Nahl Suresi 33. Ayette “Onlar Kendilerine Meleklerin Gelmesini veya Rabbinin Emrinin Gelmesini mi Bekliyorlar; Allah Onlara Zulmetmedi, Fakat Onlar Kendilerine Zulmediyorlardı” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Nahl Suresi 33. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin Arapçası şöyledir:هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا أَن تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ ۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَٰكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
Okunuşu:
“Hel yenzurûne illâ en te’tiyehumu’l-melâiketu ev ye’tiye emru rabbik. Kezâlike feale’l-lezîne min kablihim. Ve mâ zalemehumullâhu ve lâkin kânû enfusehum yazlimûn.”
Genel anlamı:
“Onlar kendilerine meleklerin gelmesini veya Rabbinin emrinin gelmesini mi bekliyorlar? Onlardan öncekiler de böyle yapmışlardı. Allah onlara zulmetmedi; fakat onlar kendilerine zulmediyorlardı.”
Ayet, insanın hakikat karşısında sürekli erteleme tavrını eleştirir. Delilleri değerlendirmek, düşünmek ve yönünü değiştirmek için zamanı varken bekleyen insan, bir gün artık seçim alanının daraldığı veya sona erdiği bir gerçekle karşılaşabilir. Kur’an’ın uyarısı budur: Hakikati değerlendirmek için geri dönüşsüz son anı bekleme.
“Onlar Ne Bekliyorlar?” Sorusu Ne Anlama Gelir
Ayetteki soru bilgi edinmek amacıyla sorulmaz. Retorik bir uyarıdır. Anlamı yaklaşık olarak şudur: “Daha neyi bekliyorsunuz? Gerçeği ancak artık inkâr edemeyeceğiniz anda mı kabul edeceksiniz?”İnsan bazen hayatının önemli meselelerini sürekli erteler. Bir hakkı geri vermesi gerektiğini bilir fakat bekler. Bir hatasını kabul etmesi gerektiğini bilir ama gurur yapar. Sağlığıyla ilgili belirtiyi görür ancak doktora gitmez. Bir ilişkide ciddi problem vardır fakat konuşmayı geciktirir.
Her erteleme aynı ahlaki düzeyde değildir; ancak ayetin ortaya koyduğu genel gerçek şudur: Bazı şeyler zamanında yapılmadığında seçenekler azalabilir.
“Meleklerin Gelmesi” Ne Anlama Gelir
Bağlamda meleklerin gelmesi, ölüm veya insanın dünya imtihanının sona erişiyle bağlantılı bir anlam taşır. Önceki ayetlerde de meleklerin insanların canlarını alması anlatılmıştı.İnsan dünya hayatında:
İnanabilir.
reddedebilir.
araştırabilir.
tövbe edebilir.
fikrini değiştirebilir.
Fakat ölüm, bu dünya hayatındaki tercih döneminin sonunu temsil eder.
Dolayısıyla ayetin sorusu, “Ölüm kesin biçimde karşına çıkana kadar mı bekleyeceksin?” uyarısını da içerir.
“Rabbinin Emrinin Gelmesi” Ne Demektir
Ayette geçen “emru rabbik”, yani “Rabbinin emri”, bağlamda ilahî hükmün veya artık geri dönüş imkânı bırakmayan sonucun gelmesi şeklinde anlaşılmıştır.Tefsirlerde bunun azap veya kıyamet gibi anlamları üzerinde durulabilir. Ana fikir değişmez: İnsan, ilahî hakikati ciddiye almak için sonucun fiilen ortaya çıkmasını beklememelidir.
Çünkü bazı gerçekler ancak gerçekleştikten sonra kabul edildiğinde, kabulün ahlaki değeri değişir. Yangın çıkmadan güvenlik tedbiri almak başka, bina yandıktan sonra:
“Keşke önlem alsaydım.”
demek başkadır.
Ayet insanı tam da bu bilinçle bugüne çağırır.
İnsan Neden Hakikati Sürekli Erteleyebilir
Bunun birçok sebebi olabilir. İnsan alışkanlığını değiştirmek istemeyebilir, çıkar kaybından korkabilir, sosyal çevresinin tepkisini önemseyebilir veya kendi yanlışını kabul etmeyi gururuna yediremeyebilir.Bazen mesele delil eksikliği değildir. İnsan:
“Biliyorum ama şu an değiştirmek istemiyorum.”
noktasına gelebilir.
Bu durumda ertelemenin arkasında bilgi problemi kadar irade problemi de bulunabilir.
Ancak her ikna olmayan insanı aynı kategoriye koymak doğru değildir. Bir insan gerçekten araştırıyor, anlamıyor veya henüz ikna olmamış olabilir. Samimi tereddüt ile bilinçli kaçış aynı şey değildir.
Soru Sormaya Devam Etmek “Son Ana Kadar Beklemek” Sayılır mı
Hayır.Bir insanın:
“Bundan emin değilim.”
demesi, Kur’an’ın eleştirdiği erteleme tavrıyla otomatik olarak aynı değildir.
İnsan düşünür.
Araştırır.
Soru sorar.
Karşılaştırır.
Bu sağlıklı olabilir.
Problem, kişinin gerçeği araştırmak yerine sürekli mazeret üreterek konuyu kapatması veya önündeki açık sorumluluğu keyfî biçimde sonsuza ertelemesidir.
Bu nedenle şüphe ile kibir, araştırma ile kaçış birbirinden ayrılmalıdır.
“Onlardan Öncekiler de Böyle Yapmıştı” Ne Anlama Gelir
Kur’an burada insan davranışının tarih boyunca tekrar eden bir yönüne dikkat çeker. Önceki toplumlarda da insanlar uyarıları küçümsemiş, değişimi ertelemiş ve ancak sonuç yaklaşınca gerçeğin ciddiyetini fark etmiş olabilirler.Bu ifade bize şunu düşündürür: Teknoloji değişir, şehirler değişir, kültür değişir; fakat insan psikolojisinin bazı yönleri tekrar eder.
“Daha sonra düzeltirim.”
“Şimdilik böyle devam edeyim.”
“Bana bir şey olmaz.”
gibi düşünceler bugün de insan hayatında vardır.
Bu yüzden Kur’an geçmişi yalnız tarih olarak değil, insan davranışını anlamanın aynası olarak sunar.
“Allah Onlara Zulmetmedi” İfadesi Neden Önemlidir
Bu cümle ilahî adalet açısından çok temel bir ilkedir:Allah zulmetmez.
Yani Allah insanlara haksızlık etmez, suçsuz birine keyfî biçimde ceza vermez ve eksiksiz bilgi sahibi olduğu için yanlış hüküm vermez.
İnsan yargısı hata yapabilir. Eksik delille karar verebilir. Önyargılı olabilir. Allah’ın hükmü ise böyle değildir.
Bu nedenle ahiret hesabı, İslam inancında mutlak bilgi ile mutlak adaletin birleştiği hesap olarak anlaşılır.
“Kendilerine Zulmediyorlardı” Ne Demektir
İnsanın kendisine zulmetmesi, kendi ahlaki geleceğine zarar veren tercihlerde bulunması anlamına gelir. İnsan başkasına zulmettiğinde bile aynı zamanda kendi hesabını ağırlaştırabilir.Örneğin bir kişi başkasının hakkını yiyorsa mağdur zarar görür; fakat fail de kendi vicdanını, karakterini ve ahiret sorumluluğunu zedeler.
Bu nedenle:
Başkalarına kötülük yapmak, insanın kendisine de kötülük etmesidir.
Ayetin dili insanı kurbanı suçlamaya değil, failin kendi tercihinin sonuçlarını görmeye çağırır.
“Kendine Zulmetmek” Psikolojik Hastalık veya Kendini Kötü Hissetmek midir
Hayır.Kur’an’daki bu ifade klinik depresyon, kaygı bozukluğu veya başka psikolojik hastalıklar anlamına gelmez.
Bir insan:
Depresyonda olabilir.
travma yaşayabilir.
kendini kötü hissedebilir.
Bunlar otomatik olarak günah veya “kendine zulmetme” şeklinde değerlendirilmemelidir.
Ayette söz konusu olan ahlaki tercihler ve insanın kendi sorumluluğunu zedeleyen davranışlardır.
Psikolojik hastalık ile ahlaki suç birbirine karıştırılmamalıdır.
Allah Zulmetmiyorsa Dünyadaki Acılar Nasıl Anlaşılmalıdır
Bu soru çok derindir. Dünya hayatında:Hastalık.
deprem.
savaş.
kayıp.
engellilik.
yoksulluk.
gibi ağır acılar vardır.
Bunların varlığına bakıp her birini:
“Bu insan kendi günahı yüzünden bunu yaşadı.”
şeklinde yorumlamak doğru değildir.
Bir çocuk hastalanabilir. Masum insanlar depremde ölebilir. Zulme uğrayan kişi mağdur olabilir. Bunları otomatik kişisel ceza saymak hem teolojik hem ahlaki bakımdan sorunludur.
Dünyevî acı ile kişisel günah arasında her zaman doğrudan bağlantı kurulamaz.
Bir Felaket Olunca “Allah Onları Cezalandırdı” Diyebilir miyiz
Özel vahiy olmadan kesin konuşmamak gerekir.Kur’an bazı geçmiş toplumların belirli olaylarını açıkça ilahî ceza olarak bildirir. Biz bu bilgiyi vahiyden öğreniriz.
Fakat bugün bir şehirde:
Deprem.
sel.
yangın.
salgın.
olduğunda:
“Bu insanlar günahkârdı, Allah cezalandırdı.”
demek bizim özel ilahî bilgiye sahip olduğumuzu varsayar.
Bu doğru değildir.
Afet olduğunda ilk görev:
Yardım etmek, hayat kurtarmak ve sebepleri araştırmaktır.
İnsanların acısını suçlama fırsatına dönüştürmek Kur’an’ın adalet ve merhamet anlayışıyla bağdaşmaz.
Doğal Afetlerde İnsan Sorumluluğu Olabilir mi
Elbette olabilir.Deprem doğal bir olaydır. Fakat can kaybını artıran unsurlar:
Kötü yapılaşma.
denetimsizlik.
yanlış şehir planlaması.
malzemeden çalma.
afet hazırlığının yetersizliği.
olabilir.
Burada:
“Allah’ın takdiri.”
deyip insan ihmalini gizlemek doğru değildir.
Allah’ın yaratması ile insanın sorumluluğu birbirini ortadan kaldırmaz.
Doğal sebebi araştırmak Allah’ı inkâr etmek değildir; ihmali araştırmak da kadere karşı çıkmak değildir.
İnsan Kendi Tercihleriyle Gerçekten Hayatını Zorlaştırabilir mi
Evet.Her kötü sonuç insanın kendi hatası değildir; fakat bazı sonuçlar gerçekten tercihlerimizin doğal sonucu olabilir.
Bir kişi yıllarca:
Borçlarını kontrolsüz artırır.
Her uyarıyı görmezden gelir.
Sonra ekonomik kriz yaşar.
Burada dış şartlar da etkili olabilir; fakat kendi tercihlerinin payı bulunabilir.
Başka biri sağlık uyarılarını sürekli görmezden gelir. Yine her hastalık kişinin suçu değildir; fakat bazı riskleri artırmış olabilir.
Ahlaki olgunluk:
Her şeyi kendine yüklemek değil, kendi payın varsa onu görebilmektir.
“Allah Böyle İstedi” Diyerek İnsan Sorumluluğundan Kaçılabilir mi
Hayır.Bir insan yanlış karar veriyor ve sonra:
“Allah böyle istedi.”
diyerek bütün sorumluluğunu kadere yükleyemez.
İslam’da Allah’ın kaderi ile insanın sorumluluğu birlikte düşünülür.
Allah’ın olacakları bilmesi, insanı zorla günah işlemeye mecbur ettiği anlamına gelmez.
Bir öğretmen öğrencisinin çalışmadığını görüp sınavda başarısız olacağını tahmin edebilir; bu tahmin öğrenciyi başarısızlığa zorlamaz. Allah’ın bilgisi elbette bunun çok ötesindedir, fakat temel ayrım şudur:
Bilmek, zorlamak değildir.
“Ne Yaparsam Yapayım Kaderimde Varsa Olur” Düşüncesi Doğru mudur
Bu düşünce pasif kaderciliğe dönüşürse doğru değildir.İnsan:
Emniyet kemeri takar.
Doktora gider.
Çalışır.
Tasarruf yapar.
Evini güvenli yaptırır.
Hakkını hukuk yoluyla arar.
Bunların hepsi insan sorumluluğunun parçasıdır.
Tevekkül, tedbiri terk etmek değildir.
Bir kişi kapısını açık bırakıp:
“Allah korur.”
diyorsa bu, Allah’a güven ile ihmal arasındaki farkı gözden kaçırabilir.
İnsan yapabileceğini yapar; sonucu ise mutlak kontrol edemeyeceğini bilir.
Hakikati Kabul Etmek İçin Mucize Beklemek Doğru mudur
İnsan delil isteyebilir ve bu normaldir. Fakat:“Ben ancak gökten bir melek iner ve bana birebir konuşursa inanırım.”
şeklindeki tutum, eldeki bütün delilleri baştan değersiz saymaya dönüşebilir.
Bir iddia değerlendirilirken:
Akıl.
vahiy.
tarih.
ahlaki tutarlılık.
gibi alanlar üzerinde düşünülür.
İnsan her şeyi zorlayıcı bir mucizeyle bilmek isterse özgür değerlendirme alanı daralır.
Nahl 33’ün sorusu bu açıdan önemlidir: Artık inkâr edemeyeceğin bir son gerçekleşene kadar mı bekleyeceksin?
Nahl Suresi 32 ve 33. Ayetler Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Nahl 32’de takva sahiplerinin ölüm anında melekler tarafından:“Selâm size.”
sözüyle karşılandıkları anlatılmıştı.
Nahl 33 ise başka bir gruba:
“Meleklerin gelmesini mi bekliyorlar?”
diye sorar.
Aynı ölüm gerçeği iki farklı insan için tamamen farklı anlam taşıyabilir. Birinde selâm ve umut, diğerinde geç kalmış yüzleşme vardır.
Bu karşılaştırmanın amacı insanı yalnız korkutmak değil, hâlâ seçim zamanı varken doğru yönelişe çağırmaktır.
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 34. ayette, yaptıkları kötülüklerin sonuçlarının kendilerine ulaştığı ve alay ettikleri şeyin onları kuşattığı bildirilecek ve şöyle buyurulacaktır: “Sonunda yaptıkları kötülüklerin sonuçları kendilerine ulaştı ve alaya aldıkları şey onları kuşattı.” Bu ayeti ele alırken özellikle kötü davranışların sonuçları, “alay ettikleri şeyin kuşatması”, kötülüğün her zaman dünyada mekanik biçimde sahibine dönmediği, ahiret hesabı ile ‘karma’ düşüncesini birbirine karıştırmamak, başkasının başına gelen felaketi ‘hak etti’ diye yorumlamamak ve insanın kendi eylemlerinin sonuçlarını ciddiye almak üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Sonuç: Nahl Suresi 33. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Nahl Suresi 33. ayet insan hayatındaki en büyük tehlikelerden birine dikkat çeker:Erteleme.
İnsan çoğu zaman kötü olduğunu bildiği şeyi hemen yapmaz diye düşünür. Aslında bazen tam tersi olur: Yanlış olduğunu bilir ama düzeltmeyi erteler.
“Yarın bırakırım.”
“Sonra özür dilerim.”
“İleride ibadete başlarım.”
“Bir gün bu borcu öderim.”
“Bir ara ailemle konuşurum.”
Bütün bunların ortak kelimesi:
Sonra.
Ama insan hayatında “sonra” garanti değildir.
Bu, insanı panik içinde yaşamaya çağırmak değildir. Ama hayatın sınırlı olduğunu kabul etmek gerekir.
Bir kişi ailesiyle gereksiz yere yıllardır konuşmuyor. Gurur var. Bir taraf belki haklı, belki iki taraf da hatalı. İnsan:
“Nasıl olsa zaman var.”
diyor.
Sonra beklenmedik bir ölüm geliyor.
Geride:
“Keşke konuşsaydım.”
kalıyor.
Bu, her küslüğün mutlaka barışla bitmesi gerektiği anlamına gelmez. Bazı ilişkilerde mesafe sağlıklıdır. İstismar veya ciddi zarar varsa sınır gereklidir.
Ama sırf kibirden, inattan veya:
“İlk o arasın.”
duygusundan kaynaklanan yıllarca süren kopuş varsa ayetin erteleme uyarısı insanı düşündürebilir.
Gurur bazen insanın sahip olduğu zamanı yutar.
Nahl 33’ün başka önemli mesajı ahlaki değişimi son ana bırakmamaktır.
Bir insan:
“Yaşlanınca dindar olurum.”
diyebilir.
Ama yaşlılık garantili değildir.
Başka biri:
“Bu işlerden biraz para kazanayım, sonra haramı bırakırım.”
diyebilir.
Ama insan kötü alışkanlığa alıştıkça bırakmak zorlaşabilir.
İnsan karakteri bir günde oluşmaz.
Her tekrar:
Alışkanlık.
Alışkanlık:
Karakter.
oluşturabilir.
Bu nedenle bugün küçük görülen yanlış yarın çok güçlü bir bağa dönüşebilir.
Ayetin uyarısı yalnız:
“Ölebilirsin.”
değildir.
Bir başka uyarı da şudur:
“Bugün değiştirebildiğini yarın değiştirmek daha zor olabilir.”
Bu hayatın psikolojik gerçeklerinden biridir.
Örneğin yıllarca yalan söyleyen insan, bir süre sonra yalanını yalnız başkalarına değil kendisine de anlatmaya başlayabilir.
Yıllarca kibirle yaşayan biri için:
“Yanlış yaptım.”
demek gittikçe zorlaşabilir.
Yıllarca öfkeyi normalleştiren biri, davranışının problem olduğunu artık görmeyebilir.
Bu nedenle insanın kendisini düzenli olarak sorgulaması değerlidir.
Hangi yanlışım bana artık normal geliyor?
Bu çok güçlü bir sorudur.
Nahl 33’ün başka önemli mesajı Allah’ın insanı keyfî biçimde mahvetmediğidir.
Ayet açıkça:
“Allah onlara zulmetmedi.”
der.
Bu ifade, din anlayışında çok sağlam bir temel olmalıdır.
Allah:
İnsanları sırf eziyet etmek için yaratmış değildir.
Keyfî biçimde:
“Sen şanssızsın, seni cezalandırayım.”
gibi bir adalet anlayışı söz konusu değildir.
Allah’ın hükmü:
Bilgi.
adalet.
hikmet.
içindedir.
Bu nedenle dindar insan da dünyadaki adalet anlayışını keyfîlikten korumalıdır.
Bir yönetici:
Sevdiğine ayrı kural.
sevmediğine ayrı kural.
uyguluyorsa adalet bozulur.
Bir ebeveyn çocukları arasında haksız ayrım yapıyorsa problem vardır.
Bir hâkim siyasi veya kişisel yakınlığa göre hüküm veriyorsa adalet yoktur.
Allah’ın zulmetmemesi, insan için de adalet idealidir.
Nahl 33’ün başka büyük mesajı insanın kendi sorumluluğunu görmesidir.
Bu, “Başına gelen her şey senin suçun” demek değildir.
Bu ayrımı özellikle korumak gerekir.
Bir insan:
İstismara uğradı.
Onun suçu değildir.
Depremde evini kaybetti.
Bu otomatik olarak onun günahının sonucu değildir.
Hastalandı.
Bu da kendiliğinden ceza değildir.
İnsan sorumluluğunu öğretirken mağduru suçlayan bir din dili üretmek büyük hata olur.
“Kendilerine zulmettiler” ifadesi belirli bağlamdaki bilinçli ahlaki tercihlerden söz eder.
Bunu her acıya uygularsak adaletsizlik üretiriz.
Dolayısıyla iki yanlış uçtan kaçınmalıyız.
Birinci uç:
“İnsanın hiçbir sorumluluğu yok; her şey kader.”
İkinci uç:
“Başına gelen her kötü şey senin suçun.”
İkisi de eksiktir.
Doğru denge şudur:
Bazı şeyler seçimimizin sonucudur; bazı şeyler kontrolümüz dışındadır; bazı olaylarda ikisi birden rol oynar.
Bu dengeli bakış hem gerçekçi hem merhametlidir.
Nahl 33’ün başka önemli mesajı tedbir ile tevekkülün birlikte olmasıdır.
Bir insan:
“Allah korur.”
diyor.
Güzel.
Ama neden arabada fren var?
Neden emniyet kemeri var?
Neden doktor var?
Neden mühendislik yönetmeliği var?
Çünkü Allah dünyayı sebepler düzeni içinde yaratmıştır.
Bu sebepleri kullanmak Allah’a güvenmemek değildir.
Tam tersine çoğu zaman sorumluluğun bir parçasıdır.
Bir kişi hastalandı.
Dua eder.
Aynı zamanda doktora gider.
Bir ülke deprem bölgesinde.
Dua edilir.
Ama bina denetlenir.
Bir insan maddi gelecek için Allah’a güvenir.
Ama bütçe de yapar.
Tevekkül ile planlama birbirinin düşmanı değildir.
Nahl 33’ün başka önemli mesajı mucize bağımlılığına düşmemektir.
Bazen insan:
“Allah bana açık bir işaret gönderirse değişirim.”
diyebilir.
Peki şu an önündeki bilgiler ne olacak?
Yaptığın haksızlığı biliyorsun.
Özür dilemen gerektiğini biliyorsun.
Sağlığına zarar verdiğini biliyorsun.
Ama:
“Bir işaret gelsin.”
diyorsun.
Belki işaret zaten bilgi olarak önünde.
İnsan her sorumluluğu olağanüstü olaya bağlarsa normal akıl ve vicdanı küçümsemiş olur.
Nahl 33’te:
“Meleklerin gelmesini mi bekliyorlar?”
sorusu tam bu noktada son derece güçlüdür.
Melek geldiğinde artık:
“Biraz daha düşünürüm.”
diyebileceğin dünya hayatı bitmiş olabilir.
Bu yüzden bugünkü delili bugünkü akılla değerlendirmek gerekir.
Ayetin başka önemli boyutu geçmiş toplumların hatasını romantik biçimde yalnız onlara ait sanmamaktır.
İnsan Kur’an okurken:
“Onlar ne kadar kötüymüş.”
diyebilir.
Ama Kur’an geçmişi çoğu zaman bugüne ayna yapmak için anlatır.
Bugün de insanlar:
Hakikati erteleyebilir.
Çıkarını gerçeğin önüne koyabilir.
Kendi grubunu körü körüne savunabilir.
Yanlışını kabul etmeyebilir.
Demek ki asıl soru:
“Onlar neden böyle yaptı?”
kadar:
“Ben nerede aynı şeyi yapıyorum?”
olmalıdır.
Bu, Kur’an okumayı tarih bilgisinden ahlaki dönüşüme taşır.
Nahl 33’ün başka güçlü mesajı sonuç ortaya çıktıktan sonra gerçeği kabul etmenin her zaman aynı değer taşımamasıdır.
Bir iş insanı yıllarca dolandırıcılık yapıyor.
Yakalanmadan önce:
“Ben yanlış yapıyorum.”
deyip kendiliğinden duruyor, hakkı iade ediyor.
Bu ahlaki dönüşümdür.
Başka biri polis kapısına geldiğinde:
“Tamam, artık yapmayacağım.”
diyor.
İki durum aynı değildir.
Çünkü birincisinde hâlâ seçme alanı varken yön değişmiştir.
İkincisinde ise seçenekler büyük ölçüde kapanmıştır.
Bu nedenle tövbenin güzelliği, insanın hâlâ yapabilecek durumdayken gönüllü biçimde geri dönmesidir.
Nahl 33’ün başka önemli mesajı zamanın nimet oluşudur.
İnsan genellikle nimet denildiğinde:
Para.
sağlık.
ev.
düşünür.
Ama zaman belki en büyük nimetlerden biridir.
Çünkü paranı kaybedersen yeniden kazanabilirsin.
Fakat geçen bir günü geri getiremezsin.
Bu nedenle:
Bugün özür dileme imkânın varsa bu nimettir.
Bugün tövbe edebiliyorsan nimettir.
Bugün sevdiğine sarılabiliyorsan nimettir.
Bugün yanlış bir alışkanlığı bırakabiliyorsan nimettir.
Vakit, dönüş imkânıdır.
Nahl 33’ün “beklemek” uyarısı bu yüzden çok değerlidir.
Ayetin başka bir yönü insanın kendisini gelecekteki ideal versiyonuna güvenerek aldatmasıdır.
İnsan:
“Gelecekte daha disiplinli olacağım.”
“Gelecekte daha iyi insan olacağım.”
diyor.
Ama bugün hiçbir şey değiştirmiyor.
Gelecekteki sen de bugünkü kararlarının üzerine kurulacak.
Bugün sürekli erteleyen insan, yarın bir anda ertelemeyen kişiye dönüşmeyebilir.
Bu nedenle gerçek değişim:
Bugün küçük bir adımla başlar.
Bir borcun tamamını ödeyemiyorsan plan yap.
Bir hatayı tamamen düzeltemiyorsan ilk düzeltmeyi yap.
Bir alışkanlığı tek günde bırakamıyorsan yardım al.
Ahlaki dönüşüm bazen bir anda olur, bazen süreçtir.
Ama süreç de bir yerden başlamalıdır.
Nahl 33’ün başka önemli mesajı Allah’ın adaleti karşısında umutsuz olmamaktır.
Bir insan geçmişinde büyük hatalar yapmış olabilir.
Ayet:
“Allah zulmetmez.”
diyor.
Bu yalnız ceza açısından değil, umut açısından da güçlüdür.
Allah kişinin:
Ne kadar bildiğini.
ne kadar zorlandığını.
hangi baskı altında kaldığını.
ne kadar samimi tövbe ettiğini.
bilir.
Biz kendi geçmişimizi bazen tek cümleyle yargılarız:
“Ben mahvoldum.”
Ama Allah’ın adaleti bizim kendimize karşı acımasız yargımızdan da daha eksiksizdir.
Bu nedenle insan:
Sorumluluk almalı.
Ama umutsuz olmamalıdır.
Adalet, rahmetin yokluğu değildir.
Nahl 33’ün başka önemli mesajı başkalarının başına gelen kötülüğü dinî üstünlük aracına çevirmemektir.
Birinin işi battı.
“Allah cezasını verdi.”
Bir çift boşandı.
“Günahlarının karşılığı.”
Biri hastalandı.
“Allah vurdu.”
Bu dil çok tehlikelidir.
Çünkü insan Allah’ın özel hükmünü biliyormuş gibi konuşur.
Belki o kişi için yaşanan olay:
Bir imtihan.
doğal neden.
başkasının zulmü.
veya bizim bilmediğimiz çok farklı bir süreçtir.
İbret almak başka, Allah adına kesin hüküm vermek başkadır.
İnsan kendi hayatında:
“Bu olay bana ne öğretiyor?”
diye sorabilir.
Ama başkasına:
“Allah sana bunu şu yüzden yaptı.”
demekte çok dikkatli olmalıdır.
Nahl 33’ün başka önemli boyutu adalet ile özgürlük arasındaki ilişkidir.
İnsan sorumlu tutuluyorsa belli ölçüde seçim alanı bulunmalıdır.
Kur’an’ın:
“Kendilerine zulmediyorlardı.”
ifadesi de bunu ima eder.
İnsan tamamen kontrolü olmayan bir robot gibi düşünülmez.
Ancak insan özgürlüğü de sınırsız değildir.
Aile.
toplum.
ekonomi.
psikoloji.
baskı.
travma.
insanın seçeneklerini etkileyebilir.
Allah bütün bunları bilir.
Bu nedenle ilahî hesap, bizim kaba:
“İstedi, yaptı.”
değerlendirmemizden çok daha derindir.
Bu, insanı hem sorumluluk hem merhamet açısından daha dikkatli yapmalıdır.
Nahl Suresi 33. ayetin bütün mesajı bu çerçevede şöyle özetlenebilir: **“Onlar kendilerine meleklerin veya Rabbinin emrinin gelmesini mi bekliyorlar?” sorusu, insanı geri dönüşsüz son anı beklemeden gerçeği ciddiye almaya çağırır. “Allah onlara zulmetmedi; fakat onlar kendilerine zulmediyorlardı” ifadesi ise ilahî adalet ile insan sorumluluğunun birlikte bulunduğunu gösterir. Büyük mesaj şudur: Doğru olduğunu bildiğin şeyi gereksiz yere erteleme; ölüm, sonuç veya zorlayıcı işaret gelmeden önce seçim yap. Fakat başkalarının yaşadığı hastalık ve felaketleri keyfî biçimde ‘Allah’ın cezası’ ilan etme. İnsan kendi tercihinden sorumludur, fakat her acının sebebini yalnız Allah bilir. Tedbir al, hakkını düzelt, tövbeyi erteleme ve Allah’ın hiç kimseye zulmetmediğini unutma.”
Bir sonraki ayet olan Nahl Suresi 34. ayette, yapılan kötülüklerin sonuçlarıyla yüzleşme anlatılacak ve şöyle buyurulacaktır: “Sonunda yaptıkları kötülüklerin sonuçları kendilerine ulaştı ve alaya aldıkları şey onları kuşattı.” Bu ayeti ele alırken özellikle “kötülüklerin sonuçları” ifadesi, alay edilen ilahî uyarıyla yüzleşme, kötülüğün her zaman dünyada sahibine aynı biçimde geri dönmediği, Kur’an’daki ilahî karşılık anlayışının mekanik ‘karma’ düşüncesi olmadığı, mağdura ‘demek bunu hak etmişsin’ denilemeyeceği ve insan davranışlarının bazen beklenenden çok daha geniş sonuçlar doğurabileceği üzerinde dikkatle durmak gerekecektir.
Ve belki Nahl Suresi 33. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur: Değiştirmemiz gerektiğini bildiğimiz hangi şeyi hâlâ erteliyoruz? Özür dilemeyi mi? Bir hakkı geri vermeyi mi? Zararlı bir alışkanlığı bırakmayı mı? Sağlığımızı ciddiye almayı mı? Allah’a yönelmeyi mi? Bir gerçeği kabul etmek için artık seçim hakkımızın kalmayacağı bir anı mı bekliyoruz? Başımıza gelen her şeyi kendimize yükleyip gereksiz suçluluk mu taşıyoruz, yoksa tam tersine kendi sorumluluğumuzu tamamen kadere mi atıyoruz? Başkalarının felaketini kolayca “ceza” diye yorumlarken kendi bilgi sınırımızı unutuyor muyuz? Ve en önemlisi, Allah zulmetmiyorsa ve bize bugün hâlâ düşünme, düzeltme ve dönüş imkânı verilmişse, neden yapabileceğimiz doğru şeyi sürekli yarına bırakalım?
