Âl-i İmrân Suresi 62. Ayette “Şüphesiz Bu Anlatılanlar Gerçek Kıssanın Kendisidir; Allah’tan Başka Hiçbir İlah Yoktur. Şüphesiz Allah Mutlak Güç ve Hikmet Sahibidir” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 62. ayetinde şöyle buyrulur:
“Şüphesiz bu, gerçek kıssanın kendisidir. Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur. Şüphesiz Allah mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.”
Bu ayet, Hz. Meryem ve Hz. Îsâ hakkında uzun süredir devam eden anlatının ardından son derece güçlü bir sonuç cümlesi getirir.
Önceki ayetlerde:
Meryem’in seçilmişliği,
Hz. Îsâ’nın babasız doğumu,
Mesih oluşu,
Allah’ın kelimesi olarak anılması,
mucizeleri,
Allah’ın izniyle hastaları iyileştirmesi,
ölüleri diriltmesi,
Âdem’le karşılaştırılması,
mübâhele çağrısı
anlatılmıştı.
Bütün bunların ardından Kur’an üç temel iddiayı açıkça ortaya koyar:
Anlatılan kıssa haktır.
Allah’tan başka ilah yoktur.
Allah Azîz ve Hakîm’dir.
Böylece Hz. Îsâ hakkındaki tartışma sonunda tekrar:
tevhide
döner.
“Şüphesiz Bu Gerçek Kıssadır” Ne Demektir
Ayette:
“inne hâzâ lehuve’l-kasasü’l-hakk”
ifadesi kullanılır.
Yaklaşık anlamıyla:
“Şüphesiz gerçek anlatı işte budur.”
Buradaki kasas:
anlatı,
kıssa,
olayların takip edilerek aktarılması
anlamına gelir.
Hak ise:
gerçek,
doğru,
batıl olmayan
demektir.
Kur’an böylece Hz. Îsâ hakkında anlattığı çerçeveyi yalnızca alternatif bir yorum olarak değil:
hakikat iddiası olarak
sunar.
Kur’an Neden “Hikâye” Değil de “Hak Kıssa” Vurgusu Yapıyor
Çünkü “hikâye” kelimesi gündelik dilde:
kurgu,
efsane,
hayal ürünü
çağrışımı da taşıyabilir.
Kur’an ise anlattığı peygamber kıssalarını:
eğlence amaçlı öyküler
olarak sunmaz.
Onların:
gerçeklik,
ibret,
teolojik anlam
taşıdığını iddia eder.
Bu nedenle:
“el-kasasü’l-hakk”
ifadesi anlatının doğruluk iddiasını özellikle güçlendirir.
Bu “Gerçek Kıssa” Özellikle Hz. Îsâ Hakkında mı Söyleniyor
Bağlam açısından evet.
Önceki ayetlerin ana konusu:
Hz. Îsâ’nın kimliği ve yaratılışıdır.
Dolayısıyla 62. ayetin ilk cümlesi özellikle:
Îsâ ve Meryem hakkında anlatılanların Kur’an açısından gerçek açıklama olduğu
iddiasını taşır.
Ancak burada daha genel bir ilke de vardır:
Kur’an kendi peygamber anlatılarını yalnız tarihsel bilgi değil:
vahiy yoluyla bildirilen hakikat
olarak sunar.
Neden Kıssanın Hemen Ardından “Allah’tan Başka İlah Yoktur” Deniyor
Çünkü bütün tartışmanın merkezindeki mesele budur.
Hz. Îsâ:
olağanüstü doğmuştur.
Mucizeler göstermiştir.
Mesih olarak anılmıştır.
Allah’ın kelimesidir.
Allah’a yakın kılınmıştır.
Fakat bütün bu yüceliğin ardından Kur’an şunu söyler:
“Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur.”
Bu, insanın Hz. Îsâ’ya duyduğu hayranlığın:
ilahlaştırmaya dönüşmemesi
için konulan temel teolojik sınırdır.
Bu Ayet Hz. Îsâ’nın İlahlığını Doğrudan Reddediyor mu
Kur’an’ın kendi teolojik çerçevesinde evet.
Çünkü:
“Lâ ilâhe illallâh”
yani:
“Allah’tan başka ilah yoktur.”
ifadesi mutlak bir tevhid ilanıdır.
Hz. Îsâ ne kadar yüksek bir peygamberlik makamına sahip olursa olsun:
ilah kategorisine dahil edilmez.
Kur’an onu:
Allah’ın seçilmiş kulu ve peygamberi
olarak konumlandırır.
“Lâ İlâhe İllallah” Yalnızca Sayısal Olarak “Bir Tanrı Vardır” mı Demektir
Hayır.
Bu ifade yalnız:
“Tanrıların sayısı birdir.”
demekten daha derin bir anlam taşır.
Aynı zamanda:
ibadetin,
mutlak bağlılığın,
nihai otoritenin
yalnız Allah’a ait olduğunu bildirir.
Dolayısıyla tevhid:
yalnız metafizik bir sayı meselesi değildir.
İnsanın bütün hayat yönünü belirleyen bir bağlılık ilkesidir.
Tevhid Neden Kur’an’ın Merkezindeki En Temel İlkelerdendir
Çünkü Kur’an’ın bütün peygamberlik anlatısı bu eksen üzerinde birleşir.
Nûh:
Allah’a çağırır.
İbrahim:
putları reddeder.
Musa:
Firavun’un sahte mutlak otoritesine karşı çıkar.
Îsâ:
“Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir.”
der.
Muhammed:
aynı tevhid çağrısını sürdürür.
Bu nedenle peygamberler arasındaki temel ortaklık:
tek Allah’a kulluktur.
İnsan Bir Peygamberi Severken Onu İlâhlaştırmadan Nasıl Yüceltebilir
Kur’an Hz. Îsâ üzerinden çok dikkatli bir denge kurar.
Îsâ:
Mesih’tir.
Mucizeler gösterir.
Allah’ın kelimesidir.
Dünyada ve ahirette itibarlıdır.
Allah’a yakın olanlardandır.
Ama bütün bunların yanında:
kul
ve
peygamberdir.
Bu bize yüceltmenin sınırını gösterir:
Bir insanı sevebiliriz.
Ona büyük değer verebiliriz.
Ama yaratılmış ile yaratıcı arasındaki çizgiyi kaldırmayız.
“Allah Azîz’dir” Ne Demektir
Ayette Allah için:
“el-Azîz”
ismi kullanılır.
Azîz:
mutlak güçlü,
yenilmez,
üstün,
izzet sahibi
anlamlarını taşır.
Bu isim özellikle önceki ayetlerle çok uyumludur.
İnsanlar Hz. Îsâ’ya karşı plan kurmuştu.
Ama Allah’ın iradesi onları aşmıştı.
Dolayısıyla:
Azîz
ismi, insan planlarının üzerinde bulunan ilahî kudreti hatırlatır.
Allah’ın “Azîz” Olması İnsan Gücünü Nasıl Sınırlar
İnsan güçlü olabilir.
Ordusu olabilir.
Parası olabilir.
Devleti olabilir.
Milyonları etkileyebilir.
Ama bütün bu güç:
sınırlıdır.
İnsan:
hastalanabilir,
yaşlanabilir,
yenilebilir,
ölebilir.
Kur’an’ın Allah için kullandığı Azîz ise:
başka bir güç tarafından yenilemeyen
mutlak kudreti ifade eder.
Bu nedenle tevhid insanın kendi gücünü ilahlaştırmasını da engeller.
“Hakîm” Ne Demektir
Ayetin sonunda Allah:
“el-Hakîm”
olarak tanımlanır.
Hakîm:
hikmet sahibi,
hükmünde isabetli,
her şeyi yerli yerinde yapan
anlamlarını taşır.
Bu isim sadece:
Allah’ın güçlü olduğunu
değil;
gücünün:
hikmetle birlikte
işlediğini anlatır.
Bu son derece önemli bir dengedir.
Çünkü sınırsız güç tek başına düşünülse korkutucu olabilir.
Kur’an:
Azîz + Hakîm
diyerek kudret ile hikmeti birleştirir.
Güç ile Hikmet Neden Birlikte Anılıyor
Çünkü güç:
ne yapılabileceğini
gösterir.
Hikmet ise:
ne yapılmasının doğru olduğunu.
İnsanlarda bazen güç vardır ama hikmet yoktur.
Bu durumda güç:
zulme,
kibre,
yıkıma
dönüşebilir.
Kur’an Allah hakkında ise:
mutlak kudretin
aynı zamanda:
mutlak hikmetle
birlikte olduğunu söyler.
Bu nedenle Allah’ın iradesi:
keyfî güç kullanımı
olarak tasvir edilmez.
Allah Her Şeye Gücü Yetiyorsa Neden Her Şeyi Bizim İstediğimiz Gibi Yapmıyor
Çünkü:
kudret
ile
hikmet
aynı şey değildir.
İnsan bir şeyi çok isteyebilir.
Ama o şeyin gerçekleşmesi:
kendisi,
başkaları,
gelecek
açısından iyi olmayabilir.
Kur’an’ın Hakîm ismi insana şu sınırı hatırlatır:
Biz yalnızca küçük bir bölümü görüyoruz.
Allah’ın bilgisi ise bütün resmi kuşatır.
Bu, insanın her acının ayrıntılı sebebini bildiği anlamına gelmez.
Ama teolojik olarak Allah’ın fiillerinin anlamsız veya bilgisizce olmadığı iddiasını taşır.
Hz. Îsâ Kıssasının Sonunda “Azîz ve Hakîm” İsimlerinin Gelmesi Neden Özellikle Anlamlıdır
Çünkü bütün kıssada iki soru sürekli karşımıza çıkmıştır:
Bunu kim yapabilir?
ve
Bunun anlamı nedir?
Babasız yaratılış:
Allah’ın kudretini gösterir.
Mucizeler:
Allah’ın izniyle gerçekleşir.
Îsâ’nın korunması:
Allah’ın üstün gücünü gösterir.
Bütün bu olayların belli bir peygamberlik amacı taşıması ise:
hikmeti
gösterir.
Bu nedenle:
Azîz ve Hakîm
isimleri kıssanın teolojik özeti gibidir.
“Gerçek Kıssa” İfadesi Başka Dinlerin Bütün Anlatılarını Tamamen Değersiz mi İlan Eder
Ayet kendi vahiy perspektifini hakikat olarak sunar.
Ancak bundan:
başka dinlere mensup her insanın anlattığı her tarihsel bilginin tamamen yanlış olduğu
sonucu çıkmaz.
İslam ile Hristiyanlık arasında Hz. Îsâ konusunda:
ortak noktalar da vardır,
temel farklılıklar da.
Ortak olanlar arasında:
Meryem’in özel konumu,
Îsâ’nın Mesih oluşu,
olağanüstü doğumu,
mucizeleri
sayılabilir.
Farklılıkların merkezinde ise:
Îsâ’nın ilahî kimliği
meselesi vardır.
Kur’an bu konuda kendi tevhid çizgisini açıkça belirtir.
Hakikate Sahip Olduğunu Söylemek İnsana Başkalarına Zulmetme Hakkı Verir mi
Hayır.
Bu çok önemli bir ayrımdır.
Kur’an:
“Hak Rabbindendir.”
diyebilir.
Ama bu ifade insanlara:
başkasını zorla inandırma,
ona zulmetme,
insanlık onurunu çiğneme
yetkisi vermez.
Hakikate inanmak:
ahlaki sorumluluğu azaltmaz.
Tam tersine artırır.
Kendisini hakikat tarafında gören insanın:
adalet,
dürüstlük,
merhamet
konusunda daha hassas olması beklenir.
61. ve 62. Ayetler Birlikte Okunduğunda Ne Görürüz
- ayette:
mübâhele çağrısı vardı.
Taraflar:
kendi hakikat iddialarını Allah’ın hükmüne bırakmaya çağrılmıştı.
- ayette ise Kur’an:
“Gerçek kıssa budur.”
der ve hemen:
tevhidi
ilan eder.
Böylece tartışmanın son noktası:
kim tartışmayı kazandı
değildir.
Asıl mesele:
Allah’ın birliği ve Hz. Îsâ’nın doğru konumudur.
İnsan Hakikat Tartışmalarında Asıl Konuyu Unutup Tartışmanın Kendisine Bağımlı Hâle Gelebilir mi
Evet.
İnsan bazen başlangıçta:
gerçeği öğrenmek
için tartışır.
Sonra amaç değişir.
Karşı tarafı yenmek,
son sözü söylemek,
haklı görünmek,
itibarını korumak
önemli hâle gelir.
Bir süre sonra hakikat ikinci planda kalır.
Âl-i İmrân 62 tartışmayı yeniden merkeze çeker:
Mesele senin kazanman değil, hakikatin ne olduğudur.
Ve o hakikatin merkezi:
Allah’tan başka ilah bulunmamasıdır.
Hakikati Ararken Asıl Merkez Allah mı, Yoksa Kendi Haklılığımız mı
Âl-i İmrân 62’nin insanın önüne koyduğu en derin soru belki budur.
Hz. Îsâ hakkında uzun bir tartışma yaşanmıştır.
Kimdir?
Nasıl doğmuştur?
Mesih olmak ne demektir?
Mucizeleri nasıl gerçekleşmiştir?
Allah’ın kelimesi olmak ne anlama gelir?
Bütün bu sorular büyük teolojik meselelerdir.
Ama Kur’an en sonunda bütün ayrıntıları tek merkeze toplar:
“Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur.”
Bu, yalnız Hristiyan teolojisine verilmiş bir cevap değildir.
Her insan için bir ayna olabilir.
Çünkü insan Hz. Îsâ’yı ilahlaştırmayabilir.
Ama başka şeyleri mutlaklaştırabilir.
Parayı.
Gücü.
Kariyeri.
Bir lideri.
Bir ideolojiyi.
Bir sevgiliyi.
Kendi egosunu.
İnsan diliyle:
“Allah birdir.”
deyebilir;
ama hayatında Allah’tan başka birçok şeye:
mutlak korku,
mutlak bağlılık,
mutlak itaat
verebilir.
Bu nedenle tevhid yalnız teolojik cümle değildir.
Hayatın merkezinin kimde olduğunu sorar.
Ayet aynı zamanda:
Azîz ve Hakîm
isimleriyle insanın iki temel yanılsamasını düzeltir.
“Ben güçlüyüm.”
diyen insana:
Allah daha üstündür.
“Ben her şeyi anlıyorum.”
diyen insana:
Allah’ın hikmeti senin bilgini aşar.
Belki insanın en büyük manevi olgunluğu da burada başlar:
Kendini hakikatin sahibi değil,
hakikate teslim olan biri
olarak görebilmek.
Çünkü hakikat bizim mülkümüz değildir.
Biz ona yaklaşırız.
Onu anlamaya çalışırız.
Ve Kur’an’ın bu ayetteki iddiasına göre o hakikatin en temel cümlesi şudur:
Allah’tan başka ilah yoktur.
