Âl-i İmrân Suresi 94. Ayette “Bundan Sonra Kim Allah’a Karşı Yalan Uydurursa İşte Onlar Zalimlerin Ta Kendileridir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 94. ayetinde şöyle buyrulur:
“Artık bundan sonra kim Allah’a karşı yalan uydurursa işte onlar zalimlerin ta kendileridir.”
Bu ayet, 93. ayetin doğrudan devamıdır.
Bir önceki ayette yiyeceklerle ilgili tarihsel bir iddia tartışılmış ve:
“Eğer doğru söylüyorsanız Tevrat’ı getirin ve okuyun.”
denilmişti.
- ayet şimdi bunun sonucunu açıklar:
Kaynak ortaya konduktan,
gerçek durum gösterildikten
sonra hâlâ Allah adına doğru olmayan bir hüküm üretmek:
sıradan bir bilgi hatası değildir.
Kur’an bunu:
Allah’a karşı yalan uydurmak
olarak niteler.
Ve bunu yapanları:
zalimler
diye tanımlar.
Bu nedenle ayet yalnız geçmişte yaşanmış bir tartışmayı değil, çok geniş bir bilgi ve din ahlakını ortaya koyar:
Allah’ın söylemediğini Allah’a söyletmeyin.
“Bundan Sonra” İfadesi Neye İşaret Eder
Ayet:
“fe-men ifterâ alallâhi’l-kezibe min ba‘di zâlik”
ifadesini kullanır.
Yani:
“Bundan sonra kim Allah’a karşı yalan uydurursa…”
Buradaki:
“bundan sonra”
ifadesi önemlidir.
Çünkü önceki ayette delil talep edilmiştir.
Tevrat’a başvurulması istenmiştir.
Dolayısıyla kişi artık:
bilgisizlik iddiasının arkasına
kolayca saklanamaz.
Gerçek ortaya çıktıktan sonra yalanı sürdürmek:
daha ağır bir sorumluluk doğurur.
“İftirâ” Kelimesi Ne Anlama Gelir
Ayette:
“ifterâ”
fiili kullanılır.
Bu kelime:
uydurmak,
asılsız bir şeyi üretmek,
gerçeğe dayanmayan söz isnat etmek
anlamlarına gelir.
Dinî bağlamda özellikle:
Allah’a,
vahye,
peygambere
söylenmemiş bir şeyi nispet etmek için kullanılabilir.
Dolayısıyla burada sıradan bir yanlış bilgi değil:
Allah adına üretilmiş bir iddia
söz konusudur.
Allah’a Karşı Yalan Uydurmak Neden Bu Kadar Ağırdır
Çünkü sıradan bir yalanla:
“Allah böyle emretti.”
şeklindeki yalan aynı değildir.
İkinci durumda insan kendi sözünü:
ilahî otoriteyle
güçlendirmeye çalışır.
İnsanlar:
Allah korkusuyla,
dinî sorumluluk duygusuyla
o söze uyabilir.
Böylece kişisel yanlış:
başkalarının hayatını yönlendiren
kutsal bir iddiaya dönüşür.
Bu yüzden tehlikesi çok daha büyüktür.
Yanlış Bir Dinî Bilgi Vermek Her Zaman Allah’a İftira Sayılır mı
Hayır.
İnsan:
yanılabilir.
Bir ayeti yanlış hatırlayabilir.
Bir hadisin sıhhatini yanlış değerlendirebilir.
Bir hüküm hakkında samimi biçimde hatalı yorum yapabilir.
Bunlarla:
bilerek Allah’ın söylemediği bir şeyi Allah’a nispet etmek
aynı şey değildir.
Ayetin ağır ifadesi özellikle:
bilinçli uydurma ve ısrar
boyutuyla anlaşılmalıdır.
Samimi Hata ile Bilinçli Yalan Arasındaki Fark Nedir
Samimi hata yapan kişi:
delili görünce
fikrini değiştirebilir.
Şöyle diyebilir:
“Burada yanlış söylemişim.”
Bilinçli yalan söyleyen ise:
gerçek ortaya çıksa bile
çıkarı,
otoritesi,
itibarı
zarar görmesin diye iddiasını sürdürür.
İşte 93 ve 94. ayetlerin birlikte oluşturduğu ahlaki sınır tam burada belirginleşir:
Delil geldikten sonra ne yapıyorsun?
Bir İnsan Neden Allah Adına Olmayan Bir Hüküm Uydurmak İster
Bunun birçok nedeni olabilir:
otoritesini güçlendirmek,
toplumu kontrol etmek,
kişisel çıkar sağlamak,
geleneğini korumak,
rakibini susturmak,
kendi görüşüne kutsallık kazandırmak.
İnsan şöyle diyebilir:
“Ben böyle düşünüyorum.”
Bu tartışılabilir.
Ama:
“Allah kesin böyle söylüyor.”
dediğinde iddiasının ağırlığı tamamen değişir.
Bir Din Adamının Sözü Otomatik Olarak Allah’ın Sözü müdür
Hayır.
Alim:
yorum yapar.
Fıkıh üretir.
Delilleri değerlendirir.
İçtihat eder.
Ama alim:
vahiy alan peygamber
değildir.
Bu yüzden:
alim görüşü
ile
Allah’ın kesin hükmü
aynı kategoriye konulmamalıdır.
Bir alim son derece güçlü bir görüş ileri sürebilir.
Ama yine de:
insan yorumudur.
Mezhep Görüşleri Allah’ın Kesin Hükmü Gibi Sunulabilir mi
Bu konuda dikkat gerekir.
Bir mezhep:
ayet,
hadis,
usul
üzerinden hüküm çıkarabilir.
Fakat farklı mezhepler aynı meselede:
farklı sonuçlara
ulaşabilir.
Bu bize şunu gösterir:
Bazı alanlarda:
vahiy sabit, yorum farklıdır.
Dolayısıyla bir mezhebin yorumunu:
“Allah’ın tek ve tartışmasız sözü budur.”
şeklinde sunmak her durumda doğru olmayabilir.
“Allah Haram Kıldı” Demek Neden Büyük Sorumluluktur
Çünkü haram ilan etmek:
Allah adına sınır koymak
demektir.
İnsan kişisel olarak bir şeyi:
sevmeyebilir,
zararlı bulabilir,
uygunsuz görebilir.
Ama bunlarla:
haram
aynı şey değildir.
Haram dediğimizde soru şudur:
Delil nedir?
Âl-i İmrân 94 tam olarak bu sorumluluk ahlakını güçlendirir.
“Zalimlerin Ta Kendileridir” İfadesi Neden Kullanılıyor
Ayet:
“fe-ulâike humu’z-zâlimûn”
der.
Yani:
“İşte onlar zalimlerin ta kendileridir.”
Buradaki zulüm:
yalnız fiziksel baskı
anlamında değildir.
Kur’an’da zulüm:
bir şeyi yerinden etmek,
hakkı çarpıtmak,
doğruya haksızlık etmek
gibi geniş anlamlara sahiptir.
Allah’ın söylemediğini O’na nispet etmek:
hakikati yerinden etmektir.
Bu nedenle zulüm olarak nitelenir.
Dinî Yalan Başkalarına Nasıl Zulme Dönüşebilir
Çünkü insanlar din adına söylenene:
çok ciddi biçimde uyabilir.
Örneğin biri:
Allah’ın haram kılmadığı bir şeyi haram ilan ederse;
insanların hayatını gereksiz yere zorlaştırabilir.
Allah’ın yasakladığı bir şeyi helal ilan ederse;
insanları yanlış yola yöneltebilir.
Bir grubu Allah adına değersiz ilan ederse;
nefret ve ayrımcılık üretebilir.
Yani dinî yalan:
yalnız teorik değil;
toplumsal sonuçları olan bir zulüm
olabilir.
Allah Adına Konuşurken “Bilmiyorum” Demek Neden Değerlidir
Çünkü:
“Bilmiyorum.”
demek bazen ilim ahlakının en güçlü işaretidir.
İnsan her soruya cevap vermek zorunda değildir.
Bir konuda delil yetersizse:
emin değilse,
araştırmadıysa
şöyle demek daha dürüsttür:
“Bunu bilmiyorum.”
Yanlış bir dini hüküm üretmektense:
cehaletini kabul etmek
çok daha güvenlidir.
Sosyal Medyada Dinî Bilgi Paylaşmak Bu Ayet Açısından Nasıl Bir Sorumluluk Doğurur
Bugün bir yanlış bilgi:
saniyeler içinde
binlerce kişiye ulaşabilir.
Sahte hadisler,
uydurma ayet mealleri,
kaynağı olmayan dualar,
“şunu yaparsan kesin şu olur”
şeklindeki sözler
çok hızlı yayılabilir.
İnsan paylaşmadan önce şu soruyu sormalıdır:
Bu gerçekten doğru mu?
Çünkü yanlış bilgi yalnız söyleyeni değil:
onu yayanı da
ahlaki olarak ilgilendirebilir.
“Bunu Bir Hocadan Duydum” Demek Yeterli midir
Her zaman değil.
Bir hocanın da:
yanılma ihtimali
vardır.
Özellikle çok önemli bir dinî iddiaysa:
kaynağa bakmak,
birden fazla güvenilir kaynaktan kontrol etmek,
bağlamı görmek
faydalıdır.
- ayetteki:
“Kitabı getirin ve okuyun.”
ilkesi burada çok anlamlıdır.
Dinî bilgi aktarımında:
kaynak bilinci
son derece değerlidir.
Bir Ayeti Bağlamından Koparmak da Hakikati Çarpıtabilir mi
Evet.
Bir cümle gerçekten Kur’an’da bulunabilir.
Ama öncesi ve sonrası kesildiğinde:
anlam tamamen değişebilir.
Bu durumda teknik olarak söz:
ayet olabilir;
ama sunulan anlam:
yanlış olabilir.
Bu nedenle hakikati çarpıtmak sadece:
uydurma cümle yazmakla
olmaz.
Gerçek metni:
yanlış bağlama yerleştirerek
de insan yanıltılabilir.
93 ve 94. Ayetler Birlikte Bize Nasıl Bir Bilgi Yöntemi Öğretiyor
- ayet:
“Kaynağı getirin.”
der.
- ayet:
“Kaynak ortaya çıktıktan sonra Allah’a karşı yalan uydurmayın.”
der.
Böylece iki aşamalı çok güçlü bir yöntem ortaya çıkar:
Önce:
delil.
Sonra:
delile karşı dürüstlük.
Bu yalnız din alanında değil, düşünmenin her alanında değerlidir.
Hakikati araştırmak kadar:
bulduğumuz hakikati kabul etmek de
ahlaki sorumluluktur.
Bu Ayet Yalnız Başka Din Mensuplarını mı Eleştiriyor
Hayır.
Tarihsel bağlam başka bir toplulukla tartışma içerebilir.
Ama ayetin ilkesi Müslümana da doğrudan yönelir.
Bir Müslüman:
kendi siyasi görüşünü,
mezhep tercihini,
kültürel alışkanlığını,
kişisel öfkesini
Allah’ın kesin hükmü gibi sunarsa;
aynı tehlikeye yaklaşır.
Ayetin amacı:
“Başkaları Allah’a iftira eder.”
deyip rahatlamak değil;
kendi dilimizi de denetlemektir.
Allah Adına Konuşmanın En Güvenli Yolu Nedir
Kaynak derecesini açıkça belirtmek.
Örneğin:
“Kur’an açıkça şöyle der.”
başka bir şeydir.
“Bu ayet bazı müfessirlerce şöyle yorumlanmıştır.”
başka bir şeydir.
“Benim kanaatim şu.”
ise bambaşka bir şeydir.
Bu ayrımlar çok değerlidir.
Çünkü insan:
kendi yorumunu
vahyin otoritesine gizlice dönüştürmemiş olur.
Bu, hem ilme hem dine karşı dürüstlüktür.
İnancımızı Savunurken Hakikati mi Koruyoruz, Yoksa Haklı Çıkmak Uğruna Allah’ın Adını Kendi Görüşümüze mi Ekliyoruz
Âl-i İmrân 94’ün insanın önüne koyduğu en zor soru budur.
Din insana:
çok büyük bir anlam
ve çok büyük bir otorite dili
verebilir.
İnsan:
“Ben böyle düşünüyorum.”
dediğinde karşısındaki kişi itiraz edebilir.
Ama:
“Allah böyle diyor.”
dediğinde tartışmanın ağırlığı değişir.
İşte tam da bu nedenle Allah adına konuşmak:
olağanüstü dikkat
gerektirir.
Çünkü insan bazen kendi:
öfkesini,
alışkanlığını,
korkusunu,
siyasi tercihini,
mezhebini,
çıkarını
dinle karıştırabilir.
Sonra bunlara:
ilahî meşruiyet
kazandırmaya çalışabilir.
Bu, insanın kendi görüşünü büyütmesinin en tehlikeli yollarından biridir.
Âl-i İmrân 94’ün sertliği de burada anlaşılır:
Allah’a iftira yalnız yanlış cümle kurmak değildir.
İnsanın kendi sesini Allah’ın sesi gibi sunmasıdır.
Bu nedenle dinî dürüstlük bazen güçlü konuşmakta değil:
sınır koyabilmekte ortaya çıkar.
“Burada ayet açık.”
diyebilmek kadar;
“Burada yorum farkı var.”
diyebilmek de önemlidir.
“Bunu bilmiyorum.”
demek de önemlidir.
“Benim kanaatim bu, ama bunu Allah’ın kesin hükmü diye sunamam.”
demek de önemlidir.
Belki Allah’a saygının en derin biçimlerinden biri:
O’nun söylemediğini O’na söyletmemektir.
Ve belki Âl-i İmrân 94’ün bize bıraktığı en ağır soru şudur:
Bugüne kadar “Allah böyle istiyor” dediğimiz şeylerin kaçında gerçekten Allah’ın sözü vardı, kaçında ise kendi düşüncemizi kutsallaştırıyorduk?
