Enfâl Suresi 4. Ayette “İşte Gerçek Müminler Onlardır. Rableri Katında Onlar İçin Dereceler, Bağışlanma ve Değerli Bir Rızık Vardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Enfâl Suresi 4. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı şöyledir:“İşte gerçek müminler onlardır. Rableri katında onlar için dereceler, bağışlanma ve değerli bir rızık vardır.”
Bu ayet, Enfâl Suresi’nin 2. ve 3. ayetlerinde anlatılan müminlerin özelliklerini tamamlayan bir sonuç cümlesidir.
Önce müminlerin özellikleri sayılmıştır.
Allah anıldığında kalplerinin ürpermesi...
Ayetler okunduğunda imanlarının artması...
Rablerine güvenmeleri...
Namazı dosdoğru kılmaları...
Kendilerine verilen rızıktan paylaşmaları...
Dördüncü ayette ise Allah bu özellikleri taşıyan insanlar için:
“İşte gerçek müminler onlardır.”
buyurmaktadır.
“İşte Gerçek Müminler Onlardır” Ne Demektir
Bu ifade imanın yalnızca isimden veya kimlikten ibaret olmadığını gösterir.Bir insan kendisini mümin olarak tanımlayabilir.
Fakat Kur’an imanın hayatta birtakım izler bırakması gerektiğini anlatır.
Allah bilinci...
Tevekkül...
Namaz...
Paylaşma...
Bunlar imanın insan üzerindeki etkileridir.
Dolayısıyla gerçek iman yalnızca söylenen bir cümle değil, yaşanan bir bağlılıktır.
Ayet İnsanların İmanını Ölçmemizi mi İstiyor
Hayır.Kur’an burada insanların kalplerini yargılama yetkisini bize vermemektedir.
Bir insanın imanının gerçek derecesini Allah bilir.
Ayetin amacı:
“Şu kişi gerçek mümindir, şu kişi değildir.”
diye insanlar hakkında hüküm vermek değildir.
Asıl amaç kişinin kendi imanını sorgulamasıdır.
Ben Allah anıldığında ne hissediyorum?
Kur’an hayatımı etkiliyor mu?
Allah’a güveniyor muyum?
Namazımla bağım nasıl?
Sahip olduklarımı paylaşabiliyor muyum?
Ayet insanı başkalarını değil önce kendisini değerlendirmeye çağırır.
“Rableri Katında Dereceler Vardır” Ne Demektir
Kur’an insanların Allah katındaki manevi derecelerinin aynı olmadığını bildirir.İman,
samimiyet,
iyilik,
sabır,
takva,
fedakârlık
ve güzel davranışlar insanın Allah katındaki değerini artırabilir.
Buradaki “dereceler” ifadesi, Allah’ın kullarına yaptıkları iyilikler karşılığında vereceği farklı manevi makamları ve ödülleri ifade eder.
Allah Katındaki Derece Neye Göre Belirlenir
Kur’an’ın genel öğretisine göre Allah katındaki üstünlük servetle, soyla veya dünyadaki makamla belirlenmez.İnsanın Allah’a karşı sorumluluk bilinci ve yaptığı iyilikler önemlidir.
Dünyada çok güçlü görünen biri Allah katında değersiz olabilir.
Toplumda hiç tanınmayan biri ise Allah katında çok değerli olabilir.
Bu bakış insanın dünyadaki statü anlayışını değiştirir.
Dünya Makamı ile Allah Katındaki Derece Aynı Şey midir
Hayır.Bir insan dünyada büyük bir servete sahip olabilir.
Ünlü olabilir.
Güçlü olabilir.
Binlerce insan tarafından tanınabilir.
Fakat bunların hiçbiri tek başına Allah katında üstünlük anlamına gelmez.
Aynı şekilde yoksul veya toplumda görünmeyen biri de Allah katında çok yüksek bir değere sahip olabilir.
Kur’an böylece insanın değerini yalnızca dünyevi ölçülerle belirleme anlayışını sorgular.
“Bağışlanma” Neden Derecelerden Sonra Söyleniyor
Çünkü insan ne kadar iyi olursa olsun kusursuz değildir.Hata yapar.
Yanılır.
Günaha düşebilir.
Eksikleri olabilir.
Bu nedenle müminin Allah ile ilişkisinde yalnızca yaptığı iyilikler değil, Allah’ın bağışlamasına duyduğu ihtiyaç da vardır.
Ayet burada son derece dengeli bir anlayış sunar.
İnsan iyilik yapar.
Fakat iyiliğiyle kibirlenmez.
Çünkü yine de Allah’ın bağışlamasına muhtaçtır.
Allah’ın Bağışlaması Ne Anlama Gelir
Bağışlanma, insanın samimi tövbesi ve Allah’ın rahmetiyle günahlarının affedilmesidir.Kur’an’da Allah’ın rahmeti son derece geniş biçimde anlatılır.
İnsan hata yaptığı için Allah’tan tamamen kopmak zorunda değildir.
Önemli olan hatayı fark etmek,
pişman olmak,
düzeltmeye çalışmak
ve Allah’a yeniden yönelmektir.
İslam’da insanın geçmişindeki yanlışlar onun sonsuza kadar mahkûm edildiği bir damga değildir.
İnsan Çok Günah İşlemişse Yine de Bağışlanabilir mi
Kur’an’ın genel mesajı Allah’ın rahmetinden ümit kesilmemesi yönündedir.Samimi tövbe eden insan için bağışlanma kapısı açıktır.
Ancak tövbe yalnızca:
“Affet.”
demek değildir.
Gerçek tövbe mümkün olduğunca yanlış davranıştan dönmeyi de gerektirir.
Bir kişinin hakkı yenmişse hakkını düzeltmek...
Bir insana zarar verilmişse bunu telafi etmeye çalışmak...
Yanlışı terk etmek...
Bunlar samimi dönüşün parçalarıdır.
“Değerli Bir Rızık” Ne Demektir
Ayette geçen değerli rızık ifadesi, Allah’ın müminlere vereceği güzel karşılıkları anlatır.Tefsirlerde bunun özellikle ahiret nimetleri ve cennet rızıklarıyla ilgili olduğu açıklanmıştır.
Ancak “rızık” kelimesi Kur’an’da oldukça geniş bir anlam taşır.
Allah’ın insana verdiği nimetlerin tamamı rızık kavramı içinde düşünülebilir.
Ayetin bağlamında ise ebedî ve değerli bir karşılık vurgulanmaktadır.
Neden “Değerli” veya “Güzel” Bir Rızık Deniliyor
Dünya nimetlerinin tamamı geçicidir.İnsan çok büyük bir servet biriktirse bile bir gün onu bırakacaktır.
En güzel yemek sona erer.
En güzel ev eskiyebilir.
En büyük servet kaybedilebilir.
Kur’an’ın ahiret için vaat ettiği rızık ise geçici değildir.
Bu nedenle ayetteki rızık yalnızca miktarıyla değil, niteliği ve sürekliliğiyle değerlidir.
Enfâl 2, 3 ve 4 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Bu üç ayet aslında tek bir bütün oluşturur.İkinci ayette kalbin özellikleri anlatılır:
Allah anıldığında kalbin ürpermesi.
Ayetlerin imanı artırması.
Allah’a tevekkül edilmesi.
Üçüncü ayette davranışlar anlatılır:
Namaz.
İnfak.
Dördüncü ayette ise sonuç gelir:
İşte gerçek müminler bunlardır.
Onlar için Allah katında dereceler, bağışlanma ve güzel rızık vardır.
Yani Kur’an iman ile davranışı birbirinden ayırmaz.
Gerçek İman Sadece Kalpte midir
İmanın merkezi kalptir.Fakat kalpte bulunan gerçek bir inancın davranışlarda da etkisinin görülmesi beklenir.
Bir insan:
“Ben Allah’a güveniyorum.”
diyorsa bu güven zor zamanlarda kendisini gösterebilir.
“Allah’ın verdiği nimetlere şükrediyorum.”
diyorsa paylaşımında görülebilir.
“Allah’a bağlıyım.”
diyorsa ibadetinde görülebilir.
Kur’an böylece iman ile hayat arasında bağ kurar.
Mümin Kusursuz İnsan mıdır
Hayır.Bu ayette bağışlanmanın özellikle zikredilmesi bunun önemli göstergelerinden biridir.
Mümin hata yapabilir.
Öfkelenebilir.
Yanılabilir.
Günaha düşebilir.
Fakat fark, hatasında ısrar etmek yerine Allah’a yönelmeye çalışmasındadır.
Gerçek iman insanı kusursuz yapmaz.
Fakat insanın yanlışını fark edip düzeltebilmesi için güçlü bir vicdan oluşturur.
İmanın Dereceleri Olabilir mi
İslam düşüncesinde bu konu farklı açılardan ele alınmıştır.Fakat Enfâl Suresi’nin bu ayetlerinde imanın insan üzerindeki etkisinin güçlenebileceği açıkça görülmektedir.
Bir önceki ayette:
“Ayetler okunduğunda imanları artar.”
ifadesi bulunmaktadır.
Dördüncü ayette de Allah katındaki derecelerden söz edilir.
Bu bize insanın manevi hayatının sabit olmadığını düşündürür.
İnsan Allah’a daha fazla yaklaşabilir.
Aynı zamanda ihmal ederek manevi olarak gerileyebilir.
Bu Ayet İnsana Umut mu Veriyor, Sorumluluk mu Yüklüyor
İkisini birden yapıyor.Sorumluluk vardır:
İmanını yaşa.
Namazını koru.
Allah’a güven.
Paylaş.
Ama aynı zamanda büyük bir umut vardır:
Dereceler vardır.
Bağışlanma vardır.
Güzel rızık vardır.
Kur’an burada insanı yalnızca korkutarak eğitmez.
İnsanın önüne ulaşabileceği güzel bir sonuç da koyar.
Ayette Neden Önce Ödül Değil, Davranış Anlatılıyor
Bu çok önemli bir ayrıntıdır.Kur’an önce:
“Size şunlar verilecek.”
demiyor.
Önce insanın nasıl yaşaması gerektiğini anlatıyor.
Kalbin nasıl olmalı?
Allah’a nasıl güvenmelisin?
Namazla ilişkin nasıl olmalı?
Sahip olduklarını nasıl kullanmalısın?
Bunlar anlatıldıktan sonra ödül zikrediliyor.
Yani ödül amaçsız bir vaat değil, ahlaki ve manevi bir hayatın karşılığıdır.
Ayetin Bugünkü İnsana Mesajı Nedir
Bugün insanlar çoğu zaman değerlerini dışarıdan gelen ölçülerle belirliyor.Ne kadar param var?
Kaç kişi beni tanıyor?
Hangi arabaya biniyorum?
Hangi makamdayım?
Kaç kişi beni takip ediyor?
Kur’an ise çok farklı bir ölçü sunar:
Allah katındaki derecen nedir?
Bu sorunun cevabı banka hesabında görünmez.
Sosyal medyada görünmez.
Unvanda görünmez.
İnsanın imanında, ahlakında ve davranışlarında ortaya çıkar.
Sonuç: Enfâl Suresi 4. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 4. ayet, önceki iki ayette anlatılan iman özelliklerinin sonucunu bildirir.Allah’ı hatırlayan...
Ayetlerle imanı güçlenen...
Rabbine güvenen...
Namazını koruyan...
Kendisine verilen rızıktan paylaşan...
İnsanlar için Kur’an:
“İşte gerçek müminler onlardır.”
der.
Ardından üç büyük karşılık bildirir:
Allah katında dereceler.
Bağışlanma.
Değerli ve güzel bir rızık.
Bu üç ifade insanın bütün manevi yolculuğunu özetler gibidir.
İnsan Allah’a yaklaşır.
Hataları bağışlanır.
Ve sonunda Rabbinden güzel bir karşılık görür.
Fakat belki ayetin en önemli mesajlarından biri şudur:
Dünyada insanların sana hangi değeri verdiği her şey değildir.
Asıl mesele Allah katındaki değerindir.
Çünkü insanların verdiği makam bitebilir.
Servet kaybolabilir.
Şöhret unutulabilir.
Fakat insanın Allah ile kurduğu bağ ve yaptığı iyilikler başka bir ölçüye aittir.
Enfâl 4 bu nedenle insana çok güçlü bir soru bırakır:
Hayatımı insanların gözündeki derecemi yükseltmek için mi yaşıyorum, yoksa Allah katındaki değerimi artıracak bir hayat kurmaya mı çalışıyorum?
