Enfâl Suresi 36. Ayette “İnkâr Edenler Mallarını İnsanları Allah’ın Yolundan Alıkoymak İçin Harcarlar; Sonra Bu Harcamaları Kendilerine Pişmanlık Olacak ve Ardından Yenilgiye Uğrayacaklardır” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Enfâl Suresi 36. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Şüphesiz inkâr edenler mallarını insanları Allah’ın yolundan alıkoymak için harcarlar. Daha da harcayacaklardır. Sonra bu harcamaları kendileri için bir pişmanlık olacak, ardından yenilgiye uğrayacaklardır. İnkâr edenler sonunda cehennemde toplanacaklardır.”
Bu ayet insanın sahip olduğu ekonomik gücün nasıl kullanılabileceğine dikkat çeker.
Mal tek başına iyi veya kötü değildir.
Aynı para:
bir açın karnını doyurabilir,
bir öğrencinin eğitimini sağlayabilir,
bir haksızlığı önleyebilir
veya tam tersine zulmü desteklemek için kullanılabilir.
Kur’an burada servetin kötülüğün hizmetine verilmesini eleştirmektedir.
“Mallarını Allah’ın Yolundan Alıkoymak İçin Harcarlar” Ne Demektir
Buradaki ifade, insanların İslam’ın yayılmasını engellemek amacıyla ekonomik imkânlarını kullanmalarını anlatır.Mekke müşrikleri sadece sözlü olarak Hz. Muhammed’e karşı çıkmıyorlardı.
Maddi kaynaklarını da mücadele için kullanıyorlardı.
İnsanları Müslüman olmaktan uzaklaştırmak,
Müslümanlara karşı savaş hazırlıkları yapmak,
askerî güç oluşturmak
ve İslam toplumunu zayıflatmak için servet harcanabiliyordu.
Yani fikir mücadelesi ekonomik bir mücadeleye de dönüşmüştü.
Ayet Özellikle Bedir Sonrasındaki Harcamalarla mı İlgilidir
Tefsirlerde ayetin Mekke müşriklerinin Müslümanlara karşı savaş hazırlıkları için yaptıkları harcamalarla ilişkilendirildiği görülür.Özellikle Bedir’in ardından Kureyş’in kaybını telafi etmek ve yeni bir askerî güç oluşturmak için servet kullanılmasının ayetin tarihsel arka planında bulunduğu açıklanmıştır.
Bu süreç daha sonra Uhud Savaşı’na kadar uzanan gelişmelerle de ilişkilendirilir.
Fakat ayetin verdiği ahlaki mesaj yalnızca belirli bir savaş dönemiyle sınırlı değildir.
İnsanlar Bir Fikri Engellemek İçin Neden Para Harcar
Çünkü ekonomik güç büyük bir etki aracıdır.Parayla:
insanlar örgütlenebilir,
propaganda yapılabilir,
askerî hazırlık yapılabilir,
etki alanı oluşturulabilir
ve toplumun davranışları yönlendirilebilir.
Bu nedenle tarih boyunca para yalnızca ticaret aracı olmamıştır.
Aynı zamanda siyasi ve toplumsal güç aracı olmuştur.
Kur’an da servetin bu yönünü görmezden gelmez.
Ayet Zenginliği mi Eleştiriyor
Hayır.Burada eleştirilen şey zengin olmak değildir.
Servetin hangi amaçla kullanıldığıdır.
Kur’an başka yerlerde malı:
hayır yapmak,
yoksula yardım etmek,
yakınları desteklemek,
toplumsal iyiliği güçlendirmek
için kullanmayı teşvik eder.
Dolayısıyla mesele mal değil, malın yönüdür.
Aynı servet sahibini iyiliğe de kötülüğe de götürebilir.
Para Ahlaki Olarak Tarafsız mıdır
Paranın kendisi bir araçtır.Fakat insanın ona verdiği yön ahlaki sonuç doğurur.
Bir bıçakla yemek hazırlanabilir veya birine zarar verilebilir.
Benzer biçimde para da:
hayat kurtarabilir,
eğitim sağlayabilir,
aileyi geçindirebilir,
insanları sömürebilir
veya zulmü finanse edebilir.
Bu nedenle Kur’an insanın sadece parayı nasıl kazandığını değil, nasıl harcadığını da önemser.
“Daha da Harcayacaklar” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayet, bu insanların yalnızca bir kez para harcamayacağını bildirir.Amaçlarından vazgeçmedikleri sürece aynı yolda harcamaya devam edeceklerdir.
Bu çok dikkat çekici bir insan davranışıdır.
İnsan bazen yanlış bir hedef uğruna çok şey harcadığında:
“Bu kadar yatırım yaptım, artık geri dönemem.”
diye düşünebilir.
Böylece zararı kabul etmek yerine daha fazla kaynak harcamaya devam eder.
İnsan Yanlış Bir Yola Para Harcadıkça Neden Geri Dönmekte Zorlanır
Çünkü yaptığı yatırım psikolojik bir bağ oluşturur.Bir insan yıllarca bir düşünceyi savunmuşsa onun yanlış olduğunu kabul etmek zorlaşabilir.
Aynı şekilde büyük miktarda para harcamışsa:
“Bunca şeyi boşuna mı yaptım?”
diye düşünebilir.
Bu nedenle daha fazla para,
daha fazla zaman
ve daha fazla enerji harcayarak eski kararını haklı çıkarmaya çalışabilir.
Oysa bazen en doğru karar, zararı büyütmeden durabilmektir.
“Sonra Bu Harcamaları Onlara Pişmanlık Olacaktır” Ne Demektir
Ayette kullanılan anlam, harcadıkları servetin sonunda onlara derin bir üzüntü ve iç acısı vermesidir.Çünkü para harcanmıştır.
Ama amaç gerçekleşmemiştir.
Servet gitmiştir.
Plan başarısız olmuştur.
Ve bütün harcamanın sonunda ellerinde bekledikleri sonuç kalmamıştır.
İnsan yanlış amaç uğruna yaptığı fedakârlığın boşa çıktığını gördüğünde büyük bir pişmanlık yaşayabilir.
Her Büyük Harcama Başarı Getirir mi
Hayır.Para birçok şeyi kolaylaştırabilir ama her şeyi garanti edemez.
Çok para harcamak:
haklı olmak,
başarılı olmak
veya kalıcı bir sonuç elde etmek anlamına gelmez.
Tarih, büyük servetlerin başarısız projeler ve yanlış hedefler uğruna harcandığı sayısız örnekle doludur.
Kur’an burada maddi gücün mutlak olmadığını hatırlatmaktadır.
“Ardından Yenilgiye Uğrayacaklardır” Ne Anlama Gelir
Ayet, kötülüğü engellemek amacıyla değil, Allah’ın yolunu engellemek amacıyla kullanılan bütün bu kaynakların sonunda istenen sonucu vermeyeceğini bildirir.Tarihsel bağlamda bu ifade Müslümanlara karşı sürdürülen mücadeleyle ilgilidir.
Mekke müşrikleri ekonomik ve askerî güç bakımından önemli imkânlara sahipti.
Fakat bu güç İslam’ın ortadan kalkmasını sağlayamadı.
Sonunda Mekke de Müslümanların hâkimiyetine girdi.
Bu Ayet “Maddi Güç Önemsizdir” mi Diyor
Hayır.Maddi güç önemlidir.
Kur’an Müslümanlara da hazırlıklı olmayı,
kaynaklarını doğru kullanmayı
ve toplumsal sorumluluklarını yerine getirmeyi öğretir.
Fakat maddi güç tek başına sonucu belirleyen mutlak güç değildir.
Para önemlidir.
Ama hakikat parayla satın alınamaz.
Vicdan tamamen satın alınamaz.
Ve hiçbir ekonomik güç sonsuz değildir.
Para ile İnsanların İnançları Kontrol Edilebilir mi
Belirli ölçüde baskı kurulabilir.İnsanlara ekonomik yaptırım uygulanabilir.
İşlerinden edilebilirler.
Toplumsal imkanlardan mahrum bırakılabilirler.
Propaganda yapılabilir.
Fakat insanın kalbinde neye gerçekten inanacağını tamamen kontrol etmek çok daha zordur.
Mekke döneminde Müslümanlara uygulanan baskıların İslam’ı ortadan kaldıramaması bunun tarihsel örneklerinden biridir.
Din Uğruna Harcanan Her Para Doğru mudur
Hayır.Bir insan:
“Ben bunu din için yapıyorum.”
dediğinde yaptığı şey otomatik olarak doğru olmaz.
Amaç kadar yöntem de önemlidir.
Para:
yalan yaymak,
insanlara zulmetmek,
masumları hedef almak
veya başkalarının hakkını çiğnemek için kullanılıyorsa,
dini bir slogan bu davranışı meşru hâle getirmez.
Kur’an’ın temel adalet ölçüleri her zaman korunmalıdır.
Ayet Propaganda ve Manipülasyon Hakkında da Düşündürücü müdür
Evet.Ayetin tarihsel bağlamı belirli olsa da ortaya koyduğu ilke günümüzde de düşündürücüdür.
Ekonomik güç kullanılarak insanların algıları etkilenebilir.
Yanlış bilgiler yayılabilir.
Bir görüş olduğundan daha güçlü gösterilebilir.
Gerçekler gizlenebilir.
Fakat çok para harcanması bir iddiayı doğru yapmaz.
Hakikat reklam bütçesiyle belirlenmez.
İnsan Parasını Nereye Harcadığından Sorumlu mudur
İslam ahlakına göre evet.İnsan sadece:
“Paramı nasıl kazandım?”
sorusuyla değil:
“Onu nerede kullandım?”
sorusuyla da karşılaşır.
Helal yoldan kazanılmış para bile yanlış bir amaç için kullanılabilir.
Bu nedenle servetin ahlakı iki yönlüdür:
Kazanç temiz olmalıdır.
Harcama da temiz olmalıdır.
Enfâl 35 ile Enfâl 36 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette Mekke müşriklerinin Kâbe çevresindeki ibadet anlayışı eleştirilmişti.Bu ayette ise onların ekonomik faaliyetleri gündeme gelir.
Böylece Kur’an aynı topluluğun iki farklı alanına dikkat çeker:
Bir tarafta dini görüntü...
Diğer tarafta malların Allah’ın yolunu engellemek için kullanılması...
Bu büyük bir çelişkidir.
Kutsalı sahiplenmek yetmez.
İnsanın malıyla ne yaptığı da inancının ahlaki değerini gösterir.
Ayetin Bugünkü İnsana En Güçlü Mesajı Nedir
Bugün insanın parasını nereye harcadığı hayatındaki önceliklerini büyük ölçüde ortaya koyar.Bir insan:
“Şu değerlere inanıyorum.”
diyebilir.
Fakat bütçesi bazen sözlerinden daha çok şey anlatır.
Neye para harcıyor?
Neyi destekliyor?
Hangi sektörleri besliyor?
Kimlerin hakkına katkı sağlıyor veya hangi zararlı yapıları güçlendiriyor?
Para sadece ekonomik tercih değildir.
Bazen ahlaki bir tercihtir.
Sonuç: Enfâl Suresi 36. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 36. ayet, servetin insan hayatındaki büyük gücünü ve büyük sorumluluğunu ortaya koymaktadır.Mekke müşrikleri mallarını Allah’ın yolundan insanları alıkoymak için kullanıyorlardı.
Kur’an onların bu uğurda daha fazla harcama yapacaklarını bildiriyor.
Ama sonuç değişmeyecektir.
Harcanan servet kaybolacak.
Amaç gerçekleşmeyecek.
Ve sonunda bütün bu harcamalar sahipleri için büyük bir pişmanlığa dönüşecektir.
Bu ayetin mesajı sadece geçmişte yaşamış zengin Mekkelilerle sınırlı değildir.
Bugün de para büyük bir güçtür.
Para ile iyilik büyütülebilir.
Eğitim desteklenebilir.
Yoksulluk azaltılabilir.
İnsanların hayatı kolaylaştırılabilir.
Ama aynı para:
nefret,
zulüm,
yalan,
sömürü
ve haksızlığın da finansmanı olabilir.
Bu yüzden Kur’an insana sadece:
“Ne kadar malın var?”
diye bakmaz.
Daha önemli bir soru sorar:
“O malı hangi amaç uğruna kullanıyorsun?”
Çünkü bir gün insanın sahip olduğu para bitebilir.
Fakat o parayla desteklediği iyiliğin veya kötülüğün sonucu devam edebilir.
Enfâl 36 belki de bize şu soruyu yöneltmektedir:
Paramız gerçekten değer verdiğimizi söylediğimiz şeylerin hizmetinde mi, yoksa farkında olmadan karşı çıktığımız şeyleri mi büyütüyor?
