🧠 Gözlemsel Öğrenme Nedir ❓ İnsanlar Başkalarını İzleyerek Davranış, Duygu Ve Tutumları Nasıl Öğrenir ❓

Gözlemsel Öğrenme Nedir İnsanlar Başkalarını İzleyerek Davranış, Duygu Ve Tutumları Nasıl Öğrenir ​

"İnsan bazen bir sözü dinleyerek değil, bir davranışın dünyada nasıl karşılık bulduğunu izleyerek öğrenir."
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...

Gözlemsel öğrenme, insanın bir davranışı doğrudan kendisi denemeden, başka insanların davranışlarını izleyerek, bu davranışların sonuçlarını değerlendirerek ve uygun gördüğü kalıpları kendi hayatına aktararak öğrenmesidir. Bu öğrenme biçimi, özellikle Albert Bandura'nın sosyal öğrenme teorisi içinde merkezi bir yere sahiptir.


İnsan yalnızca kendi hatalarından, başarılarından veya cezalarından öğrenmez. Başkasının hata yaptığında ne yaşadığını, başarılı olduğunda nasıl ödüllendirildiğini, öfkelendiğinde nasıl karşılandığını, yardım ettiğinde nasıl takdir edildiğini, dışladığında nasıl güç kazandığını ya da nezaket gösterdiğinde nasıl sevildiğini izleyerek de öğrenir.


Bu yüzden gözlemsel öğrenme, insan davranışlarının görünmez eğitim kanallarından biridir. Ailede, okulda, arkadaş çevresinde, iş yerinde, medyada, sosyal medyada ve toplumun bütün sahnelerinde işler.


Kısaca gözlemsel öğrenme şudur: İnsanın başkalarının davranışlarını izleyerek kendi davranış haritasını oluşturmasıdır.

---

Gözlemsel Öğrenme Nedir ​

Gözlemsel öğrenme, bireyin başka bir kişinin davranışını izlemesi, bu davranışın sonucunu fark etmesi ve bu gözlemden yeni bir davranış, tutum, duygu veya düşünce kalıbı öğrenmesidir.


Bu öğrenme türünde kişi, davranışı bizzat yapmak zorunda değildir. Başkasının yaşadığı deneyimi izleyerek de öğrenebilir.



Gözlemsel öğrenme, insanın sosyal bir varlık olduğunu gösterir. Çünkü insan, yalnızca kendi zihninde değil; başkalarının davranışlarının aynasında da şekillenir.

---

Gözlemsel Öğrenme Neden Önemlidir ​

Gözlemsel öğrenme önemlidir çünkü insan davranışlarının büyük bir kısmı doğrudan anlatılarak değil, gösterilerek öğrenilir.


Bir çocuğa "saygılı ol" demek önemlidir; fakat çocuk saygıyı en çok yetişkinlerin birbirine nasıl davrandığını izleyerek öğrenir. Bir öğrenciye "çalışkan ol" demek değerlidir; fakat sınıfta emek verenlerin nasıl takdir edildiğini görmek bu davranışı daha güçlü biçimde öğretir.



Gözlemsel öğrenmenin en güçlü mesajı şudur: İnsanlar yalnızca ne söylediğimize değil, neyi yaşadığımıza da bakarak öğrenir.

---

Gözlemsel Öğrenme Sosyal Öğrenme Teorisinde Nerede Durur ​

Gözlemsel öğrenme, sosyal öğrenme teorisinin kalbinde yer alır. Albert Bandura'ya göre insanlar yalnızca doğrudan ödül ve ceza ile öğrenmez; başkalarının davranışlarını ve bu davranışların sonuçlarını izleyerek de öğrenir.


Bu düşünce, klasik davranışçı yaklaşımdan daha geniştir. Çünkü davranışçı bakış, çoğu zaman öğrenmeyi doğrudan deneyimle açıklar. Bandura ise insanın zihinsel süreçlerini de merkeze alır.



Gözlemsel öğrenme, insanın yalnızca davranan değil, izleyen, değerlendiren ve seçen bir varlık olduğunu gösterir.

---

Model Kimdir ​

Model, gözlemleyen kişinin davranışını izlediği, örnek aldığı veya davranışından etkilendiği kişidir. Model her zaman bilinçli bir öğretmen olmak zorunda değildir. Bazen anne baba, öğretmen, arkadaş, lider, ünlü, sosyal medya fenomeni veya toplumda görünür olan herhangi biri model haline gelebilir.



Modelin etkisi, yalnızca ne yaptığıyla değil; toplumun o modele nasıl tepki verdiğiyle de güçlenir. Çünkü insan, sadece davranışı değil, davranışın aldığı karşılığı da izler.

---

İnsanlar Hangi Modelleri Daha Kolay Taklit Eder ​

İnsan her gördüğü kişiyi aynı ölçüde model almaz. Bazı modeller daha etkili olur. Genellikle sevilen, güçlü, başarılı, ödüllendirilen, güvenilir, saygın veya kişiye benzediği düşünülen modeller daha kolay taklit edilir.



Bu yüzden çocukların, gençlerin ve toplumun önüne hangi modellerin çıkarıldığı çok önemlidir. Çünkü görünür olan model, zamanla davranışın öğretmenine dönüşür.

---

Gözlemsel Öğrenmenin Aşamaları Nelerdir ​

Gözlemsel öğrenme genellikle dört temel aşama üzerinden işler: dikkat, hatırda tutma, yeniden üretme ve motivasyon.



Bu süreç bize şunu gösterir: İnsan gördüğü her davranışı otomatik olarak öğrenmez. Önce dikkat eder, sonra zihninde tutar, ardından uygulayabileceğini değerlendirir ve sonunda davranışı yapmaya değer bulursa onu tekrar eder.

---

Dikkat Süreci Neden Önemlidir ​

Gözlemsel öğrenmenin ilk adımı dikkattir. İnsan bir davranışa dikkat etmezse onu öğrenemez. Dikkat, öğrenmenin kapısıdır.


Bir davranış özellikle güçlü, duygusal, sık tekrarlanan, ödüllendirilen veya ilgi çekici olduğunda daha fazla dikkat çeker.



Bu yüzden sosyal medyada sürekli gösterilen, beğeni alan ve alkışlanan davranışlar insan zihninde daha kolay yer eder.

---

Hatırda Tutma Süreci Nasıl İşler ​

Bir davranışı görmek yeterli değildir. Kişinin bu davranışı zihninde saklaması gerekir. Hatırda tutma, görülen davranışın zihinsel bir imgeye, sözel bir kalıba veya davranış şemasına dönüşmesidir.



Örneğin bir çocuk, anne babasının tartışma biçimini yalnızca o an izlemez. Bu davranış biçimi onun zihninde bir ilişki modeli olarak kalabilir.

---

Yeniden Üretme Süreci Nedir ​

Yeniden üretme, kişinin gözlediği ve zihninde tuttuğu davranışı uygulayabilmesidir. Bir davranışı izlemek ile onu doğru biçimde yapabilmek aynı şey değildir.


Örneğin bir çocuk bir piyanistin parmak hareketlerini izleyebilir; fakat piyano çalabilmesi için pratik gerekir. Bir öğrenci iyi konuşan birini izleyebilir; ama etkili konuşabilmek için tekrar ve deneyim gereklidir.



Gözlemsel öğrenme, davranışın kapısını açar; fakat ustalık, tekrar ve bilinçli pratikle gelişir.

---

Motivasyon Süreci Neden Belirleyicidir ​

İnsan bir davranışı gözlemleyip öğrenmiş olabilir; fakat onu uygulamak için motivasyon gerekir. Davranışın faydalı, değerli, kabul gören veya ödüllendirilen bir şey olduğuna inanmak motivasyonu artırır.



Motivasyon, öğrenilen davranışı gerçek hayata taşıyan güçtür. Gözlenen davranış zihinde kalabilir; fakat motivasyon varsa davranışa dönüşür.

---

Taklit Her Zaman Bilinçli Midir ​

Hayır. Taklit her zaman bilinçli değildir. İnsan bazen farkında olmadan çevresindeki insanların konuşma biçimini, jestlerini, tepkilerini, korkularını, öfke tarzını veya ilişki kurma biçimini benimseyebilir.


Özellikle çocuklukta bu süreç çok güçlüdür. Çünkü çocuk, dünyayı anlamaya çalışırken çevresindeki yetişkinleri rehber olarak görür.



Bu yüzden "çocuklar söz dinlemez, davranış izler" cümlesi gözlemsel öğrenmeyi çok güzel özetler.

---

Dolaylı Pekiştirme Nedir ​

Dolaylı pekiştirme, kişinin başka birinin davranışının ödüllendirildiğini görerek o davranışı yapmaya daha yatkın hale gelmesidir.


Örneğin bir öğrenci, sınıfta çalışkan bir arkadaşının öğretmen tarafından takdir edildiğini görürse çalışmanın değerli olduğunu öğrenebilir. Bir çocuk, saldırgan davranan birinin istediğini elde ettiğini görürse saldırganlığı işe yarar sanabilir.



Dolaylı pekiştirme, toplumun görünmez öğretmenlerinden biridir. Çünkü insanlar neyin ödüllendirildiğine bakarak neyin değerli olduğunu öğrenir.

---

Dolaylı Ceza Nedir ​

Dolaylı ceza, kişinin başka birinin davranışı nedeniyle olumsuz sonuç yaşadığını görerek o davranıştan kaçınmayı öğrenmesidir.


Örneğin bir çocuk sınıfta soru soran arkadaşının alay konusu olduğunu görürse, kendisi soru sormaktan çekinebilir. Bir çalışan hakkını arayan birinin dışlandığını görürse sessiz kalmayı öğrenebilir.



Dolaylı ceza, bazen bireyin hiç yaşamadan korkmayı öğrenmesine neden olur. Bu yüzden bir ortamda başkalarına nasıl davranıldığı, izleyen herkesin davranışını etkileyebilir.

---

Gözlemsel Öğrenme Duyguları Nasıl Şekillendirir ​

Gözlemsel öğrenme yalnızca davranışları değil, duyguları da etkiler. İnsanlar neye korkuyla, neye öfkeyle, neye sevgiyle, neye utançla tepki vereceklerini çevrelerinden öğrenebilir.


Bir çocuk, annesinin sürekli bir durumdan korktuğunu görürse o durumu tehlikeli algılayabilir. Bir genç, toplumda bazı gruplara öfkeyle bakıldığını görürse bu duygusal kalıbı benimseyebilir.



Bu yüzden duygular da sosyal olarak öğrenilebilir. İnsan yalnızca ne yapacağını değil, neye nasıl hissedeceğini de çevresinden öğrenir.

---

Gözlemsel Öğrenme Tutumları Nasıl Şekillendirir ​

Tutumlar, insanın kişi, olay, grup veya değerlere karşı geliştirdiği zihinsel ve duygusal eğilimlerdir. Gözlemsel öğrenme, bu tutumların oluşmasında çok güçlü rol oynar.



Bir çocuk bazı insanlara saygıyla davranıldığını, bazılarına ise küçümsemeyle yaklaşıldığını görürse, insan değerine dair tutumları bu gözlemlerden etkilenebilir.

---

Gözlemsel Öğrenme Ailede Nasıl Görülür ​

Aile, gözlemsel öğrenmenin ilk ve en güçlü alanıdır. Çocuk ailede sevginin, öfkenin, özrün, emeğin, saygının, korkunun, paranın, başarının ve insan ilişkilerinin nasıl yaşandığını izler.



Ailede en güçlü eğitim, söylenen nasihatlerden çok yaşanan davranışlardır. Çocuk, evde gördüğü ilişki biçimlerini hayatın doğal düzeni sanabilir.

---

Gözlemsel Öğrenme Okulda Nasıl Görülür ​

Okulda öğrenciler yalnızca ders içeriklerini öğrenmez. Aynı zamanda adalet, rekabet, paylaşım, zorbalık, başarı, hata yapma, cesaret, utanma ve sorumluluk gibi sosyal davranışları da gözlemler.



Okul, gözlemsel öğrenme açısından bir toplum provası gibidir. Çocuk, burada yalnızca bilgi değil, insan ilişkilerinin kurallarını da öğrenir.

---

Medya Ve Sosyal Medyada Gözlemsel Öğrenme Nasıl İşler ​

Medya ve sosyal medya, modern çağın en güçlü gözlemsel öğrenme alanlarından biridir. İnsanlar ekranlarda hangi davranışların ilgi gördüğünü, hangi yaşam tarzlarının ödüllendirildiğini, hangi sözlerin popüler olduğunu ve hangi kimliklerin değerli sunulduğunu izler.



Sosyal medya yalnızca davranış göstermez; davranışı beğeni, yorum ve görünürlükle ödüllendirir. Bu da gözlemsel öğrenmeyi çok daha güçlü hale getirir.

---

Son Söz İnsan Gördüğünü Öğrenir, Öğrendiğini Yaşar, Yaşadığını Kültüre Dönüştürür​

Gözlemsel öğrenme, insanın sosyal bir varlık olduğunu en açık biçimde gösteren psikolojik süreçlerden biridir. İnsan dünyaya yalnızca kendi deneyimlerinin penceresinden bakmaz; başkalarının davranışlarını, sözlerini, tepkilerini, ödüllerini, cezalarını ve toplumdaki karşılıklarını izleyerek de öğrenir.


Bir çocuk sevgiyi evde görerek öğrenir. Bir öğrenci cesareti öğretmeninin tavrında hisseder. Bir genç popüler olan davranışı arkadaş çevresinde izler. Bir toplum, hangi davranışları alkışladığına ve hangi haksızlıklara sessiz kaldığına göre kendi karakterini inşa eder.


Bu yüzden her davranış yalnızca o anlık bir hareket değildir. Bir bakış, bir söz, bir öfke patlaması, bir merhamet davranışı, bir adalet örneği veya bir suskunluk bile başkasının zihninde model haline gelebilir.


Gözlemsel öğrenmenin en derin dersi şudur: İnsanlar birbirlerinin öğretmenidir. Kimi zaman iyiye, kimi zaman kötüye. Kimi zaman cesarete, kimi zaman korkuya. Kimi zaman merhamete, kimi zaman ayrımcılığa.


Eğer daha güzel bir toplum istiyorsak, yalnızca doğruyu anlatmak yetmez. Doğruyu görünür biçimde yaşamak gerekir. Çünkü insan, gördüğünü öğrenir; öğrendiğini tekrar eder; tekrar ettiğini kültüre dönüştürür.

"Bir insanın davranışı, başka bir insanın zihninde geleceğe atılmış sessiz bir tohum olabilir."
Ersan Karavelioğlu

Genişletmek için tıkla ...