Yûnus Suresi 60. Ayette “Allah’a Karşı Yalan Uyduranlar Kıyamet Günü Hakkında Ne Düşünüyorlar? Allah İnsanlara Karşı Büyük Lütuf Sahibidir; Fakat Çoğu Şükretmez” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 60. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Allah’a karşı yalan uyduranlar kıyamet günü hakkında ne düşünüyorlar? Şüphesiz Allah insanlara karşı büyük lütuf sahibidir; fakat onların çoğu şükretmez.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Ve mâ zannullezîne yefterûne alallâhi’l-kezibe yevme’l-kıyâmeh. İnnallâhe le-zû fadlin ale’n-nâsi ve lâkinne ekserahum lâ yeşkurûn.”
Bir önceki ayette insanlara:
“Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a karşı yalan mı uyduruyorsunuz?”
diye sorulmuştu.
Yûnus 60 şimdi bu davranışın sonuç boyutunu gündeme getirir:
Allah adına yalan söyleyen insan, kıyamet gününde bunun hesabını nasıl vereceğini düşünüyor?
“Allah’a Karşı Yalan Uydurmak” Ne Demektir
Ayette:“yefterûne alallâhi’l-kezib”
denilir.
Yani:
“Allah hakkında yalan uydururlar.”
Bu çok ciddi bir ifadedir.
Allah’ın:
söylemediği bir şeyi söylediğini iddia etmek,
yasaklamadığı bir şeyi kesin haram ilan etmek,
emretmediği bir şeyi kesin farz diye sunmak,
kişisel görüşü Allah’ın hükmü gibi göstermek
bu tehlikeli alanla ilişkilidir.
Asıl problem:
insanın kendi sözünü ilahî otoriteyle güçlendirmeye çalışmasıdır.
Her Yanlış Dinî Görüş Allah’a İftira mıdır
Hayır.Bu ayrımı mutlaka korumak gerekir.
Bir insan:
ayet veya hadisi yanlış anlayabilir.
Bir âlim:
içtihadında hata edebilir.
Bir kişi:
yanlış bilgi öğrenmiş olabilir.
Bunlar ile:
Allah’ın böyle demediğini bildiği hâlde bilinçli biçimde “Allah böyle dedi” demek
aynı değildir.
Kasıtlı uydurma:
çok daha ağırdır.
Bu nedenle insanların niyetini bilmeden:
“Sen Allah’a iftira ediyorsun.”
demekte dikkatli olunmalıdır.
Yanlış yorum ≠ otomatik bilinçli iftira.
Din Hakkında Bilmediğimiz Bir Konuda Ne Yapmalıyız
En doğru cevap bazen son derece basittir:“Bilmiyorum.”
İnsan her soruya cevap vermek zorunda değildir.
Bir konuda:
delil bilmiyorsan,
kaynağından emin değilsen,
âlimlerin ihtilafını bilmiyorsan
kesin hüküm vermek yerine araştırabilirsin.
Dinî bilgi konusunda:
emin olmadığın şeyi kesinlik diliyle aktarmamak
büyük bir erdemdir.
Bazen:
“Bilmiyorum.”
demek, yanlış bir dinî hüküm üretmekten çok daha sorumlu bir davranıştır.
“Kıyamet Günü Hakkında Ne Düşünüyorlar?” Sorusu Ne Anlama Gelir
Ayette:“yevme’l-kıyâme”
yani:
“kıyamet günü”
özellikle zikredilir.
Kur’an adeta şöyle sorar:
Allah adına yalan söyleyenler:
o sözlerin hesabının sorulmayacağını mı düşünüyorlar?
Dünyada bir dinî iddia:
insanları etkileyebilir.
Binlerce kişi ona inanabilir.
Yüzyıllarca aktarılabilir.
Ama popüler olması:
Allah katında doğru olduğu
anlamına gelmez.
Kıyamet günü:
iddiaların değil, gerçeğin hükmü vardır.
Bu Soru Bir Tehdit mi, Düşünmeye Çağrı mı
Her ikisini de içinde barındıran güçlü bir uyarıdır.Ayet:
“Ne düşünüyorlar?”
diye sorar.
Bu, insanı gelecekteki hesabı düşünmeye zorlayan retorik bir sorudur.
Bugün:
kolayca söylediğin,
insanlara din diye anlattığın,
Allah’a nispet ettiğin
bir sözün yarın:
hesabını vereceğini
hatırlatır.
Bu nedenle ayet insanı korkudan susturmak için değil, sorumlu konuşmaya çağırır.
Din Adına Konuşmanın Sorumluluğu Neden Daha Ağırdır
Çünkü sıradan bir görüş:“Ben böyle düşünüyorum.”
diye sunulabilir.
Ama:
“Allah böyle istiyor.”
dediğinde insanlara çok daha güçlü bir otorite sunarsın.
Bu söz:
insanların hayatını,
evliliğini,
yemeğini,
giyimini,
ticaretini,
vicdanını
etkileyebilir.
Yanlış bir dinî hüküm:
kişisel bir hatadan çok daha geniş sonuçlar doğurabilir.
Bu yüzden Allah adına hüküm verirken:
daha fazla bilgi, daha fazla dikkat ve daha fazla tevazu gerekir.
İnsanlar Dini Kullanarak Başkalarını Kontrol Edebilir mi
Tarih boyunca dinî otorite kötüye kullanılabilir.Bir insan:
kendi çıkarını,
ailesinin geleneğini,
siyasi tercihini,
kişisel otoritesini
Allah’ın değişmez emri gibi sunabilir.
Böylece:
“Bana karşı gelmek Allah’a karşı gelmektir.”
gibi son derece tehlikeli bir denklem oluşturabilir.
Oysa hiçbir insanın şahsı:
vahyin kendisi değildir.
Bir din adamına itiraz etmek ≠ otomatik olarak Allah’a itiraz etmek.
Bir yoruma katılmamak ≠ Kur’an’ı reddetmek.
Dinî otorite saygı görebilir ama yanılmaz değildir.
Bir Âlimin Sözüne Uymak Yanlış mıdır
Hayır.İnsan her konuda uzman olamaz.
Dinî meselelerde:
ehil,
güvenilir,
ilim sahibi
kişilerden öğrenmek doğaldır.
Sorun:
âlimden öğrenmek değil,
âlimi vahyin kendisi hâline getirmektir.
Bir âlim:
çok bilgili olabilir
ama yine de insandır.
Onun görüşünü:
“Bu âlim böyle yorumluyor.”
diye aktarabilirsin.
Fakat insan yorumuyla Allah’ın kesin hükmünü aynılaştırmamak gerekir.
Uzmanlık değerlidir; yanılmazlık başka şeydir.
“Allah İnsanlara Karşı Büyük Lütuf Sahibidir” Ne Demektir
Ayette:“İnnallâhe le-zû fadlin ale’n-nâs”
denilir.
Yani:
“Şüphesiz Allah insanlar üzerinde büyük lütuf sahibidir.”
“Fadl”:
lütuf,
ihsan,
fazladan nimet,
iyilik
anlamlarını taşır.
Allah’ın insana:
hayat vermesi,
rızık vermesi,
akıl vermesi,
vahiy göndermesi,
tövbe imkânı tanıması,
hemen cezalandırmayıp süre vermesi
bu lütuf alanları içinde düşünülebilir.
Bağlamda özellikle insanın yanlışına rağmen hemen nihai hükümle karşılaşmaması önemli bir rahmet ve mühlet boyutu taşır.
Allah’ın Günah İşleyen İnsanı Hemen Cezalandırmaması Lütuf mudur
Evet, bu açıdan düşünülebilir.İnsan hata yapar.
Fakat hemen hayatı sona ermez.
Düşünmesi için zamanı olabilir.
Tövbe edebilir.
Yanlış hükmünü düzeltebilir.
İnsanlardan özür dileyebilir.
Allah adına yanlış bir bilgi yaydıysa:
doğrusunu açıklayabilir.
Bu süre:
yanlışta devam etmek için verilen bir ruhsat değildir.
Tam tersine:
dönüş fırsatıdır.
Mühlet ≠ ilahî onay.
“Bana Bir Şey Olmadı, Demek ki Allah Yaptığımı Onaylıyor” Denilebilir mi
Hayır.Bir insan:
yanlış yapar
ve hemen kötü sonuç yaşamaz.
Bundan:
“Demek ki Allah benden razı.”
sonucu çıkaramaz.
Bir zalim:
uzun yaşayabilir.
Bir yalancı:
zengin olabilir.
Yanlış dinî bilgiler yayan biri:
çok popüler olabilir.
Bunların hiçbiri:
Allah’ın o davranışı onayladığının kesin göstergesi değildir.
Yûnus 60’ın önemli derslerinden biri şudur:
mühlet, onay değildir.
Bazen süre verilmesi tövbe için fırsattır.
Allah’ın Lütfu Sadece Müminlere mi Verilir
Ayette:“ale’n-nâs”
yani:
“insanlara”
denilir.
Bu ifade oldukça geniştir.
Dünyadaki:
hava,
su,
güneş,
yaşam,
rızık,
düşünme imkânı
gibi birçok nimet mümin ve inanmayan insan tarafından paylaşılabilir.
Allah’ın dünyadaki genel nimetleri yalnızca belirli bir gruba kapatılmış değildir.
Bu:
herkesin Allah katındaki nihai hükmünün aynı olduğu
anlamına gelmez.
Ama dünyevî nimetlerin genişliği Allah’ın genel lütfunu gösterir.
“Fakat Çoğu Şükretmez” Ne Anlama Gelir
Ayet:“ve lâkinne ekserahum lâ yeşkurûn”
diye sona erer.
Yani:
“Fakat onların çoğu şükretmez.”
Buradaki şükür:
yalnızca dil ile:
“Şükürler olsun.”
demek değildir.
Nimetin:
kaynağını bilmek,
değerini fark etmek,
onu doğru kullanmak
da şükrün bir parçasıdır.
İnsan:
Allah’ın verdiği rızkı kullanıp,
Allah’ın verdiği akılla düşünüp,
sonra Allah adına uydurma hükümler üretirse
nimeti amacına uygun değerlendirmemiş olabilir.
Şükür Sadece “Elhamdülillah” Demek midir
Hayır.“Elhamdülillah” demek çok kıymetlidir.
Ama şükür aynı zamanda davranıştır.
Sağlığa şükür:
onu mümkün olduğunca korumaktır.
Mala şükür:
onu helal ve adil biçimde kullanmaktır.
Bilgiye şükür:
onu insanları kandırmak için değil, hakikate hizmet için kullanmaktır.
Kur’an’a şükür:
yalnızca onu öpmek veya yüksek yerde tutmak değil,
mesajını anlamaya ve yaşamaya çalışmaktır.
Şükür:
nimetin hakkını vermeye çalışmaktır.
“Çoğu Şükretmez” Demek Çoğunluk Her Zaman Yanlıştır Anlamına mı Gelir
Hayır.Bir önceki ayetlerde de benzer bir ayrımı görmüştük.
Kur’an bazı belirli bağlamlarda:
çoğunluğun:
bilmediğini,
şükretmediğini,
zanna uyduğunu
söyleyebilir.
Bundan:
“Çoğunluk ne diyorsa mutlaka yanlıştır.”
diye evrensel bir formül çıkarılamaz.
Aynı şekilde:
azınlık olmak
da otomatik doğruluk kanıtı değildir.
Hakikat sayı ile belirlenmez.
Delil ve doğru bilgi önemlidir.
Sosyal Medyada Dinî Bilgi Paylaşırken Bu Ayet Bize Ne Öğretir
Bugün bir insan saniyeler içinde:binlerce kişiye
dinî bilgi ulaştırabilir.
Bir söz:
“Hadis”
diye paylaşılır.
Bir cümle:
“Kur’an’da yazıyor.”
diye yayılır.
Ama aslında:
Kur’an’da olmayabilir,
hadis olmayabilir,
bağlamından koparılmış olabilir.
Bu nedenle paylaşmadan önce:
kaynağı kontrol etmek
çok önemlidir.
İyi niyet:
yanlış bilgiyi doğru yapmaz.
“Ben iyilik olsun diye paylaştım.”
demek yanlış dinî bilginin etkisini ortadan kaldırmaz.
Bilmediğini doğrulamadan yaymamak da şükür ve sorumluluğun bir parçasıdır.
Yûnus 59 ve 60 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Yûnus 59:“Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a iftira mı ediyorsunuz?”
diye sordu.
Yûnus 60 ise:
“Allah’a yalan uyduranlar kıyamet günü hakkında ne düşünüyorlar?”
diyor.
Ardından beklenmedik derecede merhametli bir cümle geliyor:
“Allah insanlara karşı büyük lütuf sahibidir.”
Sonra:
“Fakat çoğu şükretmez.”
buyuruluyor.
Yani iki ayetin akışı şöyledir:
Keyfî dinî hüküm üretme.
Allah adına yalan söylemenin hesabını düşün.
Sana hâlâ zaman verilmesini lütuf bil.
Ve bu nimete şükrederek yanlışını düzelt.
Sonuç: Yûnus Suresi 60. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 60. ayet bir önceki ayetin sorduğu:“Allah mı size izin verdi, yoksa Allah’a iftira mı ediyorsunuz?”
sorusunu doğrudan kıyamet gününe taşır.
İnsan dünyada:
bir söz söyleyebilir.
Sonra o söz yayılır.
Yüz kişi inanır.
Bin kişi inanır.
Nesiller boyunca tekrar edilir.
Ve sonunda kimse:
“Bunun kaynağı ne?”
diye sormayabilir.
Ama sözün milyonlarca kez tekrarlanması:
onu Allah’ın sözü hâline getirmez.
İşte bu ayetin en güçlü derslerinden biri budur:
Popülerlik ≠ vahiy.
Bir söz:
çok eski olabilir.
Ama eski olması tek başına:
Allah’tan geldiğinin kanıtı değildir.
Bir söz:
çok yeni olabilir.
Yeni olması da onu otomatik doğru yapmaz.
Bir insan:
çok ünlü olabilir.
Ama ünü:
dinî görüşünü yanılmaz hâle getirmez.
Bir âlim:
çok büyük olabilir.
Ama insan oluşu devam eder.
Bir mezhep:
köklü olabilir.
Ama içindeki her insan yorumunu doğrudan Allah’ın kelâmı olarak görmek doğru değildir.
Bu ayrım dinî düşüncenin sağlıklı kalması için son derece önemlidir.
Yûnus 60’ın:
“Kıyamet günü hakkında ne düşünüyorlar?”
sorusu özellikle din adına konuşan insan için çok ciddi bir vicdan muhasebesidir.
Birine:
“Bu kesin haramdır.”
dedin.
Kaynağın var mı?
Birine:
“Allah senden kesin nefret ediyor.”
dedin.
Bunu nereden biliyorsun?
Bir felaket olduğunda:
“Allah bunları şu günahlarından dolayı cezalandırdı.”
dedin.
Sana bu özel hükmü bildiren bir vahiy var mı?
Belirli bir insan için:
“Kesin cehennemlik.”
dedin.
Onun son nefesini ve Allah’ın nihai hükmünü biliyor musun?
Bu sorular insanı susturmak için değil, dinî dilini temizlemek için sorulmalıdır.
Allah hakkında konuşmak:
büyük sorumluluktur.
Bu yüzden:
“Allah bilir.”
cümlesi bazen büyük bir ilim göstergesidir.
Her sorunun cevabını bildiğini iddia etmek:
ilim değil,
kibir
olabilir.
İnsan bilmediğini kabul ettiğinde küçülmez.
Tam tersine:
bilgisinin sınırını bildiğini gösterir.
Ayet ardından:
“Allah insanlara karşı büyük lütuf sahibidir.”
diyor.
İlk bakışta insan şaşırabilir.
Az önce:
Allah’a iftira edenlerden
söz ediliyordu.
Şimdi neden Allah’ın lütfu anlatılıyor?
Çünkü insanın yaptığı yanlışın ardından hâlâ:
hayatta olması,
öğrenebilmesi,
dönebilmesi,
yanlışını düzeltebilmesi
başlı başına büyük bir nimettir.
İnsan bugün yıllardır doğru sandığı bir dinî bilginin yanlış olduğunu öğrenebilir.
Ne yapmalı?
Gururla:
“Ben yıllardır bunu söylüyorum, artık değiştirmem.”
mi demeli?
Hayır.
Şöyle diyebilir:
“Ben bunu yanlış biliyormuşum. Doğrusu buymuş.”
İşte bu:
ayıp değil,
ahlaki ve ilmî büyüklüktür.
Bir insan yanlış fetva vermiş olabilir.
Yanlış bir hadis paylaşmış olabilir.
Bir ayeti bağlamından koparmış olabilir.
Eğer hatasını fark ettiyse:
düzeltebilir.
Hatta yanlış bilgi kaç kişiye ulaştıysa mümkün olduğunca aynı kişilere düzeltmeyi ulaştırmaya çalışabilir.
Bu, gerçek tövbeye çok yakışan bir davranıştır.
Çünkü tövbe yalnızca:
“Allah’ım affet.”
demek değil,
mümkün olduğunda yanlışın sonucunu düzeltmeye çalışmak da olabilir.
Ayetin:
“Fakat çoğu şükretmez.”
diye bitmesi de burada anlam kazanır.
Allah sana:
akıl verdi.
Kaynaklara ulaşma imkânı verdi.
Yanlışını fark etme fırsatı verdi.
Tövbe kapısını açık tuttu.
Ama insan bütün bunları kullanmadan:
“Ben ne söylediysem doğrudur.”
diye diretirse nimete karşı şükürsüzlük gösterebilir.
Şükür:
yalnız nimetin geldiğini söylemek değildir.
Nimeti doğru kullanmaktır.
Sana akıl verildiyse:
düşün.
Sana bilgi verildiyse:
dürüst kullan.
Sana din öğretilmişse:
insanları kandırmak için kullanma.
Sana makam verilmişse:
din üzerinden kendine dokunulmazlık üretme.
Sana söz hakkı verilmişse:
Allah adına bilmediğin şeyi söyleme.
İşte şükür bazen tam olarak böyle görünür.
Yûnus 60 özellikle günümüz dijital çağında çok daha güçlü bir anlam kazanıyor.
Eskiden yanlış bir dinî söz:
belki bir köyde yayılırdı.
Bugün tek bir paylaşım:
milyonlarca insana ulaşabilir.
Bir fotoğrafın üzerine:
“Peygamberimiz buyurdu ki...”
yazılır.
Herkes paylaşır.
Kimse kaynak sormaz.
Bir başka görselde:
“Kur’an’da şöyle yazıyor.”
denilir.
Oysa o cümle ayet değildir.
Sonra yanlış bilgi:
dinin kendisi gibi dolaşır.
İşte Yûnus 60 çağımızın insanına adeta şöyle seslenir:
Paylaşmadan önce düşün.
Kaynağı kontrol et.
Gerçek hadis mi?
Gerçek ayet mi?
Tercüme doğru mu?
Bağlam ne?
Eğer emin değilsen:
kesinlik dili kullanma.
Bu davranış belki küçük görünür.
Ama Allah adına doğru konuşmaya gösterilen saygının bir parçasıdır.
Ayet dinî otoritenin sorumluluğunu da büyütür.
Bir insanın yüz binlerce takipçisi varsa:
hatası yüz binlerce kişiye ulaşabilir.
Bu yüzden etkisi büyüdükçe:
sorumluluğu da büyür.
Bilmediğini itiraf etmek:
otorite kaybı değildir.
Tam tersine insanlara:
bilimsel ve dinî dürüstlük
öğretir.
Bir hoca:
“Bu konuda emin değilim.”
dediğinde değeri azalmaz.
Bir âlim:
“Önceki görüşümü düzeltiyorum.”
dediğinde küçülmez.
İnsanın büyüklüğü:
hiç hata yapmaması değil,
hatasını gördüğünde hakikati kendi egosunun önüne koyabilmesidir.
Bu ayetin bize öğrettiği bir başka temel sınır şudur:
Din:
insanları kontrol etmek için kullanılmamalıdır.
Bir kişi:
“Allah böyle istiyor.”
cümlesini kendi kişisel otoritesinin kalkanına çevirdiğinde çok dikkatli olunmalıdır.
Allah’ın emri gerçekten varsa:
kaynağı ortaya konur.
Ama:
“Ben söyledim, sorgulayamazsın.”
dili peygamber olmayan bir insanı gereğinden fazla yükseltebilir.
Kur’an:
insanı düşünmeye çağırıyorsa,
din adına ortaya konan iddiaların kaynağını sormak da saygısızlık değildir.
Elbette sorgulamak:
alay etmek
demek değildir.
Ama soru sormak:
imanın düşmanı olmak zorunda değildir.
Bazen doğru sorular:
dini hurafeden temizlemeye yardımcı olur.
Yûnus 60’ın nihai mesajı bu yüzden sadece:
“Yalan söylemeyin.”
değildir.
Daha derindir:
Allah hakkında doğru konuşun.
Bilmiyorsanız susun veya araştırın.
Yanıldıysanız düzeltin.
Size verilen öğrenme ve dönüş fırsatını lütuf bilin.
Ve bilgiyi:
kibir için değil,
şükür için kullanın.
Çünkü bir gün mesele:
kim daha çok takipçi topladı,
kimin sözü daha çok paylaşıldı,
hangi görüş daha popülerdi
olmayacaktır.
Asıl soru:
Allah gerçekten ne söylemişti ve sen O’nun adına ne söyledin?
Belki Yûnus Suresi 60. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Din adına konuşurken söylediğimiz her cümlenin bir gün Allah’ın huzurunda karşımıza çıkabileceğini gerçekten düşünsek, aynı kesinlikle konuşmaya devam eder miydik; yoksa kaynağı kontrol eden, bilmediğinde susan, yanıldığında düzelten ve kendisine verilen öğrenme fırsatını Allah’ın büyük bir lütfu olarak gören daha sorumlu bir dil mi kullanırdık?
