Bakara Suresi 95. Ayette “Fakat Elleriyle Önceden Yaptıkları Şeyler Yüzünden Ölümü Asla İstemeyeceklerdir. Allah Zalimleri Çok İyi Bilir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Bakara Suresi 95. Ayette Ne Anlatılmaktadır
Bakara Suresi’nin 95. ayeti, bir önceki ayetteki meydan okumanın devamıdır.
- ayette:
“Eğer ahiret yurdu yalnızca size aitse ve bu iddianızda doğruysanız ölümü isteyin.”
denilmişti.
- ayette ise cevap verilir:
“Fakat elleriyle önceden yaptıkları şeyler yüzünden onu asla istemezler.”
Yani onların ölümden kaçınmalarının nedeni sadece yaşama sevgisi değildir.
Ayetin vurgusu:
Geçmişte yaptıklarının hesabıyla karşılaşma korkusudur.
“Elleriyle Önceden Yaptıkları Şeyler” Ne Demektir
Kur’an’da “ellerin yaptıkları” ifadesi yalnızca fiziksel olarak elle yapılan işleri anlatmaz.
İnsanın:
eylemleri,
tercihleri,
haksızlıkları,
günahları,
bilinçli kararları
bu ifade içinde düşünülebilir.
Yani ayet:
“Kendi yaptıklarının sonucu yüzünden…”
demektedir.
Bu çok önemli bir sorumluluk dilidir.
Çünkü insanın karşılaştığı sonuç:
rastgele değildir.
Kendi tercihlerinin de payı vardır.
Neden Özellikle “Önceden Yaptıkları” Denilmektedir
Çünkü insan ölümle karşılaştığında geçmişini değiştiremez.
Hayattayken:
özür dileme,
tövbe etme,
telafi etme,
yön değiştirme
imkânı vardır.
Fakat ölüm yaklaşınca insan:
geride bıraktığı hayatla yüzleşmeye
başlar.
Bu nedenle ayet geçmiş davranışlarla ölüm korkusu arasında bağ kurar.
İnsan bazen ölümün kendisinden değil:
arkasında bıraktığı hayatın anlamından
korkar.
Ölüm Korkusu Her Zaman Suçluluk Göstergesi midir
Hayır.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Ölüm korkusu doğal bir insan duygusudur.
Sevdiklerinden ayrılmak,
bilinmeyenle karşılaşmak,
bedensel hayatın sona ermesi
insanı korkutabilir.
Bakara 95’in eleştirdiği şey sıradan ölüm korkusu değildir.
Burada özel olarak:
kesin kurtuluş iddiasında bulunan insanların, geçmiş davranışları nedeniyle ölümü istememesi
anlatılır.
Yani bağlam gözden kaçırılmamalıdır.
İnsan Gerçekten Cennetten Emin Olsa Ölümü İster miydi
Ayetin retorik mantığı böyle bir tutarsızlığı ortaya koyar.
Bir kişi:
“Ahiret kesin olarak benim için daha iyi.”
ve:
“Cennet yalnızca bize ait.”
diye mutlak bir güven taşıyorsa,
ölüm teorik olarak:
korkulacak bir kayıp değil, vaat edilen iyiliğe geçiş
olmalıdır.
Ama ölümden ciddi biçimde kaçınılması:
bu kesinlik iddiasının samimiyetini sorgulatır.
Burada amaç ölüm arzusunu övmek değil:
delilsiz kurtuluş iddiasını sınamaktır.
Geçmiş Davranışlar Ölüm Algımızı Nasıl Etkileyebilir
İnsan huzurlu bir vicdanla yaşadığında ölüm düşüncesi yine zor olabilir.
Ama geçmişinde:
haksızlık,
ihanet,
zulüm,
bilinçli kötülük
taşıdığını düşünen biri için ölüm farklı bir anlam kazanabilir.
Çünkü ölüm:
hesap ihtimalini
gündeme getirir.
Böylece kişi yalnızca:
“Hayat bitecek.”
diye değil,
“Yaptıklarımın karşılığıyla karşılaşacağım.”
diye de korkabilir.
Vicdan İle Ölüm Arasında Nasıl Bir İlişki Kurulabilir
Vicdan insanın davranışlarını içten değerlendirebilmesini sağlar.
İnsan bazı şeyleri herkesten saklayabilir.
Ama kendi yaptığını tamamen unutamayabilir.
Bu nedenle ölüm düşüncesi:
vicdani hesaplaşmayı güçlendirebilir.
İnsan:
“Hayatım böyle biterse ne olacak?”
“Düzeltmediğim şeyler ne olacak?”
“Helalleşmediğim insanlar?”
“Telafi etmediğim zararlar?”
diye düşünmeye başlayabilir.
Bakara 95’in insan psikolojisine uzanan güçlü taraflarından biri budur.
İnsan Neden Yaptığı Yanlışlarla Hayat Boyunca Yüzleşmekten Kaçabilir
Çünkü yüzleşmek acı verebilir.
Yanlışını kabul etmek:
gururu kırabilir.
Özür dilemek:
zor olabilir.
Zararı telafi etmek:
maddi veya manevi bedel gerektirebilir.
Bu yüzden insan bazen:
unutmaya,
gerekçelendirmeye,
başkasını suçlamaya
çalışır.
Ama kaçılan mesele ortadan kalkmaz.
Bakara 95’in mesajı burada çok nettir:
Geçmişi inkâr etmek, geçmişi yok etmez.
“Asla Ölümü İstemeyecekler” İfadesi Nasıl Anlaşılmalıdır
Bu ifade 94. ayetteki meydan okumaya verilen güçlü cevaptır.
Onlar kendi kurtuluşlarından bu kadar emin olduklarını söylüyorlarsa:
ölümü istemeleri beklenirdi.
Ama ayet:
bunu yapmayacaklarını
bildirir.
Çünkü içten içe yaptıklarının ağırlığını bilmektedirler.
Burada söz ile iç gerçeklik arasındaki fark açığa çıkar:
Dilde:
“Biz kurtulacağız.”
İçeride:
“Ya hesap varsa?”
korkusu bulunabilir.
İnsan Kendini Kandırabilir Ama Vicdanını Tamamen Susturabilir mi
Bazı insanlar uzun süre kendi davranışlarını gerekçelendirebilir.
“Ben haklıydım.”
“Başka seçeneğim yoktu.”
“Herkes yapıyor.”
“Benim yaptığım o kadar kötü değildi.”
Ancak insanın iç dünyasında zaman zaman:
rahatsızlık
geri dönebilir.
Bu nedenle kendini kandırmak mümkün olsa bile:
hakikatin izi tamamen silinmeyebilir.
Bakara 95 bu açıdan insanın içindeki hesap duygusunu düşündürür.
Ayetin Sonundaki “Allah Zalimleri Bilir” Ne Anlama Gelir
Bu ifade çok önemlidir.
İnsan:
başkasına iyi görünebilir.
Kendi grubunun içinde saygın olabilir.
Geçmişini saklayabilir.
Ama Kur’an’ın bakışında:
Allah gerçek davranışları bilir.
Dolayısıyla nihai değerlendirme:
insanların anlatılarına,
itibarına,
savunmalarına
bağlı değildir.
Allah’ın bilgisi:
gizlenen ve açıklanan bütün davranışları kuşatır.
“Zalim” Kelimesi Burada Ne İfade Eder
Zulüm yalnızca fiziksel şiddet değildir.
Kur’an dilinde:
haksızlık,
hakikati bilerek çarpıtma,
başkasının hakkını ihlal etme,
Allah’ın ölçüsünü bilinçli biçimde aşma
gibi geniş anlamlar taşıyabilir.
Bu nedenle ayetin sonunda:
“Allah zalimleri bilir.”
denmesi geçmişteki bütün bu davranışları hatırlatır.
Yani sorun yalnızca:
ölüm korkusu değildir.
Ölüm korkusunun arkasındaki ahlaki geçmiş
merkezdedir.
Ölüm İnsan İçin Büyük Bir Eşitleyici midir
Evet, düşünsel olarak ölüm bu açıdan güçlüdür.
Dünyada insanlar arasında:
servet,
makam,
itibar,
güç,
statü
farkları vardır.
Ama ölüm:
bunların hiçbiriyle pazarlık yapmaz.
Kral da ölür.
Yoksul da ölür.
Ünlü de ölür.
Bilinmeyen de ölür.
Bu nedenle ölüm insanın:
sahte üstünlüklerini
sarsan büyük bir gerçekliktir.
Bakara 95’in önceki ayrıcalık iddialarıyla bağlantısı burada daha da anlamlı hale gelir.
İnsan Ölümü Düşünmekten Neden Kaçar
Çünkü ölüm:
kontrol edemediğimiz,
kesin ama zamanı bilinmeyen,
hayatın bütün planlarını sınırlandıran
bir gerçektir.
İnsan çoğu zaman:
gelecek planları,
iş,
para,
ilişkiler,
günlük sorunlar
içinde ölümü uzak tutar.
Fakat ölüm düşüncesi aynı zamanda çok önemli bir soru doğurur:
“Şu anda gerçekten önemli olan ne?”
Bu nedenle ölüm üzerine düşünmek karamsarlık olmak zorunda değildir.
Bazen hayatı daha anlamlı yaşamanın aracıdır.
Ölümü Hatırlamak İnsanı Daha Ahlaklı Yapabilir mi
Tek başına garanti değildir.
Ama güçlü bir farkındalık oluşturabilir.
İnsan hayatın sınırlı olduğunu gerçekten hissettiğinde:
küçük kavgaları,
gereksiz kibri,
sonsuz biriktirme hırsını,
ertelenen özürleri
farklı değerlendirebilir.
Şunu düşünmeye başlayabilir:
“Bütün bunların sonunda geriye ne kalacak?”
Bu soru insanın değer sıralamasını değiştirebilir.
Ayet “Geçmişin Seni Takip Eder” mi Diyor
Bir anlamda evet.
Ama bunu kaderci biçimde anlamamak gerekir.
Kur’an’da tövbe ve dönüş imkânı vardır.
İnsan geçmişini değiştiremez.
Ama geçmişiyle kurduğu ilişkiyi değiştirebilir.
Yanlışını kabul edebilir.
Telafi edebilir.
Tövbe edebilir.
Yeni bir hayat yönü seçebilir.
Bu nedenle mesaj:
“Geçmişinden asla kurtulamazsın.”
değil,
“Geçmişini yok sayarak kurtulamazsın.”
şeklinde anlaşılmalıdır.
Bakara 94 Ve 95 Birlikte Okunduğunda Nasıl Bir Tablo Ortaya Çıkar
- ayette:
“Eğer ahiret yalnızca size aitse ölümü isteyin.”
denilir.
- ayette ise:
“Yaptıkları yüzünden onu asla istemeyecekler.”
cevabı gelir.
Bu iki ayet birlikte söz ile gerçek iç durum arasında bir test kurar.
Dışarıdaki iddia:
“Biz kesin kurtulacağız.”
İçerideki durum:
Geçmiş davranışların hesabından korkmak.
Bu nedenle Kur’an yalnızca kişinin ne söylediğine değil:
davranışlarının ve iç tutarlılığının ne gösterdiğine
bakar.
Bakara 95’ten Çıkarılabilecek En Büyük Hayat Dersi Nedir
Belki şöyle özetlenebilir:
Ölümden önce hayatınla yüzleş.
Özür dilemen gereken biri varsa:
erteleme.
Telafi edebileceğin bir haksızlık varsa:
telafi et.
Düzeltmen gereken bir davranış varsa:
bugünden başla.
Çünkü insanın huzuru yalnızca:
ne kadar uzun yaşadığına değil,
nasıl yaşadığına
da bağlıdır.
Ölümü düşünmenin en sağlıklı sonucu:
ölümü istemek değil,
hayatı daha dürüst yaşamak
olabilir.
Son Söz Bakara 95 Bize “Ölümden mi Korkuyoruz, Yoksa Ölümden Sonra Karşılaşacağımız Kendimizden mi?” Diye mi Soruyor
Bakara Suresi 95. ayet çok kısa ama insanın varoluşunun en derin noktalarından birine dokunur.
Bir önceki ayette:
“Eğer gerçekten cennetin yalnızca size ait olduğuna inanıyorsanız ölümü isteyin.”
denilmişti.
Şimdi cevap gelir:
“Elleriyle önceden yaptıkları yüzünden onu asla istemezler.”
İşte burada ölüm yalnızca biyolojik bir son olmaktan çıkar.
Ayna haline gelir.
İnsan ölümü düşündüğünde:
ne kadar para kazandığını değil,
ne yaptığını düşünmeye başlayabilir.
Kime haksızlık etti?
Kimi incitti?
Hangi doğruyu bildiği halde reddetti?
Hangi sözü tuttu?
Hangi sözü bozdu?
Ne için yaşadı?
Ve neyi geride bırakıyor?
Belki de ölümün insanı bu kadar sarsmasının bir nedeni budur:
Hayatın bütün mazeretlerini susturur.
Dünyada insan kendisini açıklayabilir.
Savunabilir.
Bahane üretebilir.
Kendi hikâyesini yeniden yazabilir.
Ama Kur’an’ın perspektifinde Allah:
zalimleri bilir.
Yani insanın kendisi hakkında anlattığı hikâye ile gerçekten yaptığı şey aynı değilse, nihai hesap anlatıya göre değil:
hakikate göre
olacaktır.
Bu yüzden Bakara 95 korku üretmekten daha büyük bir şey yapar:
İnsana henüz hayattayken bir fırsat verir.
Ölmeden önce yüzleş.
Değiştirmen gerekeni değiştir.
Kırdığın şeyi mümkünse onar.
Yanlışını kabul et.
Hayatını, ölüm düşüncesinden sürekli kaçmak zorunda kalmayacağın bir hale getirmeye çalış.
Belki ayetin bugünün insanına yönelttiği en derin soru şudur:
Eğer bugün hayatının son günü olsaydı, ölümden mi daha çok korkardın; yoksa hâlâ düzeltmediğin şeylerle karşılaşmaktan mı?
