah anlayışında
onlarla anlaşmıyor.
Fakat yine de onların toplumundandır.
Onların dilini bilir.
Onların iyiliğini ister.
Onlara:
“Ey kavmim.”
diye seslenir.
Bu yaklaşım günümüzde dinî iletişim için çok değerlidir.
Bir insanla aynı inancı paylaşmamak, onu otomatik olarak:
düşman,
ahlaksız,
değersiz
veya insanlık dışı
görmeyi gerektirmez.
Bir Müslüman kendi inancının doğru olduğuna samimiyetle inanabilir ve aynı zamanda farklı inançtaki insana adaletli ve merhametli davranabilir.
Bunlar birbirine zıt değildir.
Teolojik netlik ile insanî saygı birlikte mümkündür.
Hz. Hûd’un ilk sözü:
“Allah’a kulluk edin.”
olmuştur.
Bu da peygamberlerin mesajındaki merkezî çizgiyi gösterir.
Kur’an’ın peygamberleri insanları öncelikle:
kendilerine,
kendi ailelerine,
kendi siyasi düzenlerine
veya kendi kişisel otoritelerine
kulluk etmeye çağırmaz.
Onların çağrısı:
Allah’a kulluktur.
Bu nokta dinî otoritenin sınırı açısından çok önemlidir.
Bir peygamberin görevi bile insanları:
“Bana tapın.”
noktasına taşımak değildir.
Hz. Hûd:
“Bana kulluk edin.”
demiyor.
“Allah’a kulluk edin.”
diyor.
Bu nedenle gerçek peygamberlik insanı Allah’a bağlarken peygamberi Allah’ın yerine koymaz.
İslam’ın tevhid anlayışı buradan çok güçlü bir otorite eleştirisi çıkarır.
Hiçbir lider:
Allah değildir.
Hiçbir din adamı:
Allah değildir.
Hiçbir şeyh:
Allah değildir.
Hiçbir devlet:
Allah değildir.
Hiçbir bilim insanı:
Allah değildir.
Hiçbir baba:
Allah değildir.
Hiçbir insan, başka insanların üzerinde mutlak ve sorgulanamaz ilahlık hakkına sahip değildir.
Bu, insan otoritelerine hiç uyulmayacağı anlamına gelmez.
Toplumun düzene ihtiyacı vardır.
Uzmanlara ihtiyaç vardır.
Yöneticiler vardır.
Aile ilişkileri vardır.
Fakat bütün insan otoriteleri sınırlıdır.
Bir doktor sağlık konusunda uzmandır ama hayatın bütün alanlarında yanılmaz değildir.
Bir âlim dinî alanda derin bilgi sahibi olabilir ama Allah değildir.
Bir yönetici devleti yönetebilir ama ahlaki hakikatin yaratıcısı değildir.
Tevhid yalnız putları yıkmaz; insanın insan üzerindeki sınırsızlık iddiasını da sınırlar.
Hûd 50’nin:
“Sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur.”
ifadesi bu nedenle yalnız antik putperestlik tartışması değildir.
İnsan her dönemde bir şeyi mutlaklaştırabilir.
Bugünün insanı belki taş heykelin önünde secde etmiyor olabilir.
Ama:
para uğruna her şeyini feda edebilir,
iktidar uğruna adaleti terk edebilir,
şöhret uğruna kişiliğini değiştirebilir,
kendi egosunu hiçbir eleştiriyi kabul etmeyecek kadar büyütebilir.
Bunların her birine teknik anlamda hemen:
“şirk”
hükmü vermek doğru değildir. Fakat tevhid insanı şu soruyla yüzleştirir:
“Hayatımda Allah’ın yerine mutlaklaştırdığım bir şey var mı?”
Para benim için araç mı, yoksa değerlerimi belirleyen efendi mi?
Makam hizmet aracı mı, yoksa kimliğimin tamamı mı?
Toplumun alkışı güzel bir şey mi, yoksa doğru ile yanlışın ölçüsü mü?
Kendi fikrim bir görüş mü, yoksa eleştirilemez kutsal mı?
Bu sorular tevhidi yalnız tarihsel bir put tartışmasından çıkarıp insanın karakterine taşır.
Ayetin sonundaki:
“Siz ancak iftirada bulunuyorsunuz.”
ifadesi ise özellikle din adına konuşan herkes için çok ciddi bir uyarıdır.
Allah hakkında bir şey söylemek kolay değildir.
Bir insan:
“Allah kesin şöyle istiyor.”
dediğinde, sadece kendi fikrini ifade etmiyor olabilir; Allah adına konuştuğunu iddia etmiş olur.
Bu nedenle dinî konuşmada kaynak disiplini çok önemlidir.
Kur’an ne diyor?
Hadis gerçekten güvenilir mi?
Tefsirlerde görüş birliği var mı?
Yoksa farklı yorumlar mı var?
Ben söylediğim şeyi ayetten mi çıkarıyorum, yoksa kendi kültürümü mü ayete yüklüyorum?
Bu sorular sorulmalıdır.
Çünkü iyi niyet yanlış bilgiyi doğru yapmaz.
Bir insan din hakkında yanlış bir şey söylediğini fark ederse:
“Ben bunu daha önce yanlış biliyormuşum.”
diyebilmelidir.
Bu, dini değiştirmek değildir.
Tam tersine:
yanlış insan bilgisini vahiyden ayırmaktır.
Burada önemli bir sınır daha vardır.
Hûd’un:
“iftira ediyorsunuz.”
sözünü kullanıp her dinî ihtilafta birbirimizi:
“Allah’a iftira atıyorsun.”
diye suçlamak doğru değildir.
Çünkü bilinçli iftira ile samimi yorum hatası farklıdır.
Bir âlim:
bir ayeti yanlış yorumlayabilir.
Bir Müslüman:
bir hükmü yanlış hatırlayabilir.
Bir kişi:
yanlış bir rivayete güvenebilir.
Bunlar düzeltilmelidir.
Ama:
“Sen bile bile Allah adına yalan söylüyorsun.”
iddiası kişinin niyeti hakkında da hüküm içerir.
Bunun için ayrıca delil gerekir.
Yanlış bilgi eleştirilebilir; niyet delilsiz mahkûm edilemez.
Hûd 50’nin başka bir önemli boyutu toplumun kendi içinden gelen eleştiriye nasıl tepki verdiği meselesidir.
Hz. Hûd yabancı değildir.
Kendi toplumunun içindendir.
Bu bize şunu düşündürür:
Bazen insanlar dışarıdan gelen eleştiriyi kolayca reddeder.
Ama içeriden gelen eleştiriyi de:
“Bizi kötü gösteriyorsun.”
diye susturabilir.
Oysa bir insan kendi toplumunu gerçekten seviyorsa onun yanlışlarını görmezden gelmek zorunda değildir.
Bir doktor hastasına:
“Her şey harika.”
diyerek hastalığı gizlerse onu sevmiş olmaz.
Gerçek sevgi bazen teşhis koymayı gerektirir.
Hz. Hûd'un:
“Ey kavmim.”
deyip hemen ardından onların temel inanç yanlışını söylemesi bu açıdan anlamlıdır.
Toplumunu sevmek, toplumunu putlaştırmak değildir.
Bir milletin güzel yönlerini sevebiliriz.
Tarihiyle gurur duyabiliriz.
Ama:
“Bizim milletimiz hiçbir zaman yanlış yapmaz.”
dersek artık sağlıklı değerlendirmeyi kaybederiz.
Aynısı aile için de geçerlidir.
Aynısı dinî cemaatler için de geçerlidir.
Aynısı siyasi gruplar için de geçerlidir.
Aidiyet, eleştiri yeteneğini öldürmemelidir.
Âd kavmi ilerleyen ayetlerde sahip oldukları güç ve imkânlarla da gündeme gelecektir.
Bu nedenle Hûd 50 bizi önceden başka bir önemli meseleye hazırlar:
Medenî güç ile manevi doğruluk aynı şey değildir.
Bir toplum çok etkileyici yapılar kurabilir.
Teknolojik olarak güçlü olabilir.
Ekonomik olarak üstün olabilir.
Bu başarıların değeri küçümsenmemelidir.
Ama teknoloji:
adaletin yerine geçmez.
Mimari:
merhametin yerine geçmez.
Ekonomik büyüme:
ahlakın yerine geçmez.
Askerî güç:
haklılığın yerine geçmez.
İnsan uygarlığı hem maddi hem ahlaki olarak değerlendirilmelidir.
Bir toplumun:
“Biz güçlüyüz, o hâlde haklıyız.”
demesi, Kur’an’ın Âd anlatısının sorgulayacağı temel kibirlerden biri hâline gelecektir.
Aynı şekilde bir toplumun zayıf olması da onu otomatik olarak iyi yapmaz.
Kur’an bize yine dengeyi öğretir:
Güce bak ama ahlakı da sor.
Hûd 50 ayrıca peygamberlerin ortak mesajını düşündürür.
Hz. Nûh geçti.
Şimdi Hz. Hûd geliyor.
Sonrasında başka peygamberler gelecek.
Toplumlar farklı.
Diller farklı.
Tarihsel şartlar farklı.
Ama ana çağrı:
“Allah’a kulluk edin.”
Bu tekrar Kur’an’ın peygamberlik anlayışında birliği gösterir.
İslam kendisini tamamen yeni ve tarihsiz bir inanç olarak sunmaz.
Kendisini aynı tevhid çizgisinin devamı olarak görür.
Bu nedenle Müslüman yalnız Hz. Muhammed’e değil, Allah’ın gönderdiği peygamberlere iman eder.
Elbette her peygamberin şeriatında ve tarihsel şartlarında farklılıklar bulunabilir.
Fakat temel tevhid:
Allah birdir ve kulluk O’na aittir.
mesajı devam eder.
Hûd 50’nin belki de bugün için en önemli uyarılarından biri şudur:
İnsan kendi ürettiği şeyi kutsallaştırabilir.
Âd kavmi Allah dışında ilâhlar edinmiştir.
Modern insanın kutsallaştırdığı şeylerin biçimi değişebilir.
Bir ideoloji mutlaklaştırılabilir.
Bir siyasi lider eleştirilemez hâle getirilebilir.
Bir ekonomik sistem:
“Bunun alternatifi düşünülemez.”
diye kutsanabilir.
Bilimsel bir kurumun mevcut görüşü bile bilimsel yöntemden koparılarak değişmez dogma gibi sunulabilir; aynı şekilde bilim karşıtlığı da kişisel sezgiyi bütün uzmanlığın üzerinde gören başka bir dogmaya dönüşebilir.
Tevhid, insana hiçbir insan ürününe ilahî dokunulmazlık vermemeyi öğretir.
Her insan sistemi değerlendirilebilir.
Her insan yorumu sorgulanabilir.
Allah’ın vahyi ile insanın yorumunu birbirine karıştırmamak gerekir.
Bu nedenle Hûd 50’nin mesajı yalnız:
“Eski insanlar putlara tapıyordu, biz tapmıyoruz.”
deyip geçilecek kadar uzak değildir.
Asıl soru:
“Benim putlaştırdığım şey nedir?”
Belki bir nesne değildir.
Belki:
egomdur.
Belki:
paramdır.
Belki:
itibarımdır.
Belki:
grubumdur.
Belki:
her zaman haklı çıkma ihtiyacımdır.
Tevhidin insanı özgürleştirici yanı burada ortaya çıkar:
Allah dışında hiçbir şey mutlak değildir.
Bu insanın parayı kullanmasına izin verir ama paraya kul olmasını engeller.
Gücü kullanmasına izin verir ama güce tapmasını engeller.
İnsanları sevmesine izin verir ama onları ilahlaştırmasını engeller.
Kendisini değerli görmesine izin verir ama egosunu tanrılaştırmasını engeller.
İşte Hz. Hûd’un:
“Allah’a kulluk edin; sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur.”
sözü bu yüzden binlerce yıl öncesindeki bir toplumun tartışması olarak kalmaz.
İnsan var oldukça neyi mutlaklaştırdığı sorusu da varlığını sürdürür.
Ve belki Hûd Suresi 50. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Gerçekten yalnız Allah’ı mı mutlak kabul ediyoruz, yoksa farkında olmadan paramıza, makamımıza, liderlerimize, grubumuza veya kendi görüşlerimize Allah’a ait olmayan bir dokunulmazlık mı veriyoruz? Din adına konuşurken Allah’ın gerçekten ne söylediğini araştırıyor muyuz, yoksa kendi alışkanlıklarımızı ve yorumlarımızı kolayca “Allah’ın kesin hükmü” hâline mi getiriyoruz? Ve Hz. Hûd gibi kendi toplumumuzu severken, onun yanlışlarını da nefret etmeden fakat dürüstçe söyleyebilecek bir tevhid ve adalet bilinci taşıyor muyuz?
