Âl-i İmrân Suresi 58. Ayette “İşte Bunları Sana Ayetlerden ve Hikmet Dolu Zikirden Okuyoruz” İfadesi Ne Anlama Gelir 
Âl-i İmrân Suresinin 58. ayetinde şöyle buyrulur:
“İşte bunları sana ayetlerden ve hikmet dolu zikirden okuyoruz.”
Bu ayet, Hz. Meryem ve Hz. Îsâ hakkında uzun süredir devam eden anlatının ardından kısa fakat çok güçlü bir değerlendirme cümlesi getirir.
Kur’an adeta anlatıya ara verir ve Hz. Muhammed’e şöyle bildirir:
Az önce sana anlatılan:
Meryem’in adanması,
Zekeriyyâ’nın duası,
Yahyâ’nın müjdelenmesi,
Meryem’in seçilmesi,
Hz. Îsâ’nın olağanüstü doğumu,
mucizeleri,
havarileri,
ona karşı kurulan planlar
sıradan hikâyeler değildir.
Bunlar:
“âyât”
ve
“zikr-i hakîm”
olarak tanımlanır.
Yani hem:
ilahî işaretler
hem de:
hikmet taşıyan bir hatırlatmadır.
“İşte Bunları Sana Okuyoruz” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayette:
“zâlike netlûhu aleyke”
ifadesi yer alır.
Yaklaşık anlamıyla:
“İşte bunları sana okuyoruz / aktarıyoruz.”
Buradaki “okumak” yalnızca seslendirmek değildir.
Vahyin:
düzenli,
anlamlı,
hakikat taşıyan
şekilde aktarılmasını ifade eder.
Kur’an kendi anlatısını rastgele söylentiler toplamı olarak sunmaz.
Onu:
ilahî aktarım
olarak tanımlar.
“Bunlar” Denirken Neler Kastediliyor
Önceki ayetlerde anlatılan bütün Hz. Meryem ve Hz. Îsâ kıssası bu kapsamda düşünülebilir.
Bunlar arasında:
İmrân ailesi,
Meryem’in annesinin duası,
Meryem’in mabedde yetişmesi,
Zekeriyyâ’nın duası,
Yahyâ’nın doğum müjdesi,
Meryem’in seçilmişliği,
Hz. Îsâ’nın doğumu,
mucizeleri,
havariler,
Îsâ’ya karşı kurulan planlar
yer alır.
- ayet bu uzun anlatının üzerine adeta:
“Bütün bunların kaynağı ve amacı budur.”
diyen bir mühür vurur.
“Ayetler” Kelimesi Burada Ne Demektir
“Ayet” kelimesinin temel anlamlarından biri:
işaret
demektir.
Kur’an’ın cümlelerine de ayet denir.
Doğadaki ilahî işaretlere de ayet denebilir.
Mucizeler için de aynı kelime kullanılabilir.
Burada:
“âyât”
ifadesi anlatılan vahiy bölümlerinin:
Allah’a,
peygamberliğe,
hakikate
işaret ettiğini gösterir.
Yani ayet yalnızca okunacak cümle değildir.
Bir şeye işaret eden anlam taşıyıcısıdır.
Kur’an Ayetleri Neden “İşaret” Olarak Adlandırılıyor
Çünkü Kur’an’ın amacı insanın kelimelerde durması değil, kelimelerin gösterdiği hakikati fark etmesidir.
Bir trafik levhası kendisi için konulmaz.
Bir yere işaret eder.
Benzer şekilde ayet:
Allah’ın kudretine,
ahlaki sorumluluğa,
geçmiş toplumların tecrübelerine,
ahirete
işaret eder.
Bu nedenle Kur’an okumak yalnızca:
metni telaffuz etmek
değil;
işaret edilen hakikati görmek
olmalıdır.
“Zikir” Ne Anlama Gelir
Ayette geçen:
“ez-zikr”
kelimesi:
hatırlatma,
öğüt,
anımsatma,
ilahî mesaj
gibi anlamlar taşır.
Kur’an’ın kendisi de başka ayetlerde:
zikir
olarak adlandırılır.
Bu çok dikkat çekicidir.
Çünkü Kur’an insanın her şeyi ilk kez öğrenmesi gerektiğini değil, bazı temel hakikatleri sürekli:
hatırlamaya
ihtiyaç duyduğunu da söyler.
İnsan Bildiği Bir Hakikati Neden Sürekli Hatırlamak Zorundadır
Çünkü bilmek ile yaşamak aynı şey değildir.
İnsan:
ölümlü olduğunu bilir.
Ama sonsuza kadar yaşayacakmış gibi davranabilir.
Paranın geçici olduğunu bilir.
Ama bütün hayatını para için harcayabilir.
Adaletin önemli olduğunu bilir.
Ama çıkarı bozulduğunda adaleti terk edebilir.
Bu nedenle insanın sorunu her zaman:
bilgi eksikliği
değildir.
Bazen:
hatırlama eksikliğidir.
Zikir tam da burada önem kazanır.
“Hikmet Dolu Zikir” Ne Demektir
Ayette:
“ez-zikri’l-hakîm”
ifadesi bulunur.
“Hakîm”:
hikmet sahibi,
sağlam,
yerli yerinde,
isabetli
anlamlarını taşır.
Dolayısıyla ifade:
“hikmet dolu hatırlatma”
veya:
“hikmetli zikir”
şeklinde anlaşılabilir.
Bu, Kur’an’ın yalnız bilgi vermediğini, bilgiyi:
anlam,
amaç,
ahlaki yön
ile birlikte sunduğunu ifade eder.
Hikmet ile Bilgi Arasında Yine Nasıl Bir Fark Vardır
Bilgi:
ne olduğunu
anlatabilir.
Hikmet ise:
neden önemli olduğunu ve onunla ne yapılması gerektiğini
gösterebilir.
Örneğin Hz. Îsâ’nın hayatıyla ilgili tarihsel bilgi bilmek bir şeydir.
Bu kıssadan:
tevazu,
tevhid,
ahlak,
güç,
mucize,
sorumluluk
hakkında ders çıkarmak başka şeydir.
Kur’an kıssalarını hikmete dönüştüren tam da budur:
Geçmişi bugünün insanına soru hâline getirir.
Kur’an Kıssaları Tarih Kitabı mıdır
Kur’an tarihsel olaylardan söz eder.
Ama modern anlamda bir tarih kitabı değildir.
Çünkü amacı:
bütün kronolojiyi,
bütün isimleri,
bütün coğrafi ayrıntıları
vermek değildir.
Kur’an olaylardan özellikle:
ahlaki ve teolojik açıdan gerekli olan bölümleri
seçer.
Bu nedenle bazı ayrıntıları anlatır.
Bazılarını tamamen sessiz bırakır.
Kıssanın amacı:
sadece:
“Ne olmuştu?”
sorusuna değil;
“Bu olay bize ne öğretiyor?”
sorusuna da cevap vermektir.
Neden Kur’an Hz. Îsâ’nın Hayatındaki Her Ayrıntıyı Anlatmıyor
Çünkü Kur’an biyografi kitabı değildir.
Hz. Îsâ’nın:
çocukluğunun bütün yıllarını,
gündelik hayatını,
bütün yolculuklarını,
bütün konuşmalarını
anlatmaz.
Seçilen sahneler mesajla ilgilidir.
Örneğin:
babasız doğumu,
Meryem’in iffeti,
mucizelerin Allah’ın izniyle oluşu,
tevhid çağrısı,
havarilerin desteği
özellikle vurgulanır.
Bu bize Kur’an’ın anlatı yönteminin:
seçici ve amaç odaklı
olduğunu gösterir.
Kur’an’ın Bir Olayı Anlatmaması O Olayın Hiç Yaşanmadığı Anlamına Gelir mi
Hayır.
Kur’an’ın sessiz kaldığı birçok tarihsel ayrıntı olabilir.
Bir şeyi söylememesi:
otomatik olarak reddetmesi
anlamına gelmez.
Fakat aynı şekilde:
Kur’an’da olmayan bir rivayeti de Kur’an’ın kesin öğretisi gibi sunmak doğru değildir.
En sağlıklı ayrım şudur:
Kur’an’ın açıkça söylediği şey.
Rivayetlerin anlattığı şey.
Tarihsel araştırmanın söylediği şey.
Bunları birbirine karıştırmamak gerekir.
Bu Ayet Hz. Muhammed’in Bilgisinin Kaynağına mı İşaret Ediyor
Evet.
Ayet:
“Bunları sana okuyoruz.”
diyerek anlatının kaynağını Allah’a bağlar.
Kur’an’ın kendi iddiasına göre Hz. Muhammed:
Meryem’in döneminde yaşamamıştır.
Hz. Îsâ’nın yanında bulunmamıştır.
Bu olayları şahsen görmemiştir.
Buna rağmen onları anlatmaktadır.
Kur’an bunun açıklamasını:
vahiy
olarak verir.
Bu tema 44. ayetteki:
“Sen onların yanında değildin.”
vurgusuyla da doğrudan bağlantılıdır.
Bu Ayet Kur’an’ın Kendi Kaynağı Hakkında Bir İddia mı Taşıyor
Evet.
Bu ayet yalnızca Hz. Îsâ hakkında bilgi vermez.
Kur’an aynı zamanda:
kendi doğası hakkında
bir iddiada bulunur.
Şunu söyler:
Bu anlatılar:
insan tarafından uydurulmuş sıradan hikâyeler değil,
Allah tarafından vahyedilen ayetlerdir.
Elbette bir insan bu iddiayı:
iman açısından kabul edebilir,
tarihsel-eleştirel açıdan araştırabilir
veya reddedebilir.
Ama metnin kendi iddiası açıktır:
Kaynak vahiydir.
Bir Metnin Kendisini Vahiy Olarak Tanımlaması Tek Başına Onun Vahiy Olduğunu Kanıtlar mı
Mantıksal olarak tek başına yeterli değildir.
Bir metnin:
“Ben ilahîyim.”
demesi kendi başına bağımsız kanıt oluşturmaz.
Kur’an’ın vahiy iddiası:
metnin bütünü,
peygamberlik iddiası,
tarihsel bağlam,
teolojik tutarlılık,
dilsel yapı,
iman tecrübesi
gibi daha geniş bir çerçevede değerlendirilir.
Bu ayrım önemlidir.
Ayet:
Kur’an’ın kendi iddiasını
açıklar.
Bu iddianın doğruluğuna inanmak ise:
daha geniş bir iman ve değerlendirme meselesidir.
Kur’an Neden Hikâyeleri Tekrar Tekrar Anlatır
Çünkü aynı kıssa farklı bağlamlarda farklı yönleriyle kullanılabilir.
Hz. Musa kıssası Kur’an’ın birçok suresinde geçer.
Ama her seferinde aynı ayrıntılar anlatılmaz.
Aynı durum:
Âdem,
İbrahim,
Îsâ
kıssalarında da görülür.
Tekrar:
gereksiz tekrar
değildir.
Her bağlamda başka bir nokta öne çıkabilir.
Bu da “zikir” kavramıyla uyumludur:
İnsan bazı hakikatleri bir kez değil, tekrar tekrar hatırlamaya ihtiyaç duyar.
Hz. Meryem ve Hz. Îsâ Kıssasının Bu Suredeki Temel Hikmeti Nedir
Birden fazla temel mesaj vardır.
Bunların arasında:
Allah’ın yaratıcı kudreti,
duanın anlamı,
Meryem’in seçilmişliği,
kadının manevi değeri,
Hz. Îsâ’nın peygamberliği,
mucizelerin Allah’ın izniyle gerçekleşmesi,
tevhid,
vahiyler arasındaki süreklilik,
insanın hakikate karşı farklı tavırları
sayılabilir.
Kıssa tek bir ders vermez.
Birbiriyle bağlantılı çok katmanlı bir düşünce alanı oluşturur.
57. ve 58. Ayetler Arasında Nasıl Bir Bağ Vardır
- ayette:
iman edenlerin,
salih amel işleyenlerin
mükâfatlandırılacağı bildirilmişti.
- ayette ise bütün bu anlatının:
ayetler ve hikmetli zikir
olduğu söylenir.
Yani önce:
ahlaki sonuç
anlatılır.
Sonra okuyucuya:
“Bütün bunlardan ders çıkar.”
denmiş gibidir.
Bu geçiş, biraz sonra gelecek Hz. Îsâ ile Hz. Âdem karşılaştırmasına da hazırlık yapar.
Kur’an Okumak ile Kur’an’dan Hikmet Çıkarmak Aynı Şey midir
Hayır.
Bir insan Kur’an’ı:
çok güzel sesle okuyabilir,
ezberleyebilir,
sayfalarca tilavet edebilir.
Bunların değeri vardır.
Ama ayetin:
insanın düşüncesini,
ahlakını,
davranışlarını
değiştirmesi başka bir aşamadır.
Zikir:
yalnızca dilde kalırsa eksik olabilir.
Hikmet ise:
hatırlanan hakikatin hayata yerleşmesini
ister.
Bu nedenle en önemli sorulardan biri:
Okuduğumuz ayet bizi değiştirdi mi?
olmalıdır.
Kur’an’ı Sadece Geçmiş İnsanların Hikâyelerini Okumak İçin mi, Yoksa Kendimizi O Hikâyelerde Görmek İçin mi Okuyoruz
Âl-i İmrân 58’in insanın önüne bıraktığı en derin soru belki budur.
Meryem’i okuyoruz.
Zekeriyyâ’yı okuyoruz.
Îsâ’yı okuyoruz.
Havarileri okuyoruz.
İnkâr edenleri okuyoruz.
Tuzak kuranları okuyoruz.
İman edenleri okuyoruz.
Ama bütün bunları yalnızca:
“Onlar zamanında böyle şeyler olmuş.”
diye okuyorsak kıssanın en önemli boyutlarından biri kaybolabilir.
Çünkü Kur’an’ın “zikir” oluşu:
bizi de hatırlatmanın içine çeker.
Meryem’in teslimiyetini okurken:
Ben zor bir durumda Allah’a ne kadar güveniyorum?
Havarilerin:
“Biz Allah’ın yardımcılarıyız.”
sözünü okurken:
Ben hakikatin bedeli olduğunda nerede duruyorum?
Îsâ’ya karşı tuzak kuranları okurken:
Ben çıkarım bozulduğunda doğru olana karşı direniyor muyum?
Salih amellerin karşılığını okurken:
Kimse görmediğinde de iyilik yapıyor muyum?
soruları ortaya çıkar.
İşte kıssa o zaman:
tarih olmaktan çıkıp
ayna
hâline gelir.
Belki “hikmet dolu zikir” tam da budur.
İnsana yalnız geçmişi hatırlatmaz.
Kendisini de hatırlatır.
Ve Âl-i İmrân 58’in bize bırakabileceği en güçlü soru şudur:
Kur’an’ı biz mi okuyoruz, yoksa bir noktadan sonra Kur’an bizim hayatımızı mı okumaya başlıyor?
