Enfâl Suresi 34. Ayette “Onlar İnsanları Mescid-i Harâm’dan Alıkoydukları Hâlde Allah Onlara Neden Azap Etmesin 
Onlar Oranın Gerçek Dostları Değildir” İfadesi Ne Anlama Gelir
⠀
Enfâl Suresi 34. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Onlar insanları Mescid-i Harâm’dan alıkoydukları hâlde Allah onlara neden azap etmesin? Oysa onlar onun gerçek dostları değildir. Onun gerçek dostları ancak Allah’a karşı gelmekten sakınanlardır; fakat onların çoğu bunu bilmez.”
Bu ayet Mekke müşriklerinin Kâbe ve Mescid-i Harâm üzerindeki iddialarını sorgulamaktadır.
Onlar Mekke’de yaşıyor,
Kâbe’nin hizmetinde bulunuyor
ve kutsal mekân üzerinde toplumsal bir otorite taşıyorlardı.
Fakat aynı zamanda insanları Allah’a ibadet etmekten ve Mescid-i Harâm’a ulaşmaktan engelliyorlardı.
Kur’an bu büyük çelişkiye dikkat çekmektedir.
Mescid-i Harâm Nedir
Mescid-i Harâm, Mekke’de Kâbe’nin bulunduğu kutsal bölgedir.İslam’da en kutsal mescid olarak kabul edilir.
Kâbe de Müslümanların namaz sırasında yöneldikleri kıbledir.
Hz. İbrahim ve Hz. İsmail ile ilişkilendirilen bu mekân, İslam’dan önce de Arap toplumunda büyük kutsallığa sahipti.
Bu nedenle Mekke üzerindeki hâkimiyet yalnızca siyasi değil, dini ve toplumsal bir prestij de sağlıyordu.
Mekkeliler İnsanları Mescid-i Harâm’dan Nasıl Alıkoyuyordu
İslam’ın ilk döneminde Müslümanlar Mekke’de ciddi baskı gördüler.İbadetleri engellenebiliyor,
Kâbe’de rahatça ibadet etmeleri zorlaştırılıyor
ve bazı Müslümanlar Mekke’den ayrılmak zorunda kalıyordu.
Daha sonraki dönemlerde de Müslümanların Kâbe’ye ulaşmasının engellendiği olaylar yaşandı.
Kur’an burada kutsal mekânı yöneten insanların, o mekânın gerçek amacına aykırı davranmalarını eleştirmektedir.
“Allah Onlara Neden Azap Etmesin?” Ne Demektir
Bir önceki ayette Allah’ın Hz. Muhammed onların arasındayken ve istiğfar imkânı bulunurken toplu azabı hemen göndermediği anlatılmıştı.Bu ayette ise onların cezayı hak edecek davranışları bulunduğu belirtilmektedir.
Yani iki mesaj birlikte düşünülmelidir:
Azabın gecikmesi rahmettir.
Ama bu, yapılan zulmün önemsiz olduğu anlamına gelmez.
İnsanlara ibadet özgürlüğünü engellemek ciddi bir haksızlık olarak sunulmaktadır.
“Onlar Mescid-i Harâm’ın Dostları Değildir” Ne Anlama Gelir
Buradaki “dost” veya “veli” kavramı, sadece bir yerde yaşamak veya orayı yönetmek anlamına gelmez.Gerçek sahiplik ahlaki bir sorumluluk taşır.
Bir insan kutsal bir mekânın yanında yaşayabilir.
Onun hizmetinden ekonomik veya toplumsal prestij elde edebilir.
Ama o mekânın temsil ettiği değerlere aykırı davranıyorsa Kur’an onun gerçek veliliğini sorgular.
Bir Mekânın Fiziksel Sahibi Olmak Manevi Sahiplik İçin Yeterli midir
Ayetin mesajına göre hayır.Mekke müşrikleri Kâbe çevresinde yaşıyordu.
Kâbe’nin bazı hizmetlerini yürütüyorlardı.
Ama bu durum onların otomatik olarak Allah katında üstün olduğu anlamına gelmiyordu.
Kur’an soy,
yer,
makam
ve tarihsel ayrıcalık yerine ahlaki ölçüyü öne çıkarır.
Gerçek değer takvadır.
“Onun Gerçek Dostları Ancak Takva Sahipleridir” Ne Demektir
Takva Allah’a karşı sorumluluk bilincidir.Kur’an burada Mescid-i Harâm’ın gerçek dostlarının:
adaleti gözeten,
Allah’a karşı sorumluluk taşıyan
ve kutsal mekânın anlamına uygun davranan insanlar olduğunu bildirir.
Bu son derece önemli bir ilkedir.
Kutsal mekânı korumak sadece duvarlarını korumak değildir.
Onun temsil ettiği ahlakı da korumaktır.
Kâbe Sadece Belirli Bir Grubun Malı mıdır
Kur’an’ın yaklaşımında Kâbe belirli bir kabileye ait özel mülk gibi görülmez.O, Allah’a ibadet için kurulmuş kutsal bir mekândır.
Bu nedenle bir grubun:
“Biz burada yaşıyoruz, dolayısıyla istediğimizi yaparız.”
anlayışı eleştirilir.
Kutsal mekânın itibarı, insanların kişisel veya kabilesel çıkarlarının üzerinde tutulur.
Dinî Mekânlar Üzerinden Güç Kurmak Tehlikeli midir
Evet.Kutsal değerler insanlara hizmet etmek yerine güç ve çıkar aracına dönüştürülebilir.
Bir kişi dini itibarı kullanarak insanları ezebilir.
Bir kurum kutsallığı kendi çıkarına kullanabilir.
Bir topluluk:
“Burası bizim.”
diyerek başkalarını dışlayabilir.
Enfâl 34 bu tehlikeyi çok erken dönemde ortaya koymaktadır.
“Çoğu Bunu Bilmez” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayetin sonunda:“Fakat onların çoğu bilmez.”
denilmektedir.
Buradaki bilmemek sadece bilgi eksikliği değildir.
İnsan bazen kendi geleneklerini sorgulamadan doğru kabul eder.
Yıllardır yapılan bir uygulamanın otomatik olarak haklı olduğunu düşünebilir.
Mekke’deki bazı insanlar da Kâbe üzerindeki toplumsal konumlarını gerçek manevi üstünlük olarak görüyor olabilirlerdi.
Kur’an bu anlayışı reddeder.
Atalardan Gelen Bir Gelenek Her Zaman Doğru mudur
Hayır.Bir şeyin çok eski olması onu otomatik olarak doğru yapmaz.
Gelenek değerli olabilir.
Toplumun hafızasını taşıyabilir.
Ama adalete ve hakikate aykırıysa sorgulanabilir.
Kur’an birçok yerde insanların:
“Atalarımızı böyle bulduk.”
diyerek yanlışı sürdürmelerini eleştirir.
Dolayısıyla gelenek saygı görür ama hakikatin yerine geçmez.
Ayet Dinî Ayrıcalık Anlayışını Eleştiriyor mu
Evet.Bir insan kutsal bir şehirde doğduğu için,
belirli bir aileden geldiği için,
dini bir görev taşıdığı için
veya toplumda manevi itibarı olduğu için otomatik olarak Allah katında üstün değildir.
Kur’an’ın ölçüsü takvadır.
Yani insanın gerçekten nasıl yaşadığına bakılır.
Bu, dini statü üzerinden üstünlük kurma düşüncesine güçlü bir eleştiridir.
Kutsala Saygı Sadece Ritüelle mi Gösterilir
Hayır.Bir insan kutsal bir mekâna büyük saygı gösterebilir.
Ama aynı zamanda insanlara zulmedebilir.
Kur’an böyle bir çelişkiyi kabul etmez.
Kutsala saygı:
ibadet,
ahlak,
adalet,
merhamet
ve insan hakkıyla birlikte düşünülmelidir.
Ritüel ile ahlak birbirinden tamamen ayrıldığında dinin amacı zarar görebilir.
İnsanları İbadetten Engellemek Neden Bu Kadar Ağır Bir Suçtur
Çünkü burada insanın en temel manevi yönelimlerinden biri engellenmektedir.Bir insan Allah’a ibadet etmek istiyor.
Ama başka insanlar güç kullanarak buna engel oluyor.
Kur’an bunu ciddi bir zulüm olarak görmektedir.
İbadet özgürlüğünü baskı altına almak sadece bireysel bir hak ihlali değil, insanın Allah ile kurduğu ilişkiye müdahale anlamı da taşır.
Ayet Bugün Dinî Mekânların Yönetimi İçin Bir İlke Sunuyor mu
Ayetin doğrudan bağlamı Mekke müşrikleridir.Fakat daha geniş bir ahlaki ilke çıkarılabilir:
Kutsal mekânların yönetimi ayrıcalık değil, emanettir.
Orada görev yapan insanlar:
adaletli,
güvenilir,
hizmet bilincine sahip
ve ayrımcılıktan uzak olmalıdır.
Çünkü kutsal mekânı yönetmek insanlara hükmetme hakkı değil, daha büyük bir sorumluluk getirir.
Enfâl 33 ile Enfâl 34 Arasında Nasıl Bir Bağlantı Vardır
Bir önceki ayette azabın neden hemen gelmediği açıklanmıştı.Hz. Muhammed aralarındaydı.
İstiğfar kapısı açıktı.
Bu ayette ise:
“Fakat onların cezayı hak edecek davranışları da vardır.”
mesajı verilmektedir.
Yani Allah’ın rahmeti ile adaleti birlikte görülür.
Ceza hemen gelmemiştir.
Ama zulüm de görmezden gelinmemiştir.
Ayetin Günümüz İnsanına En Büyük Mesajı Nedir
Bugün de insanlar bazen kimlikleriyle övünebilir.“Ben şu ailedenim.”
“Ben şu toplumdanım.”
“Ben şu kutsal yerde doğdum.”
“Ben şu dini görevi yapıyorum.”
Ama Kur’an’ın sorusu daha farklıdır:
Nasıl bir insansın?
Adil misin?
Güvenilir misin?
İnsanların hakkına saygı gösteriyor musun?
Takva burada kimliğin önüne geçmektedir.
Ayetin En Derin Mesajlarından Biri Nedir
Belki de şudur:Kutsalı sahiplenmek kolaydır.
Kutsalın ahlakını yaşamak zordur.
İnsan:
“Bu bizim mabedimiz.”
diyebilir.
Ama o mabedin Rabbine karşı sorumluluğu unutabilir.
Kâbe’nin yanında yaşamak bir insana otomatik üstünlük kazandırmadığı gibi, dinî kimlik taşımak da insanı otomatik olarak iyi yapmaz.
Gerçek ölçü davranıştır.
Sonuç: Enfâl Suresi 34. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Enfâl Suresi 34. ayet Mekke müşriklerinin büyük bir çelişkisini ortaya koymaktadır.Onlar Mescid-i Harâm üzerinde yönetim ve hizmet iddiasında bulunuyorlardı.
Fakat aynı zamanda Allah’a ibadet etmek isteyen insanları bu kutsal mekândan engelliyorlardı.
Kur’an bu nedenle onların gerçek anlamda Mescid-i Harâm’ın velileri olmadığını bildirir.
Gerçek velilik:
soy,
coğrafya,
makam
veya gelenekle değil,
takvayla ölçülür.
Bu ayetin mesajı bugün için de son derece güçlüdür.
Bir insan dini bir kimlik taşıyabilir.
Kutsal bir mekâna yakın olabilir.
Dini bir görev üstlenebilir.
Ama asıl soru şudur:
Bu kimliğin gerektirdiği ahlakı taşıyor mu?
Çünkü kutsalı korumak, sadece onun taşlarını ve duvarlarını korumak değildir.
Adaleti korumaktır.
İnsan hakkını korumaktır.
İbadet özgürlüğünü korumaktır.
Emaneti korumaktır.
Enfâl 34 bize şu soruyu yöneltmektedir:
Biz kutsal değerlere gerçekten hizmet mi ediyoruz, yoksa bazen kutsalı kendi gücümüzü ve çıkarımızı korumak için mi kullanıyoruz?
