Yûnus Suresi 38. Ayette “Yoksa ‘Onu Muhammed Uydurdu’ mu Diyorlar? De ki: Eğer Doğru Söylüyorsanız Onun Benzeri Bir Sure Getirin ve Allah’tan Başka Çağırabildiğiniz Kim Varsa Çağırın” İfadesi Ne Anlama Gelir 
⠀
Yûnus Suresi 38. Ayet Ne Söylüyor
Ayetin anlamı genel olarak şöyledir:“Yoksa ‘Onu kendisi uydurdu’ mu diyorlar? De ki: Eğer doğru söylüyorsanız onun benzeri bir sure getirin ve Allah’tan başka çağırabildiğiniz kim varsa çağırın.”
Ayetin Arapçası şöyledir:
“Em yekûlûne’fterâh. Kul fe’tû bi-sûratin mislihî ved‘û meni’steta‘tüm min dûnillâhi in kuntum sâdikîn.”
Bir önceki ayette Kur’an:
Allah’tan başkası tarafından uydurulmuş olmadığını
ve:
Âlemlerin Rabbinden geldiğini
bildirmişti.
Yûnus 38 şimdi karşı tarafın temel itirazını doğrudan gündeme getirir:
“Muhammed bunu kendisi uydurdu.”
Ve bu iddiaya bir meydan okumayla cevap verir.
“Yoksa ‘Onu Uydurdu’ mu Diyorlar?” Ne Demektir
Ayette:“Em yekûlûne’fterâh?”
denilir.
Yani:
“Yoksa onu uydurduğunu mu söylüyorlar?”
Buradaki suçlama Hz. Muhammed’e yöneliktir.
İtiraz şudur:
Kur’an Allah’tan gelmedi.
Muhammed kendisi oluşturdu.
Sonra da:
“Bu Allah’ın vahyidir.”
dedi.
Kur’an bu iddiayı gizlemez.
Muhaliflerinin en güçlü suçlamalarından birini doğrudan metnin içine alır ve cevaplandırır.
“İftirâ” Kelimesi Burada Ne Anlama Gelir
“İftirâ”:olmayan bir şeyi uydurmak,
bir sözü başkasına nispet etmek,
özellikle Allah hakkında gerçek olmayan bir iddia ortaya koymak
anlamına gelir.
Buradaki iddia:
Hz. Muhammed’in Kur’an’ı kendisinin oluşturduğu, sonra bunu Allah’a nispet ettiği şeklindedir.
Bu nedenle mesele sadece:
“Güzel bir kitap yazdı.”
iddiası değildir.
İddia çok daha büyüktür:
“İnsan sözüne ilahî kaynak atfetti.”
Kur’an bu suçlamayı reddeder.
Kur’an Bu Suçlamaya Nasıl Cevap Veriyor
Ayet:“Kul fe’tû bi-sûratin mislihî...”
der.
Yani:
“De ki: Öyleyse onun benzeri bir sure getirin.”
Kur’an'ın verdiği cevap yalnızca:
“Hayır, uydurmadım.”
şeklinde değildir.
Muhataplara:
“Eğer bunun insan tarafından üretilebilen bir metin olduğunu düşünüyorsanız benzerini ortaya koyun.”
denilmektedir.
Bu, Kur’an’da farklı yerlerde değişik ifadelerle tekrar edilen meydan okumalardan biridir.
Neden Bütün Kur’an Değil de “Bir Sure” İsteniyor
Bu ayette meydan okumanın ölçeği:bir sure
seviyesine kadar indirilmiştir.
Kur’an’ın sureleri aynı uzunlukta değildir.
Bazıları çok uzundur.
Bazıları oldukça kısadır.
Dolayısıyla:
“Benzeri bir sure getirin.”
ifadesi, meydan okumanın yalnızca:
Kur’an kadar büyük bir kitap yazmak
meselesi olmadığını gösterir.
Kur’an, iddiasını tek bir sure seviyesinde dahi karşılaştırmaya açmaktadır.
“Onun Benzeri” Derken Tam Olarak Neyin Benzeri Kastediliyor
Bu konuda tek bir özelliğe indirgemek doğru değildir.Kur’an’ın:
dili,
üslubu,
anlatım örgüsü,
anlam yoğunluğu,
teolojik mesajı,
retoriği,
ayetler arasındaki yapı,
insana yönelttiği hitap
gibi farklı özellikleri birlikte düşünülebilir.
İslam ilim geleneğinde Kur’an’ın eşsizliği konusunda farklı yönler öne çıkarılmıştır.
Bazıları:
belâgatı,
bazıları:
nazmı,
bazıları:
anlam örgüsünü,
bazıları da:
bütün bunların birleşimini
öne çıkarmıştır.
Dolayısıyla “benzeri”ni yalnızca kafiyeli birkaç cümle üretmek şeklinde anlamak yetersizdir.
Bu Ayet Kur’an’ın Edebî Mucizesini mi Anlatıyor
Bu meydan okuma klasik İslam düşüncesinde Kur’an’ın i‘câzı, yani benzerinin ortaya konulamaması bağlamında önemli delillerden biri kabul edilmiştir.Özellikle Arap dili ve belâgatı konusunda yüksek bir kültüre sahip ilk muhatapların önünde böyle bir meydan okuma yapılması dikkat çekicidir.
Ancak Kur’an’ın ilahîliğini yalnızca:
“Kulağa çok güzel geliyor.”
gibi tamamen öznel bir estetik yargıya indirgemek doğru olmaz.
Klasik i‘câz tartışmaları çok daha geniştir.
Kur’an'ın:
lafzı, anlamı, nazmı ve mesaj bütünlüğü
birlikte değerlendirilmiştir.
Arapça Bilmeyen Biri Bu Meydan Okumayı Nasıl Değerlendirebilir
Arapça bilmeyen biri Kur’an’ın bütün dilsel özelliklerini doğrudan tecrübe edemeyebilir.Bu doğaldır.
Bir şiirin veya edebî eserin bazı özelliklerinin tercümede kaybolması gibi, Kur’an’ın Arapça yapısının bazı yönleri de tercümeye tam aktarılamaz.
Fakat insan yine de:
Kur’an’ın mesajını,
tarihsel bağlamını,
temel düşünce örgüsünü,
Hz. Muhammed’in hayatıyla ilişkisini,
vahiy iddiasını
araştırabilir.
Arapça öğrenen kişi ise dilsel boyutu daha doğrudan inceleme fırsatı bulabilir.
Tercüme faydalıdır; fakat Arapça aslın bütün özelliklerini birebir taşımaz.
Bu Meydan Okuma Tamamen Öznel Değil mi
Bu konuda değerlendirme kriterlerinin tamamını modern bir laboratuvar ölçümü gibi sayısallaştırmak mümkün değildir.Dil ve edebiyat değerlendirmelerinde:
uzmanlık,
dil bilgisi,
retorik analiz,
tarihsel bağlam
önemlidir.
Bu nedenle:
“Bunu matematiksel formülle ölçtük, Kur’an’ın ilahîliği yüzde yüz laboratuvar deneyiyle kanıtlandı.”
gibi iddialar doğru değildir.
Ayetin meydan okuması:
dilsel, edebî, anlamsal ve vahiy iddiasıyla ilişkili bir meydan okumadır.
Bu yüzden konu ciddi metin incelemesi gerektirir.
Her Güzel Arapça Metin Kur’an’ın Benzeri Sayılır mı
Hayır.Arap edebiyatında:
çok güçlü şiirler,
hutbeler,
nesirler
vardır.
Kur’an’ın meydan okuması:
“Güzel bir Arapça metin yazın.”
şeklinde basitleştirilemez.
Bir metnin:
kafiyeli,
etkileyici,
şiirsel
olması tek başına onu Kur’an’ın benzeri yapmaz.
Kur’an zaten klasik anlamda sıradan:
şiir
veya:
nesir
kalıbına kolayca indirgenmeyen kendine özgü bir anlatıma sahiptir.
Bu yüzden “benzerlik” meselesi çok boyutludur.
Hz. Muhammed Şair miydi
Kur’an Hz. Muhammed’i bir şair olarak tanımlamaz.İlk muhatapları arasında onu:
şair,
kâhin,
sihirbaz
gibi ifadelerle açıklamaya çalışanlar olmuştur.
Fakat Kur’an bu tanımlamaları reddeder.
Hz. Muhammed’in görevi Kur’an'ın kendi anlatımında:
şiir üretmek değil, vahyi tebliğ etmektir.
Elbette Kur’an’ın çok güçlü ses, ritim ve retorik özellikleri vardır.
Ama:
güçlü edebî özellik ≠ şiir türüne ait olmak
demek değildir.
“Allah’tan Başka Çağırabildiğiniz Kim Varsa Çağırın” Ne Demektir
Ayet:“ved‘û meni’steta‘tüm min dûnillâh”
der.
Yani:
“Allah dışında gücünüzün yettiği herkesi çağırın.”
Burada anlam:
“Yardım alabileceğiniz herkesten yardım alın.”
şeklindedir.
Şairleri çağırın.
Dil ustalarını çağırın.
Destekçilerinizi çağırın.
Birlikte çalışın.
Eğer:
“Bu sadece insan sözü.”
iddianız doğruysa, bütün imkânlarınızı kullanarak benzerini ortaya koyun.
Buradaki “çağırmak” ifadesini her kullanımda otomatik biçimde ibadet anlamına çevirmek doğru değildir.
Bağlam burada yardım ve destek istemeye ilişkindir.
İnsanlardan Yardım İstemek Bu Ayette Yasaklanıyor mu
Hayır.Tam tersine ayet, meydan okumayı güçlendirmek amacıyla:
“Yardım edebilecek herkesi çağırın.”
demektedir.
Bu da bize dil açısından önemli bir ayrım gösterir:
Birini “çağırmak” kelimesi her bağlamda:
ibadet etmek
anlamına gelmez.
İnsan:
arkadaşını çağırabilir.
Uzmandan yardım isteyebilir.
Bir ekip kurabilir.
Bunlar şirk değildir.
Şirk meselesinde belirleyici olan:
bir yaratılmışa Allah’a ait bağımsız ilahî nitelik ve ibadet hakkı vermektir.
Kelime tek başına değil, bağlamla anlaşılmalıdır.
“Eğer Doğru Söylüyorsanız” İfadesi Ne Anlama Gelir
Ayet:“in kuntum sâdikîn”
diye sona erer.
Yani:
“Eğer doğru söylüyorsanız.”
Bu ifade iddia sahibine sorumluluk yükler.
Sadece:
“Bu uydurmadır.”
demek yeterli değildir.
Madem böyle düşünüyorsun:
iddianı temellendir.
Karşı delil getir.
Alternatif açıklamanı sınamaya aç.
Bu, düşünce hayatında çok önemli bir ilkedir:
İddia, delil ister.
Bir şeyi reddetmek de en az kabul etmek kadar gerekçeye muhtaç olabilir.
Bu Ayet Eleştiri ve Sorgulamayı Yasaklıyor mu
Hayır.Tam tersine ayetin kendisi bir tartışma ve karşılaştırma ortamı oluşturur.
Muhaliflerin iddiasını aktarır.
Sonra onlara cevap verir.
Bu yüzden:
Kur’an hakkında soru sormak,
metni incelemek,
iddialarını değerlendirmek
başlı başına yanlış değildir.
Samimi soru ile:
hakikati araştırmadan peşinen reddetme
birbirine karıştırılmamalıdır.
Eleştirel düşünme ≠ düşmanlık.
Bir insan:
“Kur’an neden Allah’tan olmalı?”
diye samimi biçimde sorabilir.
Bu soru araştırmanın başlangıcı olabilir.
Kur’an’ın Benzerinin Getirilememesi Tek Başına İmanı Zorunlu Kılar mı
İman bir insanın:delilleri,
vahyi,
peygamberliği,
tevhid mesajını
birlikte değerlendirmesiyle ilgilidir.
Kur’an'ın meydan okuması bu delillendirme yapısının önemli bir parçasıdır.
Fakat insanın:
“Bir edebî değerlendirmeye baktım, artık başka hiçbir şeyi incelememe gerek yok.”
demesi de gerekmeyebilir.
Kur’an'ın vahiy iddiası:
Hz. Muhammed’in hayatı,
metnin mesajı,
tarihsel şartlar,
vahyin sürekliliği
ve diğer delillerle birlikte düşünülebilir.
İman kör sıçrayış olmak zorunda olmadığı gibi tek bir argümana da indirgenmemelidir.
“Bilimsel Mucize” İddiaları Bu Ayetin Meydan Okumasının Temeli midir
Ayet böyle bir şey söylemez.Burada:
“Modern bilimde daha sonra bulunacak bilgileri önceden haber verdiği için bir sure getiremezsiniz.”
denilmiyor.
Kur’an'ın yaratılışla ve tabiatla ilgili ayetleri elbette düşünülebilir.
Fakat her yeni bilimsel teoriyi:
Kur’an'ın belirli bir kelimesine zorla bağlamak
ve sonra bunu Kur’an’ın ilahîliğinin ana kanıtı hâline getirmek risklidir.
Bilimsel teoriler:
gelişebilir,
revize edilebilir.
Kur’an'ın meydan okumasını geçici bilimsel yorumlara bağımlı hâle getirmemek gerekir.
Yûnus 36, 37 ve 38 Birlikte Nasıl Okunmalıdır
Bu üç ayet çok güçlü bir düşünce zinciri oluşturur.Yûnus 36:
“Zan hakikat karşısında hiçbir şey ifade etmez.”
dedi.
Yûnus 37:
“Bu Kur’an Allah’tan başkası tarafından uydurulmuş değildir.”
diyerek kendi kaynak iddiasını ortaya koydu.
Yûnus 38 ise karşı iddiayı getiriyor:
“Yoksa ‘Muhammed bunu uydurdu’ mu diyorlar?”
Sonra:
“Eğer doğruysanız benzeri bir sure getirin.”
diyor.
Yani süreç şöyledir:
Zanna dayanma.
İddiayı ortaya koy.
Delille sınamaya aç.
Bu yönüyle ayetler, iman konusunda bile düşünmenin önemini gösterir.
Sonuç: Yûnus Suresi 38. Ayetin Ana Mesajı Nedir
Yûnus Suresi 38. ayet Kur’an'a yöneltilen en temel itirazlardan birini doğrudan gündeme getirir:“Muhammed bunu kendisi uydurdu.”
Kur’an bu iddiadan kaçmaz.
İtirazı gizlemez.
Muhalifin sözünü yok saymaz.
Aksine:
“Öyleyse iddianızı ortaya koyun.”
der.
Bu tavır son derece dikkat çekicidir.
Çünkü insan bazen bir fikri sevmediğinde onu yalnızca:
“Saçma.”
diye reddeder.
Ama:
neden saçma?
Alternatif açıklama nedir?
Karşı delil nedir?
sorularına cevap vermez.
Yûnus 38 ise iddia sahibini delil sorumluluğuyla karşılaştırır.
Eğer Kur’an gerçekten sıradan bir insan üretimiyse:
benzerini ortaya koyun.
Üstelik tek başınıza olmak zorunda değilsiniz.
Ayet:
“Çağırabildiğiniz kim varsa çağırın.”
der.
Yani yardım alın.
İş birliği yapın.
Bütün becerilerinizi kullanın.
Sonra iddianızı gösterin.
Bu noktada Kur’an'ın meydan okumasını:
“Birkaç kafiyeli Arapça cümle yazın.”
şeklinde anlamamak gerekir.
Kur’an'ın kendine özgü:
dilsel yapısı,
ritmi,
anlam yoğunluğu,
hitap biçimi,
konular arasındaki geçişleri,
hukuk,
ahlak,
inanç,
kıssa,
dua,
uyarı
gibi farklı içerikleri aynı metin dünyası içinde işlemesi
İslam düşüncesinde i‘câz tartışmasının parçaları olmuştur.
Fakat burada dikkatli olmak da gerekir.
“Ben Kur’an’ı çok güzel buluyorum, dolayısıyla matematiksel olarak Allah’tandır.”
şeklinde basit bir akıl yürütme yapmak doğru olmaz.
Edebî güzellik değerlendirmesinin öznel tarafları vardır.
Bu nedenle Kur’an'ın i‘câzı hakkında ciddi konuşmak isteyen kişinin:
Arap dili,
belâgat,
tarih,
Kur’an ilimleri
gibi alanları da hesaba katması gerekir.
İman adına abartılı veya doğrulanamayacak iddialara ihtiyaç yoktur.
Kur’an'ın kendi iddiasını olduğu şekliyle anlamak daha sağlamdır.
Ayet aynı zamanda bize çok önemli bir tartışma ahlakı öğretir:
Karşı tarafın iddiasını doğru aktar.
Yûnus 38:
“Onlar zaten hiçbir şey söylemiyor.”
demez.
Onların gerçekten söylediği:
“Muhammed uydurdu.”
iddiasını açıkça aktarır.
Sonra cevap verir.
Bugün de bir düşünceyi eleştirirken bunu yapmak gerekir.
Karşı tarafın söylemediği bir şeyi ona yükleyip sonra onu çürütmek:
hakikat arayışı değildir.
Bir insanı eleştireceksen önce:
ne söylediğini doğru anla.
Sonra eleştir.
Bu hem dinî hem akademik hem günlük tartışmalarda büyük bir ilkedir.
Ayetin:
“Eğer doğru söylüyorsanız”
ifadesi de çok önemlidir.
Doğruluk iddiasında bulunan kişi:
sorumluluk üstlenir.
Bir insan hakkında:
“Bu yalancı.”
diyorsan:
delilin nedir?
Bir haber için:
“Kesin sahte.”
diyorsan:
neden?
Bir dinî iddiayı:
“Kesin uydurma.”
diye reddediyorsan:
hangi temele dayanıyorsun?
Bu soru iki taraf için de geçerlidir.
İnanan kişi de:
“Ben inanıyorum, o hâlde araştırmaya gerek yok.”
dememelidir.
İnanç sahibi olmak:
hakikatten korkmak anlamına gelmez.
Tam tersine inandığın şeyin:
delillerini,
bağlamını,
anlamını
daha iyi öğrenmek isteyebilirsin.
Yûnus 38 böylece bizi iki uçtan da uzaklaştırır:
delilsiz kabul
ve:
delilsiz ret.
Her ikisinin yerine:
dürüst araştırma,
sağlam gerekçe,
hakikate açıklık
gelmelidir.
Bu ayetin başka önemli tarafı da insanın yardım almasının değerini göstermesidir.
Ayet:
“Çağırabildiğiniz herkesi çağırın.”
der.
Bu, düşünsel üretimin yalnızca bireysel olmak zorunda olmadığını da gösteren ilginç bir ifadedir.
İnsanlar:
birlikte çalışabilir.
Uzmanlara danışabilir.
Bilgilerini birleştirebilir.
Ama bütün bunlara rağmen Kur’an kendi meydan okumasını sürdürmektedir.
Burada bir başka dilsel ders de çıkar:
“Çağırmak” kelimesini gördüğümüz her yerde otomatik olarak ibadet anlamına çeviremeyiz.
Bağlam önemlidir.
Buradaki çağrı:
yardım almak
anlamındadır.
Bu küçük örnek bile Kur’an okurken neden:
kelime,
cümle,
bağlam
üçlüsünü birlikte değerlendirmek gerektiğini gösterir.
Yûnus 38’in temel mesajlarından biri sonunda şudur:
Hakikat iddiası sınanmaktan korkmamalıdır.
Kur’an:
kendisine yöneltilen:
“Uydurma.”
iddiasına:
“Sormayın, düşünmeyin, sadece inanmak zorundasınız.”
şeklinde cevap vermiyor.
Tam tersine:
meydan okuyor.
Araştırmaya,
karşılaştırmaya,
düşünmeye
alan açıyor.
Bu nedenle Kur’an'ı gerçekten ciddiye almak:
sadece onu güzel bir rafta tutmak değil,
ne söylediğini anlamaya çalışmaktır.
Ve bu anlayış yalnızca başkalarını ikna etmek için değil, kişinin kendi imanını bilgi ve bilinçle güçlendirmesi için de önemlidir.
Belki Yûnus Suresi 38. ayetin bugün bize yönelttiği en güçlü soru şudur:
Kur’an hakkında veya herhangi bir önemli konuda hüküm verirken yalnızca “Bence böyledir” demekle mi yetiniyoruz; yoksa iddiamızın delilini ortaya koymaya, karşı tarafın gerçek sözünü dürüstçe değerlendirmeye ve hakikat bizim ön kabulümüzün tersinde çıkarsa kanaatimizi değiştirebilecek kadar gerçeğe sadık olmaya hazır mıyız?
