Enfâl Suresi 39. Ayette “Fitne Ortadan Kalkıncaya ve Din Tamamen Allah’ın Oluncaya Kadar Onlarla Savaşın; Eğer Vazgeçerlerse Şüphesiz Allah Yaptıklarını Görür” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 39. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Fitne ortadan kalkıncaya ve din bütünüyle Allah’ın oluncaya kadar onlarla savaşın. Eğer vazgeçerlerse şüphesiz Allah yaptıklarını görmektedir.”
Bu ayet Kur’an’daki savaşla ilgili ayetlerden biridir.
Bu nedenle tarihsel ve metinsel bağlamından koparılmadan okunması son derece önemlidir.
Ayet, Müslümanlarla fiilen savaşan ve onları inançlarından vazgeçirmeye çalışan bir düşmanlık ortamının içinde gelmektedir.
Buradaki emir, bütün insanlara karşı sınırsız bir savaş çağrısı değildir.
Ayetteki “Onlarla Savaşın” Kimleri İfade Ediyor
Buradaki “onlar”, önceki ayetlerde anlatılan belirli bir muhatap grubuyla bağlantılıdır.Bu kişiler:
Müslümanlara baskı uygulamış,
onları Mekke’den çıkarmış,
Allah’ın yolundan alıkoymak için servet harcamış,
savaş hazırlıkları yapmış
ve fiilî düşmanlık yürütmüş kişilerdi.
Dolayısıyla ayeti:
“Müslüman olmayan herkesle savaşın.”
şeklinde okumak bağlamı görmezden gelmek olur.
“Fitne Ortadan Kalkıncaya Kadar” Ne Demektir
Buradaki “fitne” kelimesi çok önemlidir.Kur’an’da fitne farklı bağlamlarda farklı anlamlarda kullanılabilir.
Bu ayette özellikle:
insanların imanlarından vazgeçmeye zorlanması,
dini baskı,
zulüm,
işkence
ve inanç özgürlüğünün ortadan kaldırılması
anlamları öne çıkar.
Yani amaç insanların inançlarını zorla değiştirmek değil, tam tersine dini baskıyı ortadan kaldırmaktır.
Fitne Sadece “Karışıklık” mı Demektir
Hayır.Türkçede “fitne” çoğu zaman kavga çıkarmak veya insanları birbirine düşürmek anlamında kullanılır.
Fakat Kur’an’daki kullanım bundan daha geniştir.
Özellikle Mekke döneminde Müslümanların inançları nedeniyle baskı görmeleri ve dinlerinden vazgeçmeye zorlanmaları da “fitne” kavramıyla ilişkilendirilir.
Bu nedenle kelimeyi sadece “karışıklık” diye çevirmek anlamı daraltabilir.
“Din Tamamen Allah’ın Oluncaya Kadar” Ne Anlama Gelir
Bu ifade farklı şekillerde yorumlanmıştır.Temel anlamlardan biri, Allah’a ibadet etmenin insanların baskısıyla engellenmediği bir ortamın oluşmasıdır.
Yani insan:
Allah’a inanmak istediğinde cezalandırılmamalı,
ibadet etmek istediğinde engellenmemeli,
inancı nedeniyle zulüm görmemelidir.
Buradaki amaç insanların zorla Müslüman yapılması değildir.
Kur’an başka ayetlerde açık biçimde:
“Dinde zorlama yoktur.”
ilkesini ortaya koyar.
Bu Ayet İnsanları Zorla Müslüman Yapmayı Emrediyor mu
Hayır.Kur’an’ın genel bütünlüğü içinde böyle bir sonuç çıkarmak doğru değildir.
İman zorla oluşmaz.
Bir insan korkuyla kelime söyleyebilir ama kalbine inanç zorla yerleştirilemez.
Kur’an’ın savaşla ilgili ayetleri belirli çatışma şartlarında okunmalıdır.
Amaç insanları zorla Müslümanlaştırmak değil, Müslümanlara yönelik baskı ve savaş durumunu sona erdirmektir.
“Dinde Zorlama Yoktur” İlkesiyle Bu Ayet Çelişiyor mu
Hayır.Bakara Suresi’nde:
“Dinde zorlama yoktur.”
buyurulur.
Bu ilke insanın inanç tercihinin zor kullanılarak oluşturulamayacağını gösterir.
Enfâl 39 ise fiilî savaş ve baskı ortamıyla ilgilidir.
Dolayısıyla biri inanç özgürlüğünü anlatırken diğeri savaş şartlarını düzenlemektedir.
Bağlamları farklıdır.
Savaşın Amacı Ne Olarak Gösteriliyor
Ayet savaşın kendisini amaç hâline getirmez.Bir hedef belirtilmektedir:
Fitnenin, yani baskı ve zulmün ortadan kalkması.
Bu son derece önemlidir.
Savaş burada sürekli devam etmesi gereken bir durum değildir.
Sebep ortadan kalkarsa savaşın da devam etmesi için gerekçe kalmaz.
Bu nedenle ayetin devamında:
“Eğer vazgeçerlerse…”
denilmektedir.
“Eğer Vazgeçerlerse” Ne Demektir
Bu ifade ayetin sınırını açık biçimde gösterir.Karşı taraf düşmanlıktan,
baskıdan
ve savaştan vazgeçerse,
çatışmayı devam ettirmek için aynı gerekçe kalmaz.
Kur’an burada savaşı sonsuza kadar süren bir düşmanlık hâline getirmemektedir.
Saldırganlık sona erdiğinde yeni durum buna göre değerlendirilmelidir.
Vazgeçen Düşmana Karşı Savaş Devam Ettirilebilir mi
Ayetin mantığına göre amaç düşmanlığı sonsuza kadar sürdürmek değildir.Karşı taraf fiilî saldırı ve baskıdan vazgeçmişse savaşın gerekçesi de değişir.
Kur’an’ın başka ayetlerinde de karşı taraf barışa yönelirse barışa yönelmekten söz edilir.
Dolayısıyla savaş istisnai bir durumdur.
Barış ise yeniden kurulması gereken asıl ilişkidir.
“Allah Yaptıklarını Görür” İfadesi Neden Ayetin Sonunda Yer Alıyor
Bu ifade her iki tarafa da ahlaki bir sınır hatırlatır.Karşı taraf gerçekten vazgeçmiş mi?
Müslümanlar gerçekten adaletli davranıyor mu?
Gizli niyetler ne?
İnsanlar birbirlerini yanıltabilir.
Fakat Kur’an’a göre Allah insanların yaptıklarını ve niyetlerini bilir.
Bu yüzden savaş ortamında bile ahlaki sorumluluk ortadan kalkmaz.
Savaşta Her Şey Serbest midir
Hayır.İslam hukukunda savaşın da sınırları vardır.
Savaşçı olmayan insanların hedef alınmaması,
ihanet edilmemesi,
gereksiz yıkımdan kaçınılması
ve anlaşmalara riayet edilmesi gibi ilkeler geliştirilmiştir.
Kur’an’ın savaş ayetleri sınırsız şiddet yetkisi vermez.
Savaş bile ahlak ve hukuk sınırları içinde değerlendirilir.
Bu Ayet Terör veya Masumlara Saldırı İçin Kullanılabilir mi
Hayır.Masum insanları hedef almak,
barış içinde yaşayan insanlara saldırmak
ve ayeti bağlamından kopararak rastgele şiddeti meşrulaştırmak bu ayetin maksadıyla bağdaşmaz.
Enfâl 39 belirli bir savaş ortamındaki düşmanlık ve dini baskıyla ilgilidir.
Bir ayeti tarihsel savaş bağlamından çıkarıp sivillere yönelik şiddete gerekçe yapmak ciddi bir yorum hatasıdır.
“Din Allah’ın Olsun” İfadesi Bir Devlet Zorlaması Anlamına Gelir mi
Bu ifade insanları zorla aynı inanca sokmak şeklinde anlaşılmamalıdır.Din Allah’a özgü olduğunda insan başka insanların baskısı altında ibadet etmek zorunda kalmaz.
Kimse:
“Şuna tapacaksın.”
veya:
“Buna inanmayacaksın.”
diye zorlanmamalıdır.
İnanç insan ile Allah arasındaki en temel alanlardan biridir.
Kur’an’ın hedeflediği şeylerden biri de bu alanın insan zorbalığından kurtulmasıdır.
Enfâl 38 ile Enfâl 39 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette:“Eğer vazgeçerlerse geçmişte yaptıkları bağışlanır.”
denilmişti.
Bu ayette ise savaş bağlamında aynı kapı yeniden görünür:
Fitne sona erene kadar mücadele edin.
Ama eğer vazgeçerlerse Allah onların yaptıklarını görür.
Yani Kur’an’ın amacı düşmanı sonsuza kadar düşman olarak tutmak değildir.
Düşmanlık bittiğinde yeni bir başlangıç ihtimali vardır.
Bu Ayet Sadece Tarihte Kalmış Bir Ayet midir
Tarihsel bağlamı belirli olmakla birlikte taşıdığı ilkeler günümüzde de düşünülebilir.İnsanların inançlarından dolayı:
işkence görmemesi,
zorla din değiştirmeye mecbur bırakılmaması,
ibadet özgürlüklerinin engellenmemesi
ve sistematik baskıya uğramaması
önemli ahlaki ilkelerdir.
Fakat bu ilkeler bireylerin kendi başlarına şiddet kullanma yetkisi olduğu anlamına gelmez.
Hukuk, meşru otorite ve barış yolları önemlidir.
Ayet Neden Kolayca Yanlış Anlaşılabilir
Çünkü ayetten sadece:“Onlarla savaşın.”
ifadesi alınırsa geri kalan bağlam kaybolur.
Oysa öncesinde:
baskı,
sürgün,
savaş,
ekonomik destek,
Mescid-i Harâm’dan engelleme
ve düşmanlık anlatılmıştır.
Ardından da:
“Eğer vazgeçerlerse…”
denilmektedir.
Bir cümlenin ortasını çekip almak, ayetin verdiği bütün mesajı değiştirebilir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Belki de en önemli mesajlardan biri şudur:İnanç baskıyla korunmaz.
İnanç baskıyla da oluşturulmaz.
İnsanların Allah ile ilişkisini başkalarının zorbalığı belirlememelidir.
Aynı zamanda bir çatışmanın amacı intikam değil, zulmün sona ermesidir.
Karşı taraf düşmanlıktan vazgeçtiğinde barış ihtimali yeniden değerlendirilmelidir.
Bu, savaşın kendisini kutsallaştırmayan önemli bir ilkedir.
Sonuç: Enfâl Suresi 39. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 39. ayet, Müslümanların uzun süre maruz kaldığı dini baskı ve fiilî savaş ortamı içinde anlaşılması gereken bir ayettir.Müslümanlar Mekke’de:
işkence görmüş,
inançlarından vazgeçmeye zorlanmış,
evlerinden çıkarılmış
ve daha sonra askerî saldırılarla karşılaşmışlardı.
Bu ortamda Kur’an:
Fitne ortadan kalkıncaya kadar mücadele edin.
demektedir.
Buradaki hedef insanların zorla Müslüman yapılması değildir.
Hedef, insanların inançlarından dolayı baskı altına alınmadığı ve Allah’a kulluğun insan zorbalığı tarafından engellenmediği bir ortamdır.
Ayetin en önemli sınırı ise kendi içinde bulunmaktadır:
“Eğer vazgeçerlerse…”
Bu ifade bize savaşın sonsuz bir amaç olmadığını gösterir.
Düşmanlık biterse savaşın sebebi de ortadan kalkar.
Dolayısıyla Enfâl 39’u:
“Farklı inanan herkese karşı savaşın.”
şeklinde okumak hem ayetin tarihsel bağlamını hem de Kur’an’ın inanç özgürlüğü ve adalet ilkelerini ihmal etmek olur.
Bu ayet belki de bize şu soruyu yöneltmektedir:
Bir dini metni anlamaya çalışırken gerçekten onun ne söylediğini mi arıyoruz, yoksa bağlamından kopardığımız birkaç kelimeye kendi istediğimiz anlamı mı yüklüyoruz?
