En‘âm Suresi 112. Ayette “Böylece Biz Her Peygambere İnsan ve Cin Şeytanlarını Düşman Kıldık. Bunlar Aldatmak İçin Birbirlerine Yaldızlı Sözler Fısıldarlar. Rabbin Dileseydi Bunu Yapamazlardı. Öyleyse Onları Uydurdukları Şeylerle Baş Başa Bırak” İfadesi Ne Anlama Gelir 
En‘âm Suresi 112. ayet, peygamberlerin karşılaştığı muhalefetin sadece açık düşmanlıktan ibaret olmadığını gösteren son derece derin bir ayettir.
Burada iki dikkat çekici ifade vardır:
“İnsan ve cin şeytanları.”
Ve:
“Yaldızlı sözler.”
Yani kötülük bazen kaba kuvvetle değil, çekici söylemlerle çalışabilir.
Yanlış bir düşünce güzel anlatılabilir.
Bir yalan zekice paketlenebilir.
Bir haksızlık parlak sloganlarla savunulabilir.
Ayet insanı yalnız söylenen sözün güzelliğine değil, sözün hakikatine ve sonucuna bakmaya çağırır.
“Her Peygambere Düşmanlar Kıldık” Ne Demektir
Bu ifade peygamberlik tarihindeki ortak bir gerçeğe dikkat çeker.Peygamberler:
itirazla,
alayla,
baskıyla,
iftirayla,
düşmanlıkla
karşılaşmışlardır.
Hakikat mesajının gelmesi, herkesin onu otomatik olarak kabul edeceği anlamına gelmez.
Allah Peygamberlere Neden Düşmanlık Edilmesine İzin Veriyor
Buradaki ifade, Allah’ın kötülüğü ahlaken onayladığı anlamına gelmez.Kur’an’ın genel bütünlüğünde insanlara tercih alanı tanındığı görülür.
İnsan:
iyiliği de,
kötülüğü de
seçebilir.
Peygambere düşmanlık eden kişi de kendi tercihinden sorumludur.
“İnsan Şeytanları” Ne Demektir
“Şeytan” kelimesi burada yalnız görünmeyen cin türünden şeytanları ifade etmez.Ayet açıkça:
insan şeytanlarından
da söz eder.
Bu, kötülüğü bilinçli biçimde teşvik eden, aldatan ve insanları hakikatten uzaklaştırmaya çalışan kişiler için kullanılan güçlü bir nitelemedir.
Her Kötü İnsan “Şeytan” mıdır
Hayır.Bir insan hata yapabilir.
Günah işleyebilir.
Yanlış düşünebilir.
Bu onu otomatik olarak “şeytan” yapmaz.
Buradaki ifade daha çok:
ısrarla kötülüğü teşvik eden ve başkalarını da yanıltmaya çalışan bir karakteri
tasvir eder.
İnsanları gelişigüzel biçimde “şeytan” ilan etmek doğru değildir.
Cin Şeytanları ile İnsan Şeytanları Arasında Nasıl Bir Benzerlik Kuruluyor
Ortak özellik:aldatma ve hakikatten uzaklaştırma çabasıdır.
Cin şeytanı vesvese verebilir.
İnsan şeytanı ise:
propaganda,
yanlış bilgi,
manipülasyon,
kışkırtma
ile etkileyebilir.
İki durumda da kişinin iradesi tamamen ortadan kalkmaz.
“Birbirlerine Fısıldarlar” Ne Anlama Gelir
Bu ifade kötülüğün bazen birbirini besleyen bir ağ oluşturduğunu gösterir.Bir yanlış fikir ortaya çıkar.
Başka biri onu süsler.
Bir başkası tekrarlar.
Bir diğeri yayar.
Sonunda insanlar birbirlerinin yanlışlarını güçlendirebilir.
Kötülük bazen tek kişinin değil, birbirini doğrulayan çevrelerin ürünü hâline gelir.
“Yaldızlı Söz” Ne Demektir
Arapça ifadede sözün dış görünüşünün süslenmesine dikkat çekilir.Yaldızın özelliği şudur:
Parlak görünür.
Ama parlaklık, altında bulunan şeyin gerçekten değerli olduğunu garanti etmez.
Ayetin mesajı çok açıktır:
Güzel söylenen her söz doğru değildir.
Yanlış Bir Düşünce Nasıl Güzel Gösterilebilir
Örneğin:bencillik “özgürlük” diye,
kibir “özgüven” diye,
zulüm “düzen” diye,
intikam “adalet” diye
sunulabilir.
Bu örnekler kavramların kendilerinin kötü olduğu anlamına gelmez.
Sorun, güzel bir kavramın yanlış bir davranışı gizlemek için kullanılmasıdır.
İnsan Neden Güzel Söze Kolayca Kanabilir
Çünkü insan sadece mantıkla karar vermez.Kelimenin:
tonu,
ritmi,
duygusu,
karizması
etki oluşturabilir.
Bir insan çok etkileyici konuşuyor diye söylediği şey doğru olmak zorunda değildir.
Hitabet ile hakikat aynı şey değildir.
“Aldatmak İçin” İfadesi Neden Önemlidir
Çünkü burada amaç açıklamak değil, yanıltmaktır.İletişim iki farklı amaç taşıyabilir:
Gerçeği daha anlaşılır kılmak.
Veya:
Gerçeği gizleyip insanı istediğin sonuca yönlendirmek.
İkincisi manipülasyondur.
Ayet özellikle buna dikkat çeker.
Bu Ayet Propaganda Konusunda Ne Öğretir
Propagandanın en güçlü yöntemlerinden biri, karmaşık bir meseleyi duygusal ve çekici kelimelerle paketlemektir.İnsan bu nedenle sadece:
“Ne kadar güzel söylendi?”
diye değil,
“Söylenen doğru mu?”
diye sormalıdır.
Kaynak.
Delil.
Bağlam.
Sonuç.
Bunların hepsi incelenmelidir.
Sosyal Medyada “Yaldızlı Söz” Nasıl Karşımıza Çıkar
Bugün birkaç saniyelik videolar ve sloganlar çok güçlü etki oluşturabilir.Çarpıcı bir cümle.
Güzel müzik.
Etkileyici görüntü.
Kendinden emin bir konuşmacı.
Bunların hiçbiri tek başına içeriğin doğru olduğunu kanıtlamaz.
Modern dünyada medya okuryazarlığı, ayetin işaret ettiği bu dikkat ihtiyacını daha da önemli hâle getirmiştir.
Din Adına Söylenen Her Etkileyici Söz Doğru mudur
Hayır.Bir insan:
çok güzel konuşabilir,
ayet ve hadis zikredebilir,
duygusal konuşabilir.
Ama yine de yanlış yorum yapabilir.
Bu nedenle din konusunda da:
kaynak,
bağlam,
ilim
önemlidir.
Duygulanmak ile doğru bilgi edinmek aynı şey değildir.
“Rabbin Dileseydi Bunu Yapamazlardı” Ne Demektir
Bu ifade Allah’ın mutlak kudretini yeniden hatırlatır.Hiçbir kötülük Allah’ın egemenliği dışında bağımsız bir güç değildir.
Allah dileseydi onların faaliyetlerini tamamen engelleyebilirdi.
Fakat insanlara tercih alanı tanınmıştır.
Bu da imtihan ve sorumluluk düzeninin bir parçasıdır.
Şeytan İnsanları Zorla Günaha Sokabilir mi
Kur’an’ın genel anlatımında hayır.Şeytan:
fısıldar,
süsler,
çağırır,
aldatmaya çalışır.
Ama insanın iradesini tamamen ele geçirip onu sorumsuz bir kuklaya dönüştürmez.
Bu nedenle insan:
“Şeytan yaptırdı.”
diyerek bütün sorumluluğu üzerinden atamaz.
“Onları Uydurdukları Şeylerle Baş Başa Bırak” Ne Demektir
Bu ifade her tartışmaya sonsuza kadar girmemeyi öğretir.Hakikat açıklanmıştır.
Uyarı yapılmıştır.
Deliller sunulmuştur.
Bundan sonra inatla yalan üretmeye devam edenlerin peşinde sürekli koşmak gerekmez.
Bazen en doğru tavır:
mesafeyi koruyup yoluna devam etmektir.
Bu Ayet Eleştirel Düşünme Açısından Ne Öğretir
Çok temel bir soru öğretir:“Bu söz neden bana bu kadar çekici geliyor?”
Çünkü bir fikri beğenmek, onun doğru olduğunu göstermez.
İnsan kendi hoşuna giden düşünceler karşısında bile:
kanıt nedir,
kaynak nedir,
aksi mümkün mü
diye sorabilmelidir.
En‘âm 111 ve 112 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
- ayette, olağanüstü mucizelerin bile kapalı bir zihni zorla iman ettiremeyebileceği anlatılmıştı.
- ayette ise bu direnci besleyen başka bir mekanizma gösterilir:
Yani insan sadece kendi iç direnciyle değil, çevresindeki yanıltıcı söylemlerle de mücadele eder.
Bu nedenle hakikat arayışı hem içsel hem toplumsal bir dikkat gerektirir.
En‘âm Suresi 112. Ayet Bize Bugün Ne Söylüyor
En‘âm Suresi 112. ayet, çağımızı anlamak açısından son derece güçlü bir uyarı taşır:Kötülük her zaman kötü görünmez.
Bazen son derece iyi giyinir.
Güzel konuşur.
Etkileyici sloganlar kullanır.
Kendisini:
iyilik,
özgürlük,
adalet,
sevgi,
ilerleme,
din,
ahlak
gibi çok değerli kavramların içine saklayabilir.
Sorun bu kavramlar değildir.
Sorun, onların aldatma amacıyla kullanılmasıdır.
Bu nedenle insanın sadece kulaklarıyla değil, aklıyla da dinlemesi gerekir.
Bir konuşmacının kendinden emin olması onu doğru yapmaz.
Bir videonun milyonlarca kez izlenmesi onu doğru yapmaz.
Bir fikrin sürekli tekrar edilmesi onu doğru yapmaz.
Bir sözün seni duygulandırması onu doğru yapmaz.
Hakikat başka bir ölçü ister:
Delil.
Tutarlılık.
Ahlaki sonuç.
Dürüstlük.
Ayetin “birbirlerine yaldızlı sözler fısıldarlar” ifadesi ayrıca yankı odalarını düşündürür.
İnsan sadece kendisi gibi düşünenleri dinlediğinde, yanlış bir düşünce sürekli birbirini doğrulayan insanların arasında giderek daha gerçek görünebilir.
Bir kişi söyler.
Diğeri tekrarlar.
Üçüncüsü biraz daha süsler.
Bir süre sonra kimse:
“Bu doğru mu?”
diye sormaz.
Sadece:
“Biz zaten hepimiz böyle düşünüyoruz.”
denir.
İşte ayetin çağrısı burada çok değerlidir:
Parlaklığın altına bak.
Sözün süsüne değil, özüne bak.
Kimin söylediğinden önce ne söylediğine bak.
Ve kendi hoşuna giden sözlere karşı bile aynı eleştirel dürüstlüğü koru.
Çünkü insanı aldatan sözlerin en tehlikelisi, nefret ettiği sözler değil; duymayı zaten çok istediği sözlerdir.
Belki de En‘âm 112’nin bugün için en güçlü cümlesi şudur:
Hakikat her zaman en parlak cümlede bulunmaz; bazen yalan çok güzel konuşur. Basiret, sadece yanlış sözü reddetmek değil, hoşumuza giden sözün bile doğru olup olmadığını sorgulayabilecek kadar özgür bir akla sahip olmaktır.
